Мен Муҳаммадман...
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Оминанинг ҳомиласи оддий ҳомила эмас эди. Бу ҳомила хайр-барака ҳомиласи эди. Аллоҳ таоло ана шу ҳомиланинг баракасидан Каъбани бузиб ташлаш ниятида Маккага бостириб келган Абраҳа бошлиқ фил эгаларини ҳалок этди.
Омина эса ўзида ҳомиладор аёлларда бўладиган машаққатларни мутлақо сезмас эди. Тушида ғойибдан келган овоз унга «Албатта, сен ушбу умматнинг улуғига ҳомиладор бўлдинг», дер эди.
Аллоҳ таоло фил эгаларини ҳалок этганидан эллик кун ўтиб, Оминани тўлғоқ тутди. Бу тўлғоқ оддий тўлғоқ эмас эди. Оминанинг ҳомиласи одатдаги ҳолатлардан тамоман ўзгача бир ҳолатда ёруғ дунёга келди. Унинг қорнидан гўё бир нур – гўдак худди сажда қилаётгандек ҳолда ерга тушди.
Дунёни нурга тўлдирган, бутун мавжудотни бахтга чўмдирган бу улуғ кун Робиъул аввал ойининг ўн иккинчи куни, душанба куни (милодий 570 йил, 20 апрель) эди.
У Зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг туғилишларига боғлиқ ажойиботлар
Ўша куни одамлар кўпгина одатдан ташқари ҳодисаларнинг шоҳиди бўлдилар:
1. Бутлар ларзага тушиб, қимирлаб кетди. Баъзилари юзтубан ерга йиқилди. Чунки уларни йўқ қилувчи зот дунёга келган эди.
2. Маккадан бир нур зоҳир бўлиб, Шомдаги қасрларни ёритиб юборди. Чунки бутун дунёга иймон нурини элтувчи зот дунёга келган эди.
3. Ҳишом ибн Урванинг таъкидлашича, ўша куни Маккада тожирлик қилувчи бир яҳудий қурайшликлар тўпланиб ўтирган жойга келиб:
«Эй қурайшликлар жамоаси, бугун сизларда бирор бола туғилдими?», деган. Улар:
«Билмадик», дейишган. Шунда ҳалиги яҳудий:
«Аллоҳу Акбар! Аммо билмаган бўлсангиз, билинг! Сизга айтадиган гапимни яхшилаб ёдлаб олинг! Бугун ушбу охирги умматнинг набийси туғилди. Унинг икки кураги орасида аломат бор. Аломатнинг устида туклар бор», деди.
4. Ҳассон ибн Собит розияллоҳу анҳу қуйидагиларни айтадилар:
«Етти-саккиз ёшдаги бола эдим. Кўрган-эшитган нарсамга ақлим етар эди. Бир куни эрталаб Ясрибда бир яҳудий:
«Эй яҳудийлар жамоаси!» деб бақириб қолди. Унинг олдига тўпланишди. Мен эшитиб турибман. Улар:
«Шўринг қурғур, сенга нима бўлди?» дедилар.
«Батаҳқиқ, бу кеча туғиладиган Аҳмаднинг юлдузи чиқди!» деди».
5. Махзум ибн Ҳонеъ ал-Махзумийнинг айтишича, ўша куни Форс подшоҳи Кисронинг айвони ларзага келиб, ўн иккита болахонаси қулаб тушган. Мажусийларнинг минг йилдан буён ўчмай турган оловлари ўчиб қолган.
Баъзи бир кишиларга бу гаплар ғалатироқ туюлиши мумкин. Лекин бор ҳақиқат шу. Бу ҳодисалар турли тарихчилар томонидан, жумладан, мусулмон эмаслари томонидан ҳам ўрганиб чиқилган. Уларнинг барчаси мазкур ҳодисалар муболаға эмаслигини тасдиқлаганлар.
Буларнинг ҳаммаси Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг келажакда ким бўлишларига ишорат эди.
Омина янги туғилган гўдакнинг суюнчилик хабарини бериш учун Абдулмуттолибга одам юбориб, «Сизга бир ғулом туғилди, келиб, унга бир назар солинг», деди.
