Mustaqillik sabab barcha jabhalar qatorida Islom ma’rifatining rivoji, musulmonlarning diniy ibodat va marosimlarini emin-erkin ado etishlari uchun qulay sharoitlar bo‘ldi. Ana shunday imkoniyatlarni, O‘zbekistondagi tinchlik va osoishtalikni ko‘rolmayotgan hasadgo‘y kimsalar aholi orasida norozilik kayfiyatini uyg‘otish, fitna chiqarish maqsadida, «bu diyorda diniy erkinlik yo‘q, ibodat qiluvchilar ta’qib ostida, islomiy bilim olish cheklangan” degan uydirmalarni internet saytlarida tarqatishmoqda.
Terrorizm va ekstremizm insoniy me’yorlar, umuminsoniy qadriyatlar va axloqiy fazilatlarga qarshi qaratilgani uchun eng og‘ir va vahshiyona jinoyat hisoblanib kelgan. Eng achinarlisi, bunday g‘oyalar ta’siriga yoshlarning jalb etilishi tashvishlanarli holdir. Farzandlarimizni turli hil oqimlarning g‘oyalariga aldanmasliklari, fitnalarga berilmasliklarini oldini olish, ularni muhofaza qilish hammamizning burchimizdir.
Fuqaholarimiz, sigir sog‘ayotganda tirnoqni olib, sog‘moqlik lozim, deya hatto hayvonot olamiga ham ozor bermaslikka targ‘ib qilganlar. Islom dini insoniyatga, jamodot va hayvonotga ham ozor bermaslikka choralagan. Qur’oni karim mehr-muruvvat, o‘zaro hamkorlik, dinlararo bag‘rikenglik, millatlararo totuvlikka chorlab, kishilarni jamiyatda doimo tinch va totuv yashashga undagandir. Mana shuni xalqimizga yetkazish, tushuntirish barchamizga vojibdir. Yoshlar ongini bunday zararli illatlardan muhofaza qilish uchun samarali usullar ishlab chiqish bugungi kun ta’lim sohasining dolzarb vazifasiga aylangan.
2000 yil 15 dekabrda O‘zbekiston Respublikasining “Terrorizmga qarshi kurash to‘g‘risida”gi qonuni qabul qilindi. Uning 5-moddasida: “Terrorchilik faoliyatining oldini olish davlat organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari hamda jamoat birlashmalari, shuningdek korxonalar, muassasalar, tashkilotlar tomonidan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, huquqiy va boshqa profilaktik choralar majmuini o‘tkazish orqali amalga oshiriladi” deya ta’kidlangan. Shu qonunning 6-moddasida esa “davlat boshqaruv organlari, mahalliy davlat hokimiyati organlari, fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari, jamoat birlashmalari, korxonalar, muassasalar va tashkilotlar, mansabdor shaxslar, shuningdek fuqarolar terrorizmga qarshi kurashni amalga oshiruvchi davlat organlariga ko‘maklashadilar va zarur yordam beradilar” deb belgilangan. “Muassasalar” deganda biz ta’lim muassasalarini ko‘zda tutishimiz lozim. Demak, bundan terrorchilik faoliyatining oldini olish ta’lim muassasalarida pedagogik profilaktik choralar majmuini kuchaytirish orqali amalga oshirish darkor. Bugungi kunda ta’lim muassasalari oldida turgan eng muhim vazifalardan biri kelajak avlodni komil shaxs sifatida shakllanishini ta’minlashdan iborat.
Eng nozik balog‘at davrida bola ta’lim muassasasiga o‘qishga keladi. Ana shu paytda yosh navniholni ongidagi dunyoqarashni nimaga yoki qaysi jihatga moyilligini aniqlab, shu muayyan maqsad yo‘lida rivojlantirish o‘qituvchi-pedagoglarning asosiy vazifasi hisoblanadi. Ayniqsa yoshlar ongida g‘oyaviy bo‘shliqning oldini olishning pedagogik profilaktikasini yaratish lozim. Buning uchun ta’lim muassasalarida psixologik ta’sir o‘tkazishning ahamiyatini oshirish, yoshlar ongida yot g‘oyalarga qarshi mafkuraviy immunitetni shakllantirish talab qilinadi. Shuningdek, ta’lim muassasalarida psixologik o‘rganish xizmatini joriy etib, turli xil qiziqishga moyil talaba-yoshlarni aniqlab, ularning dunyoqarashlarini ilmiy, diniy, axloqiy tomondan asoslab, jamiyat taraqqiyotini belgilovchi bunyodkor g‘oyaga yo‘naltirishga erishmoq zarur. Ta’lim muassasalari, huquqni muhofaza qiluvchi tashkilotlar, O‘zbekiston Musulmonlari idorasi va joylardagi vakilliklari bilan hamkorlikda talaba-yoshlar ongiga terrorizmning mudhish oqibatlari, uning domiga tushib qolganlarning ayanchli hayoti, g‘arazli niyatlarini amalga oshirishga urinayotgan “soxta salafiylar”, “hizbut-tahrir”, “akromiylar”, “nurchilar”, “jihodchilar” kabi buzg‘unchi oqimlarining asl maqsadlarini aks ettiruvchi kinofilmlar namoyishini o‘quvchi-yoshlar o‘rtasida muntazam ko‘rsatib borish orqali, ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar samaradorligini yanada oshirish lozim. Bu borada A.Tulepovning “Internetga in qurgan “o‘rgimchaklar”, “Islom va aqidaparast oqimlar”, “ISHID fitnasi” va “Internetdagi tahdidlardan himoya” nomli o‘quv qo‘llanma va asarlaridan foydalanish shart. Ushbu muhim qo‘llanmalar, kuchli vositalar, o‘quvchi-yoshlarda vayronkor g‘oyalarga qarshi ma’naviy kuch paydo qilishda juda qo‘l keladi. Bugungi globallashuv jarayonida axborot texnologiyalari, ayniqsa internet yoshlar kundalik hayotining ajralmas qismiga aylandi. Shu jarayonda ta’lim dargohi rahbarlari o‘quvchi-yoshlarning darsga kelish davomati, tartib-intizomini nazoratga olishib, ularning shaxsiy texnika vositalardan oqilona foydalanishlari uchun noutbuk va netbuk kompyuterlari, zamonaviy telefon apparatlari, fleshka kabi turli uskunalardagi ma’lumotlarni muntazam ravishda tekshiruvdan o‘tkazib borishlari maqsadga muvofiqdir.
«Axborot asri» deb atalayotgan hozirgi zamonda ma’lumot olish va axborot almashishning qulay vositasi internetdir. Biroq bu tarmoqda hamma narsa aralash-quralash — oq bilan qora, ezgulik bilan yovuzlik o‘rin olgan. Ma’lumot tarqatish, biznes va reklama uchun katta maydonga aylangan global tarmoqni nazorat qilishning imkoni yo‘q.
Xalqimizda «Ogoh bo‘lgan abgor bo‘lmas!» degan naql bor. «O‘rgimchak to‘ri»da aqidaparastlikni targ‘ib qiluvchi saytlar tobora ko‘payib bormoqda. Bunday tahlikali zamonda yoshlarga faqat «uz» domenidagi saytlardan foydalanish tavsiya qilinadi.
Fikrga qarshi fikr, g‘oyaga qarshi g‘oya, jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish bugungi kunda har qachongidan-da muhimdir.
F.Matyakubov
Xonqa tuman “Bobo xo‘ja bobo” masjidi imom-xatibi
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati