Muftiy hazrat hayotiga chizgilar (3-qism)
Ko'p tahlil va mushohadalarim asosida aytishim mumkinki, sovetning dinsiz mafkurasi davrida islom dini, e'tiqod masalalarining bardavomligida eshonbobolar, sanoqli ahli ilmlarning sa'y-harakatlari alohida o'rin tutib kelgan. Qaysi birlari bu yo'lda jonini tikkan, yana qay birlari sog'ligini garovga qo'yib din uchun xizmat qilib o'tishgan. Ilohiy ilmni tarqatish, ommani axloqiy tarbiyasini ta'minlashga kamarbasta bo'lganlar va bunga erishganlar ham. Tasavvur qiling, butun bir mamlakat xudosiz, mansabga o'tirishining asosiy imtihoni “din – afyun, xudo yo'q” degan so'zlarni takrorlashdan ibrat bo'lgan. Mamlakatning bosh mafkurasi, matbuoti, ta'lim-tarbiya kontseptsiyasida shu ta'limot hukmron edi. KGB, ichki ishlar, prokuratura organlari ham zo'r berib xudosizlikni targ'ib qilardi. Mabodo, qayerdandir dinga targ'ibot bo'layotganini bilishsa, o'sha dindorlar qattiq jazolangan. Qamoqqa yoki surgun azobiga duchor bo'lganlar. Bu ishlari uchun xalq orasidan xufyalar, quloqlar yollangan: ular etkazgan ma'lumotlari evaziga mukofotlar va imtiyozlarga ega bo'lishgan. Shu qaltis davrda ham imonli, taqvodor, asl eshonbobo va ahli ilmlar boshlarini kundaga qo'yib bo'lsa-da, Alloh oldidagi mas'uliyatini, yo'lini topib bajarganlar. Ular tom ma'nodagi mazlumlar edi. Mazlumning duosi ijobat degan hadis bor. Yaqindagina qaysidir badbaxt, Rasulimiz sollalohu alayhi vasallam haqlarida yomon fikr bildirdi. Olamda musulmon borki, u qaysidir makonda yashamasin, bu iflosning iddaosiga tili bilan ham dili bilan ham qarshilik qildi. U paytlar esa din afyun desa ham xudo yo'q desa ham Rasulullohga xohlagan tuhmatini qilsa ham musulmonlar jim edi. Oliy o'quv yurtlarda, maktablarda ateistik tashviqot ochiqchasiga, davlat himoyasi ostida qilinardi. Ramazon oyi boshlanish arafasida butun matbuot ro'zaga qarshi faoliyatini boshlar, minglab vrachlar ro'zaning inson sog'ligiga “zarar” ekani haqida ma'ruzalar o'qirdi. Alloh taolo, dinimiz, uning ahkomlariga va Payg'ambar alayhissalomga ko'r-ko'rona tosh otib, malomatlar qilishardi. Kim bu nokaslarni bu razil ishdan qaytarardi? Hech kim! O'sha payt ma'lum ma'noda ularning tashviqotlariga yurganlar, aldanganlar, diniga musulmonliligiga beparvo bo'lganlar talaygina bo'lgan. Qama-qamalar, jismoniy va ma'naviy ta'sir o'tkazish tajribasini o'z tanasida sinab ko'rgan, kaltaklanib, sog'ligidan ajralgan yurtdoshlarimizni sanab sanog'iga etish mushkul. Mana shu mushkulotlar qarshisida iymon va e'tiqod borasida bardam turib bergan qat'iyatli insonlar bois Alloh bizga dinimizning mohiyatini to'la-tukis beradigan ilm va e'tiqodni nasib qilgan bo'lsa ne ajab. Shuning uchun xalqimiz ularni qoridodalar, maxdumlar, to'ralar, maxsumlar, xo'jalar, sayyidlar, eshonbobolar deb e'zozlab, har doim izzat-ikromda, kerak paytda himoyasiga olib yurishdi. Hammalaridan Allohim rozi bo'lgin!
