Bugun Ramazon bayramining uchinchi kuni. Farahli saharliklar, shodiyona iftorliklar, tarovatli tarovehlar, xamtlar, qadr kechalari, duolar,.. o‘n bir oyda qaytish sharti bilan bizdan uzoqlashdi. Va’dalashgan vaqtda Ramazon-ku qaytadi. Ammo biz-chi, muborak oyni keyingi yilda ham kutib olish qay birlarimizga nasib etadi. Rabbimiz o‘sha kunga safimizni kamaytirmasin, inshaalloh! deya doimo qo‘limizni duoga ochib yolvorib turibmiz.
Ne baxtki, shunday ajoyib oydan biz miskin bandalar ham nasibamizni olib qolaylik degan ilinjda sa’y-harakatlar qildik, kamini mehribon Parvardigorimizning O‘zi to‘ldirsin.
Savobtalab kishilarimiz Shavvol oyida ham olti kun ro‘za tutib qo‘yish niyatida shu kunlarda niyatli bo‘lib yuribdi. Alloh ziyoda qilsin!
Parvardigorimizning mehribonchiligini qarangki, bizga buyurgan ibodatlari evaziga ikki dunyomiz uchun saodat berish bilan birga, tanamizga ham sihat yetkazib qo‘yibdi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ummatlariga o‘z sunnatlari ila ana shu foydalarni yanada ziyoda qilganlar.
Ro‘za tutish va taroveh namozini o‘qishning foydalari haqida Ramazon oyida ancha narsani o‘rganib oldik. Hurmati baland olimlarimiz Shavvol oyining ro‘zasi haqida ham tushunchalar berdilar. Biz esa ushbu mo‘jaz mashqimizda namozimizdagi muhim nuqta – sajda haqida so‘z yuritib siz bilan imonlashmoqni niyat qildik.
Sajda bu – namoz o‘qiyotgan bandaning Alloh taologa eng yaqin bo‘lgan vaqti. Sajdaga borganda biz yerga yaqinlashgandek bo‘lsak-da, aslida Rabbimizning rahmatiga va mag‘firatiga yaqinlashgan bo‘lamiz. Allohning rahmati qamrab oluvchidir. Shu jihatdan, oldinroq aytganimizdek, namozdan asosiy maqsad ruhiyat bilan bog‘liq hodisa bo‘lsa-da, bundan insonning tanasining salomatligi uchun ham juda ko‘p foydalar bor. Hadislarda “Namoz – barcha xastaliklar davosidir”; “Banda sajdaga borgan vaqtida Allohga eng yaqin kelgan bo‘ladi”, deyilgan.
Qur’oni karimda sajda haqida: “Ey imon keltirganlar! Ruku’ qilingiz, sajda qilingiz va Rabbingizga ibodat qilib ezgu ish qilingiz – shoyadki najot topsangiz!” (Haj surasining 77-oyati). “...Bas, kimki Parvardigori bilan muloqotda bo‘lishdan umidvor bo‘lsa, u holda ezgu amal qilsin va Parvardigoriga ibodat qilishda hech kimni (Unga) sherik qilmasin!” (Kahf surasining 110-oyati), deb marhamat qilingan.
Sajdaga beparvo bo‘lmaslikning qanchalik muhim ekani hadisi sharifda quyidagicha ta’kidlangan: “Alloh taolo bandaning ruku va sajdasi komil bo‘lmagan namoziga boqmaydi” (Imom Ahmad rivoyati). “Agar inson namozining ruku va sajdasini joyiga keltirsa, namoz o‘sha odamga: “Sen meni asraganing kabi Alloh ham seni asrasin!”, deydi. Keyin namoz yuqoriga olib chiqib ketiladi (qabul bo‘ladi). Agar odam namozda ruku va sajdani joy qo‘ya olmasa, namoz unga: “Sen meni vayron qilganing kabi Alloh ham seni vayron qilsin”, deydi. Keyin namoz lattaga o‘xshatib g‘ijimlanib o‘sha odamning betiga qarab otib yuboriladi”. Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam: “Ruku va sajdani mukammal qiling. Eng bemaza o‘g‘ri bu – o‘zining namoziga o‘g‘rilik qiladigan o‘g‘ridir”, dedilar. Sahobalar: “Yo Allohning Rasuli namozdan nimani o‘g‘irlash mumkin?”, deb so‘radilar. Rasuli Akram: “Qachonki odam namoz o‘qiganda ruku va sajdasini o‘rniga keltirmasa, ana o‘sha uning o‘g‘irligi bo‘ladi”, dedilar.