Эҳтимол, у киши бу билан янги куёвлик чоғидаёқ вафот этган ўғлининг кўйида ўртаниб юрган кекса отанинг кўнглига бир оз қувонч киришини истагандирлар.
Абдулмуттолиб қувончга тўлган ҳолида шошиб, етиб келди. Мурғак набирасини қўлига олиб, ўпди. Уни авайлаб кўтариб, Каъбаи Муаззаманинг ичига олиб кирди. Аллоҳ таолога ҳамд айтиб, дуои хайрлар қилди. Сўнгра набирасига Муҳаммад деган исм қўйди. Араблар ичида бу исм ҳали тарқалмаган эди. Одамлар ҳайрон қолишди...
Жубайр ибн Мутъим розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:
«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:
«Менинг бешта исмим бор. Мен Муҳаммадман. Мен Аҳмадман. Мен Моҳийман, Аллоҳ мен ила куфрни маҳв этур. Мен Ҳоширман, Аллоҳ менинг икки қадамим олдига одамларни ҳашр этур. Мен Оқибман», дедилар».
Икки шайх ва Термизий ривоят қилганлар.
Шарҳ: Ушбу ҳадиси шарифда Пайғамбаримиз алайҳиссалом ўзларининг асосий исмларига қўшиб, яна тўртта сифатларидан келиб чиқадиган исмларини ҳам тилга олмоқдалар:
1. Муҳаммад.
Бу муборак исмнинг луғавий маъноси «ҳамд-мақтов айтилган»дир. Араб тилининг хусусиятларидан келиб чиқиб, тилшунос уламолар «Айни шу сийғадан, яъни Муҳаммад сийғасидан «Мақтови тинмай янгиланиб турувчи» деган маъно чиқади», дейдилар.
Тарихчиларнинг ривоят қилишларича, Омина онамиз Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳомиладорлик вақтларида кўрган тушларида болалари туғилганда уни Муҳаммад деб номлашлари кераклиги айтилган экан.
Шунингдек, Абдулмуттолиб ҳам тушида ўз сулбидан одатдагидан бошқа улуғ мақомга сазовор бўладиган фарзанд туғилишига ишора қилувчи ҳолатни кўрган экан. Икки тушнинг таъсирида ва келиннинг гапига биноан, Абдулмуттолиб набирасини Муҳаммад деб атаган.
Тарихчиларнинг таъкидлашларича, ўша вақтгача арабларнинг ичида фақат уч кишига Муҳаммад исми қўйилган экан.
Бир гуруҳ кишилар бир подшоҳнинг ҳузурида бўлишибди. У аввалги китоблардан хабардор экан. Подшоҳ суҳбат давомида Ҳижоз томондан Муҳаммад номли пайғамбар чиқишининг хабарини айтибди.
Меҳмонлар ичидан уч кишининг хотинлари ҳомиладор экан. Учовлари ҳам «Хотиним ўғил туғса, исмини Муҳаммад қўяман», деб ният қилибдилар. Уларнинг хотинлари ўғил туғибди. Фарзандларни яхши ният билан Муҳаммад деб номлабдилар.
Улар қуйидаги кишилар эканлар: Муҳаммад ибн Сулаймон ибн Мужошеъ, Муҳаммад ибн Уҳайҳа ибн ал-Жулааҳ ва Муҳаммад ибн Ҳимрон ибн Робийъалар.
2. Аҳмад.
Бу муборак исмнинг маъноси «Кўп ҳамд айтувчи» бўлиб, бу Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Аллоҳ таолога кўп ҳамд айтишларига ишорадир. Аввалги самовий китоблардаги башоратларда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг фақат Аҳмад исмлари келган.
3. Моҳий.
Бу исмнинг маъносини Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг ўзлари «Мен Моҳийман, Аллоҳ мен ила куфрни маҳв этур» деб баён қилиб бермоқдалар.
Биз маҳв этишнинг ҳозирги пайтдаги кўпроқ ишлатиладиган маъносини оладиган бўлсак, «ўчириб ташлаш» маъноси тўғрироқ келса керак. Яъни Аллоҳ таоло Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васаллам ила куфрни ўчириб ташлайди.