***
Eshon va murid, murid kimu muxlis kim, degan mavzuda otam bot-bot o'zlarining xotiralarini so'zlab berardilar. Yodimda aytganlari: “Yil oralatib, qishlog'imizga eshonbobolar kelardi. Sobiq sho'ro siyosatiga some bo'lgan kishilar buni "murid ovlash" deb kinoya bilan tilga olishgan. Eshakka ortilgan xurjunda tasbeh, islomning besh arkoni sodda va ravon tarzda bayon etilgan risolalar va yana qandaydir hadyalar bo'lardi. Bir kun bir kishinikida, ikkinchi kun unisinikida, xullas bir hafta turardi. Yengil ziyofat, o'n-yigirma kishi yig'ilib hozirgi tilda aytilganda amri ma'ruf eshitar, o'zlarini qiziqtirgan savollarga javoblar olardi. Qishloq ahlining qarg'ishidan qo'rqibmi, xufyalar ham xabar berishmagan yo foydasi yo'q deyishganmi, ishqilib tinchlikda o'tardi. Majlis oxirida arzimas pulga kitob yo tasbeh olardik”.
O'ylab qolasan kishi, butun mamlakat dinga qarshi bo'lgan zamonda, ular bu risolalarni qanday yo'l bilan nashr qilgan? Uni qo'rqmasdan olib yurgan va tarqatgan?. Amri ma'ruf qilishgani-chi? O'sha davrda otalarimiz juma namozini o'qish uchun viloyat markaziga borishgan. Sanoqli masjid, sanoqli odamlar... Ma'ruza eshitishgan, ma'lum ma'noda o'zlari uchun ilm olishgan. Ammo aksar, 99 foiz musulmon bo'lgan qishloq aholisi-chi? Shuning uchun eshonbobolar, qoridodalar, maxdumlar, to'ralar, maxsumlar, xo'ja-sayyidlar, ahli ilmlar buni idrok qilishgan va o'zlari uchun xatarnok bo'lsa-da Alloh oldidagi majburiyatlarini bajarishgan. Gohida fikr qilasan kishi, hozirda internetda qaysidir o'tgan olimning so'zini yoki o'zimiz o'qigan nimalardandir qo'yib savob umidida laykni kutamiz. Layk soni ko'paysa savobga erishayapman, deb xursand bo'lamiz. O'sha paytdagi holat bilan hozirgisini bir taqqoslaylik-chi? Ularning bu xatti-harakatlari boshlariga to'qmoq bo'lib yog'ilish ehtimoli bo'lgan, shuni bilamizmi? O'sha ulug'larimizning sa'y-harakatlari, duolari samarasi o'laroq jamiyatimizda minglab qorilar, olimlar, millionlab namozxonlar, dinini, Allohni va uning Rasulini sevadigan avlod paydo bo'lganini-chi, shularni his qilamizmi?!
Barcha-barchalaringizdan rozimiz va Allohni rahmatini so'raymiz. Sizlardan minnatdormiz va sizlar qilayotgan duolarimizdan bahramand bo'layapsizlar deb umid qilamiz. Shular qatori hazratning otalari Temirxon eshon boboning ham sa'y-harakatlaridan qanchalab kishilar bahramand bo'lib, iymon va e'tiqod, hidoyat topib to'g'ri yulni tanlashgan. Buning samarasi esa dinga, xalqqa, vatanga xizmat qiluvchi avlodlarni Alloh ko'paytirib berdi.
***
O'sha paytlari kattaroq lavozimda ishlagan bir ukamizga hazratga bo'lgan hurmat va ehtiromim erish tuyulgan shekilli: “Dilmurod aka, nima muncha eshonbobo, hazrat-hazrat deyaverasiz, – deb qoldi. “Bizga shunday deyish buyurilgan”, deb qo'ya qoldim. Unga ortiqcha izohning hojati yo'q edi.
Alloh rahmat qilsin, otam umri davomida ahli ilmlarni, eshon bobolarning hurmat ehtiromini qilib o'tdi. Sababini u kishi, dinimizga tazyiqlar, dindorlarga ta'qiblar bo'lgan kezlari ham ular xalqqa shariat qoidalarini o'rgatishdan chekinmadilar, deb izohlar edilar. O'shalar yoygan ilmlarning barokatidan bizlar, farzandlarimiz, nevaralarimiz to qiyomatga qadar islomda inshaalloh sobitmiz, derdilar.
