Besh mo''tabar matn
Hanafiylik mazhabida to'rt mo''tabar fiqhiy matn – kitob bor bo'lib, ular “Muxtasari Quduriy”, “Viqoya”, “Kanzud daqoiq” va “Muxtor” deb ataladi. Ular “To'rt matn” nomi bilan mashhur. Aĭrim olimlar bular safiga “Majma'ul bahraĭn” asarini ham qŭshadilar. Shu bilan ular “Mutuni xamsa” (“Besh tamatn”) deb nomlanadi.
- “MuxtasariQuduriy”.Abul Husaĭn Ahmad ibn Muhammad Quduriĭ Bag'dodiĭ (972–1037) asari bŭlib, u hanafiĭlik mazhabidagi fiqhiĭ matn kitoblari ichida eng e'tiborlisidir. Asarda 12 000 ta fiqhiĭ masala zikr qilingan. “Muxtasari Quduriĭ ”ga juda kŭp sharhlar, hoshiyalar bitilgan.
- “Viqoya”.Ushbuasarning tŭliq nomi “Viqoyat ar-rivoya fi masoil al-Hidoya” bŭlib, u “Muxtasari Viqoya” sohibining bobosi Burhonush shari'a Mahmud ibn Sadrush shari'a Ahmad Mahbubiĭ (vaf. 1232) qalamiga mansub bŭ lib, musannif buxorolik bŭlgan. “Viqoya” asari Ubaĭdulloh ibn Mas'ud Mahbubiĭ tomonidan qisqartirilib, “Muxtasari Viqoya” nomli asar bitilgan. “Muxtasari Viqoya” hozirgacha ahamiyatini ĭŭqotmagan.
- “Kanzud daqoiq”.Hofiziddin Abul Barakot Abdulloh ibn Ahmad ibn Mahmud Nasafiĭ (1232– 1310) qalamiga mansub ushbu kitobning tŭliq nomi “Kanzud daqoiq fi ilm al-furu'” bŭlib, fiqhiĭ kitoblar orasida ŭziga xos ŭringa ega. “Kanzud daqoiq”da boshqa fiqhiĭ matn kitoblarida uchramagan mavzular, jumladan, faroiz – meros huquqi kabilar ham bor. “Kanzud daqoiq” asari asrlar davomida madrasalarda darslik sifatida ŭqitib kelingan. Shuning uchun unga ŭnlab sharh, hoshiyalar bitilgan. “Kanzud daqoiq” ba'zi fiqhiĭ asarlarda qisqartirilib, “al-Kanz” deb yuritiladi.
- “Muxtor”.Abul Fazl Majdiddin Abdulloh ibn Mahmud Mŭvsiliĭ (1202–1284)ning “al-Muxtor fi furu' al-hanafiya” ëki “al-Muxtor li-l-fatvo” nomli asari. Muallif ŭz asarini ŭzi “al-Ixtiyë r li-ta'lil al-Muxtor” nomi bilan sharh qilgan bŭlib, matn tuzishda faqat Imomi A'zam Abu Hanifaning fiqhiĭ qarashlarini ixtiyër qilganligi sababli shu nomni tanlaganini zikr qiladi.
- “Majma'ulbahrayn”.Tŭliq nomi “Majma'ul bahraĭn va multaqiĭ an-nahraĭn fi furu' al-hanafiya” deb atalgan asarni Muzaffariddin Ahmad ibn Ali ibn Sa'lab ibn Saotiĭ Bag'dodiĭ Ba'labakkiĭ Hanafiĭ (vaf. 1294) ëzgan. Mazkur asar tŭrtta mŭ'tabar fiqhiĭ matnning biri sifatida ham qadrlangan. “Majma'ul bahraĭ n” Abul Husaĭ n Quduriĭ ning “Muxtasar” hamda Abu Hafs Nasafiĭ (1068– 1142) qalamiga mansub “Manzuma” asarlari asosida tartib beril gan hanafiĭ likdagi mŭ'tabar fiqhiĭ matn kitobi hisoblanadi5.
Sodda, mŭ'jaz, ëdlashga oson bŭ lgani uchun unga ahli ilmlar katta e'tibor berib, ŭnlab sharhlar ëzilgan. Muallifning Fotima ismli qizi otasidan ilm ŭrganib, otasining ushbu “Majma'ul bahraĭn” asariga chiroĭli “ta'liqot” (qŭshimcha izohlar) bitgan.
Besh mŭ'tabar fiqhiĭ kitoblarning arabcha matnlari dunë bŭĭlab bir necha marta nashr qilingan. Hanafiĭlik fiqhidagi eng asosiĭ manbalar bŭlmish ushbu asarlar orasida birortasi hozirgacha ŭzbek tiliga tar jima qilinmagan.
Hamidulloh AMINOV,
tarix fanlari nomzodi
“Hidoyat” jurnalining 4-sonidan
“The Jordan Times”: Toshkentda islom sivilizatsiyasi va yangi kashfiyotlarga bag‘ishlangan xalqaro media forumi o‘tkaziladi
Iordaniyaning nufuzli “The Jordan Times” nashrida 24–29 avgust kunlari Toshkent shahrida bo‘lib o‘tadigan “Islom sivilizatsiyasi: yangi nigoh, yangi kashfiyotlar” xalqaro media forumi haqida maqola e’lon qilindi, deb xabar bermoqda “Dunyo” AA.
Maqolada yozilishicha, tadbirning asosiy qismi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazida bo‘lib o‘tadi. Unda xorijiy ommaviy axborot vositalari xodimlari, yetakchi ekspertlar va media sohasi mutaxassislari ishtirok etadi.
O‘zbekistonning Iordaniyadagi elchixonasining ma’lum qilishicha, ushbu forum dasturidan yalpi majlislar, media ko‘rgazmalar, matbuot brifinglari va ikki tomonlama uchrashuvlar o‘rin olgan. Uchrashuvlarda hujjatli kino va tarixiy xotira, nashriyot loyihalari va zamonaviy texnologiyalar, xalqaro media loyihalarni rivojlantirish masalalari ko‘rib chiqiladi.
Bundan tashqari, o‘zbekistonlik talabalar uchun jahon media sanoatining yetakchi vakillari ishtirokida mahorat darslari tashkil etiladi. Ishtirokchilar zamonaviy jurnalistika, media ishlab chiqarish va xalqaro axborot makonida samarali hamkorlik qilish bo‘yicha tajriba almashadi.
Nashrda qayd etilishicha, forum ishtirokchilari 27 avgust kuni Samarqandga sayohat qilishadi. Safar doirasida mehmonlar Imom al-Buxoriy majmuasiga tashrif buyurib, shaharning boy tarixiy-madaniy merosi bilan tanishadi. Shuningdek, Toshkentda xalqaro ommaviy axborot vositalari vakillari uchun maxsus mediatur o‘tkazilishi rejalashtirilgan.
Forum 28 avgust kuni yakuniy yalpi majlis va rasmiy yopilish marosimi bilan yakunlanadi. Mehmonlar O‘zbekiston mustaqilligining 35 yilligiga bag‘ishlangan tantanali tadbirlarda ham ishtirok etadi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