4. «Мен Ҳоширман, Аллоҳ менинг икки қадамим олдига одамларни ҳашр этур».
Яъни Аллоҳ таоло қиёмат куни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қадамлари олдига ҳашр майдонида халойиқни тўплайди.
5. Оқиб.
Бу муборак исмнинг маъноси «ортдан келувчи» деганидир. Чунки Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳамма пайғамбарларнинг ортидан охирги пайғамбар бўлиб келганлар, у кишидан кейин бошқа пайғамбар келмайди.
«Абу Мусо ал-Ашъарий розияллоҳу анҳу айтади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизга ўзларини бир неча исмлар ила номлар эдилар: Мен Муҳаммадман, Аҳмадман, Муқаффийман, Ҳоширман, Набийюттавбаман, Набийюрроҳмаман», дер эдилар».
Муслим ривоят қилган.
Шарҳ: Бу ривоятда аввал зикр қилинмаган учта исм зикр қилинмоқда:
1. Муқаффий.
Бу муборак исмнинг маъноси ҳам «орқадан келувчи» бўлиб, Муҳаммад мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламнинг сўнгги пайғамбар эканликларини англатади.
2. Набийюттавба.
Бу муборак исмнинг маъноси «тавба пайғамбари» деганидир.
3. Набийюрроҳма.
Бу муборак исмнинг маъноси «раҳмат пайғамбари» дегани.
"Ҳадис ва ҳаёт" китобидан
ЗАМОННИНГ ЧИРОҚЛАРИ
Устозлик мақоми қанчалик юксак даража эканини Расулуллоҳ алайҳиссаломнинг биргина ҳадис шарифлари орқали билиб олишимиз мумкин. Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадис шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар:
“إنما بُعِثْتُ مُعَلِّمًا” яъни “мен муаллим – устоз қилиб юборилдим”. Ушбу ривоятдан устозларнинг даражаси энг олий мартаба экани намоён бўлади. Буюк саҳобалардан Али розияллоҳу анҳу устоз ҳақида: “менга бир ҳарф ўргатган кимсанинг қулиман, у хоҳласа мени сотиб юборади, хоҳласа қул қилиб ишлатади”, - деганлар. Навоий бобомиз ҳам устозлар ҳақида ўз байтларида дедилар: “Ҳақ йўлинда ким санга бир ҳарф ўқутмиш ранж ила, айламак бўлмас адо, онинг ҳақин юз ганж ила”. Дунёдаги барча мол-у мулкни бир қилиб илм берган устозга ўқитган илми эвазига дейилса, ўргатган илми тугул устознинг таълим жараёнида чеккан заҳматининг ўзига ҳам арзимас ва етарли бўлмас экан. Аллоҳ таоло устознинг этагини тутиб унга эргашиш вожиб амал эканини Ўз оятида баён етиб, шундай марҳамат қилади: “Менга йўналганларнинг йўлига эргаш…” (Луқмон сураси 15-оят). Яъни: Аллоҳ таоло Ўз оятларида менга йўналган, яъни тўғри йўлда юрган ва Расулларнинг ҳақиқий издошлари бўлмиш устозларга эргашиб уларнинг этагини маҳкам тут демоқда. Демак, биз устозга эҳтиром кўрсатсак тўғридан-тўғри энг биринчи муаллим Расулуллоҳ алайҳиссаломга ҳурмат кўрсатган бўламиз. Инсоннинг илмга етиши ва олим бўлишидаги асосий йўл бу – устоздир!. Талаба устозининг камчиликларини излаши ёки уни ёнида бўлганида ҳурмат қилиши уёқда турсин, ҳатто устоз ҳақида ёмон гумонда бўлиш ҳам зарардир. Бунга Имом Раббонийнинг ҳаётидан “Ат-Тасаввуф вас-сулук” асарида келган бир мисолни келтирсак: Талаба устозини, ўзига энг манфаатли зот деб билиши керак. Чунки, ботиний салоҳият ва маърифат мана шу