Aytingchi ibodat, e'tiqod o'laroq yaxshilik mukofoti nima bo'ladi?. Axir hazratning dinimizga, mo'min musulmonlarga qilayotgan xizmatlarini ko'rib turib ham hurmatlarini joyiga qo'ymasam, e'zozlamasam, kimman? Takabburlik yomon illat, bu narsa hozirda aksar yoshlarimizning hatti-harakatlarida, gap-so'zlarida, biror-bir kishi yoki narsalarga bo'lgan munosabatida bo'rtib, ko'rinib qolmoqda. Bugun ahli ilmlar, ulamolarni tan olmagan avlod, ertaga otasini mensimasligi mumkin. Sababi, u zombiga aylanib boradi.
Otam rahmatlikning ahli ilmlar, dinimiz, ulamolarimizga bildirgan ehtiromini men ham munosib davom ettirib kelyapman, bu – masalaning bir jihati. Yana bir jihati: buni farzandlarim, nabiralarim ham bardavom etishlariga mas'ulman.
***
Hazrat, har bir ishda yangilik qilish va uning davomiy bo'lishini istar, yo'l va imkon axtarar edilar. U kishi muftiy lavozimiga tayinlanmaslaridan oldin, Qur'on musobaqasi islom bilim yurtlari talabalari o'rtasida, madrasa xonalaridan birida o'tardi. Va bu hisobot ko'rinishiga o'xshardi. Bir kuni hazrat meni chaqirib, Qur'on musobaqasi kattaroq va muhtashamroq, musobaqa bo'ladigan joy esa chiroyli dizayn va mukammal stsenariy asosida bo'lishini va malakali tasvirchilar, montaj ustalari kerak bo'lsa rassomlarni jalb qilish lozimligini ta'kidlab, topshiriq berdilar. Bu ishni a'lo darajada qilish mumkin, ammo moddiy tomondan muammolar bo'lishini aytganimda, hazrat bu yog'idan xotirjam bo'lishimni uqtirib, ish boshlashimizga fotiha berdilar.
Jarayon boshlandi, shu asno bildimki u kishi avvalboshdayoq bu tadbir uchun ketadigan xarajat masalalarini tegishli mas'ullarga tayinlab qo'ygan ekanlar. Birinchi Qur'on musobaqasi Toshkentdagi “Sobitxon hoji” masjidida bo'lib o'tdi. Tadbir bejirim dizayn asosida jilo berilgan masjid xonaqohida, muxlis tomoshabinlar ishtirokida chiroyli tarzda o'tdi. Tasvirga olish guruhi esa malakali mutaxassislardan iborat edi. Ijodiy guruhning ishidan xursand bo'lgan hazrat, asrdan keyin oldilariga kirishimni so'radilar. Kirdim. Anchagina pul berib, “bu o'zimning jamg'armamdan, ishlaganlarga mukofot tariqasida tarqating va mening tashakkurimni etkazing, dedilar. Bir narsani eslatishim kerak, u paytlarda diniy tadbirlarda qilinayotgan har qanday yangilik qattiq tsenzuradan o'tardi. Masalan, internetda idora saytiga biror yangilik yoki xabar qo'ymoqchi bo'lsak, ikki-uch joy ko'rigidan o'tkazib, so'ng e'lon qilardik. “Axborotning tezkorligi qayerda qolardi, idoraning imidji, nufuzi” degan masalalar ularni zig'irchalik qiziqtirmasdi. Qur'on musobaqasini chiroyli tarzda o'tkazishda ham ba'zi insonlar, tashkilotlar xufyalari yo ukaxonlari tomonidan ogohlantirilganini men ham, hazrat ham bilardik. Ish manfiy tomonga o'zgarishi ham mumkin edi. Ammo hazrat tap tortmasdan o'tkazdi. Nima qildilar, kimga nima dedilar, to'g'risi menga qorong'u. Faqat, O'zbekistonning yuz yillik tarixida misli ko'rilmagan mana shu tadbir amalga oshdi. Shu-shu Qur'on musobaqasi dabdaba, o'ziga xos, chet eldagi musobaqalar ko'rinishida davom etaverdi
***
Hazrat, bir kuni meni huzurlariga chorlab: “Dilmurod, media markaz ochamiz. Idora uchun zarur. Imomlarimizni ma'ruzalarini, o'tgan ulamolarimiz haqida fil'mlar, "Muslim.uz" saytimiz uchun video rolik, materiallar tayyorlaysizlar. Sarf-xarajatlarini Rustam bilan hisoblab chiqinglar; xonalar ajratsin; malakali telejurnalistlar, shu sohaning bilimdonlarini topib, shartnoma tuzib, menga hisobotini beringlar, – deb tayinladilar.
