Ilm ikki yo'ldan – satrlardan va sudurdan keladi (سطوري و صدوري).
Satrlar orqali davom etadigan ilm – kitobdan kitobga ko'chadigan ilmdir.
Suduriy ilm esa qalblardan qalblarga o'tadi. Biz buni ustozdan shogirdga o'tadigan ilm nuri sifatida bilamiz. Buning uchun ustoz bilan shogird albatta bir majlisda, alhol yoki iftiroziy (masofaviy) tarzda jam bo'lmoqlari lozim.
Alloh taoloning kalomi Qur'on ham kitob bo'lib, jamiki kitoblarga sha'n berdi.
Alloh taolodan insoniyatga payg'ambarlar yuborilib, jamiki ustozlar mo''tabar bo'ldi.
Hatib Bag'dodiy rohmatullohi alayhning «Taqyidul-ilm» kitobida kelishicha, bir kishidan: «Kim bilan ulfatchilik qilasan?» deb so'ralsa, qo'llari bilan kitoblarini ko'rsatib, «Mana bular bilan», deb javob beribdi. «Insonlardan-chi?» deb so'rashsa, «Kitobning ichidagilar bilan», degan ekan (تقييد العلم/ الخطيب البغدادي).

Ha, kitob tolibi ilm uchun eng yaxshi hamrohdir. Ilmni qadrlagan kishi kitobsevar bo'ladi. Kitob tilovati ila o'tkazilgan vaqtda doimo baraka bo'ladi.
Ulug imom, mashriqning shayxi, o'zi yashagan asrdagi hadisi shariflarni jamlagan hofizlarning sayyidi, fiqh, hifz, sidq va zuhdu taqvoda mashhur bo'lgan alloma Ishoq ibn Rohuvayh rohmatullohi alayh bir beva ayolga uylangan ekanlar. U zotga: «Bir beva ayolga uylanishga sizni nima majbur qildi?» deyilsa, «Ayol kishiga uning kitoblariga uchun nikohlaniladi», deb javob beribdilar (تنكح المرأة لكتبها).
O'sha beva ayolning vafot qilgan eridan imom Shofeiy rohmatullohi alayhning kitoblari qolgan ekan (Siyari a'lomun-nubala, 10/70 – سير أعلام النبلاء 10/70).

Ammo bu borada muhim bir mulohazani esdan chiqarmaslik lozim. Yosh avlodni kitobxonlikka targ'ib qilar ekanmiz, faqat kitobning o'zi etarli emasligini, faqat kitobning o'zi ustoz bo'la olmasligini tushuntirib ketishimiz kerak.
Ibn Jamoa rohmatullohi alayh: «Eng katta balo sahifalar bilan shayx bo'lmoqdir», degan. Demak, odamlar faqat sahifalardan, kitoblarning o'zidangina ta'lim olishi katta balo ekan.
Bu borada Imom Shofeiy rohmatullohi alayhning ushbu so'zlarini keltirish mumkin:
من تفقه من بطون الكتب ضيع الأحكام
«Kimki faqat kitob o'qib faqih bo'lgan bo'lsa, hukmlarni zoye qilibdi» (تذكرة السامع والمتكلم 87).

Hulosa o'rnida imom G'azzoliy rohmatullohi alayhning «Ihyou ulumid-din» kitobida aytgan hikmatli so'zlarini keltirmoqchiman:
«Ilmni uni buzadigan, unga zarar etkazadigan narsalardan saqlamoq mol-dunyoni saqlamoqdan avloroqdir. Haqli bo'lmagan odamga ato berish zulmi haqli kishiga ato bermaslik zulmidan oz emas» (إحياء علوم الدين).
Ikrima rohmatullohi alayh: «Bu ilmning bahosi bor», dedilar. «Bahosi nima?» deyishgan edi, «Ilm uni go'zal tarzda ko'targan odamga beriladi, chunki u ilmni zoye qilmaydi», deb javob berdilar.

Bizga bularning barchasini ustozlargina o'rgatadilar. Islom dini ham shuncha asrlar osha ustoz-shogird an'anasi orqali, ustoz-shogirdlar silsilasi orqali davom etib kelmoqda.
Robbimiz taolodan jumla marhum ustozlarimizni mag'firat aylashini, hayot bo'lgan ustozlarimizni esa ofiyatda saqlashini so'rayman.

Shayx Sayyid Rahmatulloh Termiziy