устоз тарафидан ҳосил бўлади. Агар бошқа жиҳатларга эътибор қаратса, устознинг файзу баракасидан маҳрум бўлади. Устоз аллома бўлмаслиги мумкин. Лекин, талаба учун энг фойдали инсондир. Ёш болага ўз онаси бошқаларга нисбатан меҳр-шафқатли бўлади. Шу билан бирга бошқа аёллар ақл ва фазлда ундан афзал бўлиши мумкин. Ана шу каби талаба ҳам ўз устозидан бошқалардан олмаган манфаатни олади. Талаба учун устози ҳақидаги чиройли гумони миқдорича файзу футуҳлар эшиги очилади. Шайх Мужаддид Алфис-Соний раҳимаҳуллоҳ жуда ҳам кам гап эдилар. Бир киши У зотга бир марта: “Бизга насиҳат қилинг манфаат олайлик, эй саййидим!” — деди. Шунда у зот: “Бизнинг сукутимиздан фойда олмаган инсон, суҳбатимиздан асло манфаат олмас” — дедилар. Ҳазрат Мужаддид Алфис-Соний раҳимаҳуллоҳ айтадилар: “Биз бир йўлдаги уч биродар талаба едик. Аммо, устозимиз ҳақидаги гумонларимиз турлича эди. Бир шеригим: “Устоз комил зот. Лекин, ўзгани камолотга етказолмайди” — деб ўйларди. Иккинчиси еса: “Устоз комил. Лекин, соҳиби иршод эмас” — деб ўйларди. Мен: “Агар бу умматдан бирор киши учун муваффақият бўлса, у комил шайхдир” — деб ўйлардим, мана шу чиройли гумоним сабаб, Аллоҳ таоло мени Мужаддид Алфис-Соний (Иккинчи минг йилликнинг авлиёси) даражасига танлаб олди!”.
Баъзан устозларимиз бизга қаттиққўллик қилсалар бу аслида ёмон кўриш эмас, балки бу муҳаббатдир. Бу ҳақида Шайхул-машойих Зулфиқор Аҳмад Нақшбандий раҳимаҳуллоҳ ўзларининг “Ат-Тасаввуф вас-сулук” асарида шундай келтирадилар: Устознинг қаттиққўллиги ва койиши сабаб, талаба ранжимасин ва устоз ҳақида ноўрин фикрларга бориб, устозни тарк этмасин. Чунки, устознинг танбеҳлари шогирдни сайқаллаб, жило беради. Боғбон ўз боғидаги дарахтларнинг ортиқча шохларини кесади, натижада униб-ўсиши гўзал, кўриниши чиройли бўлади. Табиб ҳам, беморнинг жароҳатини ёриб, касал теккан аъзони даволаб, сўнг инсон тузалиши учун жароҳатни тикиб қўяди. Ҳудди шу каби устоз ҳам ўз шогирдига меҳр ва раҳмат ила муомала қилади. Гоҳида койиб беради, гоҳ қаттиққўллик қилади. Талаба мақтовга сазовор сифатлар билан безаниши учун. Устознинг ботиний касаллик ила бемор бўлган шогирдни койиши, заҳарга қарши дори кабидир. Чунки, устоз ихлос билан тарбия бериш мақсадида талабаларни койийди.
Хулоса қилиб айтганда, устозларни улуғлаш бевосита Расулуллоҳ алайҳиссаломни икром қилишдир. Бу эса талабанинг илми янада зиёда бўлиши йўлидаги муҳим омил саналади. Устозларнинг койиши эса, руҳимизнинг ислоҳи, униб-улғайишимиз йўлидаги ҳақиқий шифобахш малҳамдир.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати
1. Қуръони карим.
2. Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, “Тафсири ҳилол”, Ҳилол нашр, Тошкент. 2008.
3. Имом Бурҳониддин Зарнужий, “Таълим ул-мутаъаллим тариқ ат-таъаллум”, Рамадон, Индонезия. 2009.
4. Муҳаммадбобур Муҳиддинов ва Муҳаммадюнус Муҳаммадмусо, “Ҳар мўминнинг орзуси”, Мурувватли-дил пресс, 2026.
"Ҳасанхон қори" жоме масжиди
имом-хатиби
Нажмиддин домла Ҳасанов