Bu ajoyib taklif va imkoniyat edi. Mana-man, degan vazirliklar byudjetida xohlaganicha moddiy ta'minoti mavjud, ammo bu kabi na rejasi va na loyihasi bor. Tashakkur sizga hazrat! Alloh sizdan rozi bo'lsin! Din tashvishidagi bu ishlaringiz maqbul bo'lsin!
Hazrat tayinlagan hamma ishlar tez va qisqa muddatda bajarildi. Ijodiy guruh uchun xonalar, telemahsulotlarning oldi bo'lgan kameralar, chiroqlar, montaj xonalar – barcha-barchasi mukammal qo'yildi. Fayzuloxon boshchiligidagi tasvirchi, rejissyor va montaj ustalari jam bo'lishgan bo'lsa, Ilhom Jumanov atrofida mohir jurnalistlar yig'ilishgan edi. Bu ijodiy guruh bilan anchagina ishlar qilindi. Ammo yana eski o'yin: qaysidir idoraning qaysidir amaldoriga bu ishlar xush yoqmadi. Nimasi yoqmadi, bizga noma'lum, ehtimol hademay maxsus telekanal ochishimizdan cho'chishgandir, qaydam. Har nima bo'lganda ham ishlagani qo'yishmadi. Bu safar hazratning aralashuvlari ham yordam bermadi. Teparoqdan aks-sado bo'lgan bo'lsa kerak. Anchagina o'zimga kelolmay yurdim. Hazrat xonalariga chaqirib: “Hafa bo'lmang, harakat va amallarni qildik. Alloh taolo bilib turibdi. Ular bilan tortishish, bahslashish umuman befoyda. Kezi kelganida o'zlari javob berishadi, deya meni yupatgan bo'ldilar-u, biroq o'zlari ham taraqqiyot yo'liga g'ov bo'lganlardan nihoyatda zada bo'lganliklarini, ozorlanganliklarini yuz va ko'zlaridagi ma'yus holat ifoda etib turardi.
(davomi bor)
Dilmurod Qo'shoqov
Uchinchi Renessans: tarixiy tajribadan zamonaviy taraqqiyotga
Insoniyat sivilizatsiyasi tarixida ayrim davrlar borki, ular faqat muayyan xalq yoki mintaqaning emas, balki butun jahon taraqqiyotining yo‘nalishini belgilab bergan. Islom sivilizatsiyasining IX–XV asrlardagi yuksalish davri ana shunday tarixiy bosqichlardan biri hisoblanadi. Bu davrda ilm-fanning turli sohalari bir-biridan ajralmagan holda. o‘zaro uyg‘unlikda rivojlandi. Matematika astronomiya bilan, tibbiyot falsafa bilan, geografiya matematika bilan, tilshunoslik tarix bilan, diniy ilmlar esa mantiq va tafakkur madaniyati bilan muloqot qilgan. Bugun fanlararo tadqiqot, raqamli gumanitaristika, sun’iy intellekt va kompleks ilmiy yondashuvlar jahon ilm-fanining eng muhim yo‘nalishlariga aylangan bir paytda, o‘sha tarixiy tajriba yanada qiziqarli ahamiyat kasb etmoqda.
Mazkur uyg‘unlik tasodifiy emas edi. U Qur’oni karimda ilmga berilgan yuksak qadr, tafakkurga da’vat, insonni borliqni anglashga chorlovchi g‘oyalar bilan mustahkamlangan ilmiy dunyoqarash mahsuli edi. Shu sababli o‘sha davr olimlarini bugungi zamonaviy tushunchalardagi qat’iy «mutaxassisliklar» doirasiga joylashtirish qiyin.
Forobiy falsafa, mantiq, siyosat, axloq va musiqa nazariyasi bilan shug‘ullangan. Xorazmiy matematika va astronomiya sohalarida ishlagan. Beruniy astronomiya, geografiya, geodeziya, mineralogiya, tarix va etnografiyaga oid asarlar yaratgan. Ibn Sino tibbiyot bilan bir qatorda falsafa, mantiq va tabiiy fanlar haqida ham keng tadqiqotlar olib borgan. Ulug‘bek esa davlat boshqaruvi, ta’lim va astronomik tadqiqotlarni birlashtirgan ilmiy muhitni shakllantirgan. Bu misollarning umumiy jihati shundaki, bilim sohalari o‘rtasidagi chegaralar qat’iy bo‘lmagan.
