Qurbonlik – Allohga yaqin bo'lish, ya'ni ibodat (qurbat) maqsadida ma'lum bir vaqtda ma'lum turdagi hayvonlarni qurbonlik niyati bilan so'yishni anglatadi.

Alloh taolo “Kavsar” surasida shunday marhamat qiladi: “Albatta, Biz senga Kavsarni berdik. Bas, Robbingga namoz o'qi va jonliq so'y”.

Ulamolarimiz ushbu oyati karimadagi “namoz”dan murod, iydi qurbon namozi, “jonliq”dan murod qurbonlikka so'yiladigan hayvon, deganlar.

Banda barcha ibodatlarini Alloh ularga buyurgani uchun qiladi. Alloh taolo bandasiga buyuradi, banda esa Allohning buyruqlarini so'zsiz bajaradi. Allohning amri bilan qilingan ibodatlarda bilgan va bilmagan son-sanoqsiz hikmatlar bor. Alloh taolo Hakim Zotdir. Buyurgan har bir ishida hikmati bordir.

Hamma ibodatning hikmati bo'lganidek, qurbonlik qilishning ham ko'plab hikmatlari bor. Ularning bir nechtasini keltirib o'tamiz:

1. Qurbonlik qilishning birinchi hikmati Islom shiorlarini ulug'lashdir. Din shiorlarini hurmat qilish va ulug'lash iymon alomati bo'lib, bu ish tufayli Islom mustahkamlanadi, musulmonlarning iymonlari ziyodalashadi.
2. Qurbonlik qilishning ikkinchi hikmati musulmon kishining qurbonlik qilishi bilan Allohga yanada yaqinroq bo'ladi va Uning roziligiga erishadi. Zero, Alloh taolo: “...Bas, Robbingga namoz o'qi va jonliq so'y”, deb buyurgan.

Aslini olib qaraganda Allohga bandaning U Zotga qilgan qurbonligining go'shti ham, qoni ham kerak emas. Bandaning qilgan qurbonligining go'shti ham, qoni ham Allohga etmaydi. U Zotga faqat bandaning qurbonligini qanchalik darajada taqvo va niyatda qilishi bilan etadi. Alloh taolo qurbonlik qilish amri bilan bandalarini imtixon qilib, ularning taqvolarini, ilohiy amriga bo'lgan itoatini va Allohga bo'lgan yaqinlik darajalarini sinab ko'radi.

Alloh taolo Qur'oni karimning Haj surasi, 37-oyatida bunday marhamat qiladi: “Allohga (qurbonlik) go'shtlari ham, qonlari ham etib bormas. Lekin u Zotga sizlardan taqvo etar. Alloh sizlarni hidoyat qilgani sababli – U zotni ulug'lashlaringiz uchun – ularni sizlarga bo'ysundirib qo'ydi. Ezgu ish qiluvchilarga xushxabar bering!”.

Bu oyatdan maqsad ixlos, taqvo va Alloh taologa yaqinlashishdir. Alloh bergan ne'matlarini eslash va Uning roziligini qozonishdir. Agar qurbonlik qilishda ixlos va taqvo bo'lmasa, qilgan qurbonliklarining go'shtlari qancha ko'p bo'lsa ham, Alloh nazdida hech qanday qiymati bo'lmaydi.

1. Qurbonlik qilishning uchinchi hikmati tavhid ahlining imomi Ibrohim alayhissalom sunnatlarini tiriltirishdir. Alloh taolo u zotga o'z o'g'li Ismoilni qurbonlik qilishni vahiy qildi. So'ng Ismoilning o'rnilariga bir qo'chqorni evaz qilib berdi. U zot o'g'li o'rniga o'sha qo'chqorni qurbonlik qildilar. Alloh “Saffot” surasining 108-oyatida: “Uni biz ulkan qurbonlik evaziga almashtirib oldik” dedi. Bu bilan inson Ibrohim alayhissalomga o'xshab butun borlig'ini Alloh yo'lida qurbon qilishiga tayyorligini bildiradi.
2. Qurbonlik qilishning to'rtinchi hikmati moddiy holatini yaxshi bo'lmagan kambag'al va beva-bechoralarning ko'ngillarini ko'tarishdir. Bu bilan faqir va miskinlarga nisbatan mehr-shafqat tuyg'ulari ommalashadi. Ba'zi odamlar moddiy imkoniyati yo'qligi sababli xaftalab, balki oylar davomida go'sht iste'mol qilmaydi. Bunday kishilar qurbonlik go'shti sababli qora qozonlariga go'sht kiradi va oilasiga qisman bo'lsada xursandchilik kiradi. Ularga yaroqsiz bo'lib qolgan, aybi nuqsoni bor hayvonlarning go'shtini emas, balki eng afzal benuqson, baquvvat hamda sog'lom hayvonlar go'shtini hadya qilish kerak. Bundan kambag'allarning ko'ngillari ko'tariladi.
3. Qurbonlik qilishning beshinchi hikmati qo'ni-qo'shni, do'stu birodarlar va qarindosh-urug'lar bir joyga jamlanadi, silai rahm bo'ladi. Ularning jipsligi mustahkamlanadi. O'rtada bo'lib o'tgan nizolarga barham beriladi. Bundan tashqari, qurbonlik qilish jamiyatda birodarlik, yordam va hamjihatlik ruhini rivojlantiradi. Jamiyat qatlamlarida adolatning rivojlanishiga, odamlarning bir-birlariga g'amxo'rlik qilishiga va birlashishiga kattta yordam beradi.
4. Qurbonlik qilishning oltinchi hikmati chorva hayvonlarini bizga bo'ysundirib qo'ygani uchun Allohga shukrona qilish. Alloh taolo “Haj” surasining 36-37-oyatlarida shunday marhamat qiladi: “...Bas undan englar hamda faqir va xojatmandni rizqlantiringlar. Uni sizlarga mana shunday bo'ysundirib qo'ydik, shoyadki shukr qilsangizlar. Allohga hargiz uning go'shti ham, qoni ham etmas. Lekin Unga sizlar tarafingizdan bo'lgan taqvo etur...”

Qurbonlik qilishning nafaqat oxiratda balki, shu dunyoda ham bir qancha manfaatlari bor. Qurbonlik qilib yaqin qarindosh, qo'ni-qo'shni, qiynalgan, muhtoj oilalarga tarqatish bilan mehr-oqibatning paydo bo'lishi va ijtimoiy aloqalarning yaxshilanishiga olib keladi. Alloh taoloning ilohiy hikmat asosida amr qilingan bu ishi ortida jamiyatdagi insonlarning bir-biriga bo'lgan o'zaro ishonch va hurmat-e'tibor yotadi. Shunday ekan bunday ishlarni davomli tarzda qilishda davom etish maqsadga muvofiqdir.

Olim JO'RAYeV