Bugun «interdissiplinar tadqiqot» deb ataladigan yondashuvning ayrim tamoyillari aynan ana shu intellektual an’analar bilan hamohang.
Shuningdek, islom sivilizatsiyasining intellektual merosini faqat tabiiy va aniq fanlar bilan cheklash ham to‘g‘ri emas. Chunki diniy ilmlar sohasida ham manbalarni yig‘ish, tekshirish, tasniflash va baholashga qaratilgan murakkab ilmiy an’analar shakllangan.
Imom Buxoriyning hadis ilmidagi merosi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Hadislarni saralashda roviylar haqidagi ma’lumotlar, rivoyat zanjiri va boshqa mezonlar o‘rganilgan. Imom Moturidiy esa aqidaviy masalalarni aql va naql uyg‘unligi asosida tahlil qilgan. Uning merosi islom intellektual an’anasida aqliy dalillash va diniy bilim o‘rtasidagi munosabat masalasida muhim o‘rin tutadi.
Shu jihatdan Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy yoki faqat ilmiy tarix sifatida emas, keng intellektual jarayon sifatida ko‘rish mumkin.
O‘zbekistonda ilgari surilayotgan Uchinchi Renessans g‘oyasi tarixiy ilmiy merosni zamonaviy taraqqiyot ehtiyojlari bilan bog‘lashga qaratilgan.
Bu yondashuvning markazida ilm-fan, ta’lim, innovatsiya, madaniyat va ma’naviyatni o‘zaro bog‘liq tizim sifatida rivojlantirish g‘oyasi turadi.
Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan barpo etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ham ana shu konsepsiyaning muhim amaliy ifodalaridan biridir.
Markazning vazifasi faqat tarixiy eksponatlarni namoyish qilish bilan cheklanmaydi.
Uning konsepsiyasida islom sivilizatsiyasining ilm-fan, ta’lim, falsafa, san’at, me’morchilik va insonparvarlik sohalaridagi merosini kompleks ravishda o‘rganish va namoyish etish g‘oyasi mujassam.
Nafaqat muzey, balki intellektual platforma
Markazni an’anaviy muzey tushunchasi doirasidagina baholash uning konsepsiyasini to‘liq ifodalamaydi. Zamonaviy muzey faqat eksponat saqlaydigan joy emas. U tadqiqot, ta’lim, raqamlashtirish va xalqaro ilmiy muloqot markaziga aylanishi mumkin. O‘zbekistondagi islom sivilizatsiyasi markazi konsepsiyasida ham ana shu yondashuv muhim o‘rin tutadi.
Qadimiy qo‘lyozma — shunchaki tarixiy buyum emas. U til, tarix, matnshunoslik, kodikologiya, san’at, materialshunoslik va raqamli texnologiyalar nuqtayi nazaridan tadqiq qilinishi mumkin bo‘lgan murakkab manba. Arxeologik merosni o‘rganishda esa geoinformatsion tizimlar, raqamli modellashtirish, 3D texnologiyalar va boshqa zamonaviy usullardan foydalanish imkoniyatlari kengaymoqda. Shunday qilib, madaniy merosni o‘rganishning o‘zi fanlararo jarayonga aylanmoqda.
O‘tmishni sun’iy intellekt bilan bog‘lash
Texnologiyalar madaniy merosni o‘rganish usullarini ham o‘zgartirmoqda.
Qo‘lyozmalarni yuqori sifatda raqamlashtirish, matnlarni elektron bazalarga kiritish, sun’iy intellekt yordamida matnlarni tahlil qilish, 3D modellar yaratish va virtual muhitlarda tarixiy obyektlarni qayta tiklash imkoniyatlari ilmiy tadqiqotlar uchun yangi yo‘nalishlarni ochmoqda.
Bu yerda muhim nuqta bor. Texnologiya tarixning o‘rnini bosmaydi — u tarixni yangi avlod uchun tushunarli va tadqiqot uchun yanada ochiq qiladi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining konsepsiyasi ham o‘tmishdagi ilmiy merosni zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lashga qaratilgan.
Bu yondashuv tarixiy bilimni arxiv va kitoblar doirasidan chiqarib, xalqaro tadqiqotchilar, talabalar va keng jamoatchilik uchun ochiq intellektual resursga aylantirish imkonini beradi.
«Ma’rifat bilan jaholatga qarshi»
Islom sivilizatsiyasining ilmiy merosini o‘rganishning yana bir ahamiyati bor.
Global axborot makonida din, tarix va madaniyat haqida turli xil, ba’zan bir-biriga zid tasavvurlar yuzaga kelganda tarixiy merosni ilmiy asosda tushuntirish nafaqat madaniy, balki ma’rifiy ahamiyatga ham ega.
Islom sivilizatsiyasi tarixini faqat diniy marosimlar yoki siyosiy voqealar orqali emas, balki matematika, tibbiyot, astronomiya, falsafa, geografiya, me’morchilik va boshqa sohalardagi yutuqlar bilan birga o‘rganish uning murakkab va ko‘p qirrali tabiatini yaxshiroq anglash imkonini beradi.
Shu ma’noda ma’rifat tarixiy bilimni zamonaviy axborot muhitidagi noto‘g‘ri talqinlarga qarshi muhim vositaga aylantirishi mumkin.
O‘zbekistonning yangi xalqaro ilmiy platformasi
Islom sivilizatsiyasi bir mamlakat yoki bir xalqning merosi emas. U Markaziy Osiyo, Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Janubiy Osiyo va boshqa hududlarni qamrab olgan keng tarixiy va intellektual makonni ifodalaydi. Shu sababli bu merosni o‘rganish ham xalqaro hamkorlikni talab qiladi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi oldidagi muhim vazifalardan biri ham turli mamlakatlarning olimlari, universitetlari, muzeylari va ilmiy-tadqiqot markazlari o‘rtasida muloqotni kuchaytirishdan iborat.
Bu O‘zbekistonning o‘z tarixiy merosini dunyoga tanitish bilan birga, mamlakatni global gumanitar tadqiqotlarning faol ishtirokchisi sifatida namoyon etishiga xizmat qilishi mumkin.
Uchinchi Renessansning asosiy kuchi
Uchinchi Renessans haqida gap ketganda, masala faqat yangi binolar qurish yoki yangi muassasalar tashkil etishdan iborat emas. Asosiy savol boshqa: O‘zbekiston o‘zining boy ilmiy merosini zamonaviy bilim va innovatsiyalarga qanday aylantira oladi? Bu savolning javobi ilm-fan, ta’lim, texnologiya, madaniyat va inson kapitalining bir nuqtada birlashishini talab qiladi.
O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining ahamiyati ham shu nuqtada namoyon bo‘ladi. U tarixiy merosni saqlash bilan birga, uni tadqiq qilish, raqamlashtirish, xalqaro ilmiy muloqotga olib chiqish va yangi avlodga yetkazish uchun platformaga aylanishi ko‘zda tutilmoqda.
Shu ma’noda Markazni o‘tmishga bag‘ishlangan inshoot emas, kelajakka yo‘naltirilgan intellektual investitsiya sifatida baholash mumkin.
Chunki sivilizatsiyaning haqiqiy qiymati faqat uning o‘tmishda yaratgan merosi bilan emas, balki bu meros yangi avlod uchun qanday yangi bilim va g‘oyalarga aylanishi bilan ham o‘lchanadi.
Xorazmiyning hisoblash usullaridan bugungi algoritmlargacha, Beruniyning kompleks tadqiqotlaridan zamonaviy fanlararo loyihalargacha, Ulug‘bek rasadxonasidan raqamli astronomiyagacha bo‘lgan yo‘l bir haqiqatni ko‘rsatadi: ilm taraqqiyoti chegaralar emas, muloqot va hamkorlik orqali tezlashadi.
Ehtimol, Uchinchi Renessansning eng muhim vazifasi ham ana shunda — ajdodlar yaratgan bilimlarni shunchaki eslash emas, balki ulardan yangi bilimlar yaratish uchun foydalanish. O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi esa ana shu g‘oya atrofida shakllanayotgan yangi intellektual muhitning muhim platformalaridan biridir.
Muallif: Abulfayz Sayidasqarov, iccu.uz
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