Inson sajdaga borgan vaqtida xavotir va siqilishlardan yengil tortib tinchlanadi. Shu holatida xotirjamlik va osoyishtalikni his qiladi. Sajda – insonning miyasi yuragidan pastga keladigan ajoyib holati. Shu vaziyatda miyaga qon va kislorod odatdagidan ko‘proq kelib, miya zaruriy moddalar bilan to‘yinadi. Natijada xotira, ko‘rish va eshitish qobiliyati kuchayadi hamda boshqa qobiliyatlar eshigi ochiladi. Har doim namoz o‘qib yurgan kishilarning irodasi mustahkam bo‘ladi. Ularning ruhiy kasalliklarga va bosh og‘riqlariga qarshi immuniteti kuchli bo‘ladi. Sajdaga borish bo‘yin mushaklari uchun yoqimli va foydali mashq hisoblanadi. Siz sajda hrlatida, ayniqsa, sajdadan bosh ko‘targanda bo‘yin mushaklaringizning zo‘riqqandek bo‘lganini his qilasiz. Namozxonlar bo‘yin qismidagi mialgiya (mushaklar uyushishi) yoki bo‘yin spondilezasidan (suyaklarning noto‘g‘ri rivojlanishi) kamroq aziyat chekadi. Chunki namozdagi doimiy mashqlar natijasida bo‘yin mushaklari kuchli va quvvatli bo‘ladi.
Sajdaga borish va undan turish beldagi mushaklarni ham mustahkam qiladi. Shu boisdan muttasil namoz o‘qib yuradigan kishilarda bel og‘rig‘i boshqalarga nisbatan kamroq uchraydi.
Sajda – insonning tanasida paydo bo‘ladigan elektromagnit nurlanishni kamaytiruvchi juda yaxshi vosita. Olimlar yerning tortish kuchi inson sajdaga borgan vaqtda uning tanasidagi jamiki nur va to‘lqinlarni tortib olishini aniqladi. Musulmonlar bir kungi namozlarida 64 marta sajdaga boradi. Buning har biri ularga xursandchilik, salomatlik, xotirjamlik, eng muhimi, Alloh taologa yaqinlik tuyg‘usini baxshida etadi.
Donishmand oqsoqollardan biri masjidga har safar namozga kelganda boshqa-boshqa yerga o‘tirar edi. U kishidan hadeb joyini almashtiraverishining sababini so‘rashganida, “Qiyomatda boshim sajdaga tekkan joylar guvohlik berganda ular ko‘proq bo‘lsin degan umidda shundaY qilyapman”, deb javob bergan edi (Alloh taolo rahmatiga olgan bo‘lsin). Uning ana shu javobining o‘zi ham sajda qilishning foydasi juda katta ekaniga dalolat qiladi.
Buyuk Rabbimiz barchamizning manglayimizni sajda nurlari bilan munavvar qilib, imonu ixlos ila qilgan sajdalarimiz sharofatidan ikki dunyomizni obod aylasin.
Damin JUMAQUL
«Bir kishi o‘zidan xabardor bo‘lmasa, ilmni, ulamoni, yaxshi kishilarni, yaxshi narsalarni, yaxshi ishlarning qadrini, qimmatini bilmas. O‘z aybini bilub, iqror qilub tuzatmakg‘a sa’y va ko‘shish qilgan kishi chin bahodir va pahlavon kishidur. Nabiy sollallohu alayhi va sallam: “Mezon tarozusiga qo‘yiladurgan amallarning ichida yaxshi xulqdan og‘irrog‘i yo‘qdur. Mo‘min banda yaxshi xulqi sababli kechasi uxlamasdan, kunduzlari ro‘za tutib ibodat qilgan kishilar darajasiga yetar”, demishlar».
Abdulla AVLONIY
Farzand tarbiyasi bugun har bir ota-ona uchun, o‘qituvchilar uchun juda og‘riqli masala. Chunki ularning odob-axloqi, darslarni o‘zlashtirishi qoniqarli emas. Yunusobod tumanidagi 117-o‘rta maktab o‘qituvchisi Sumbula ALMANOVA buning sabablari haqida o‘z fikr-mulohazalarini bildirdi:
– Bugun yurtimizdagi har bir maktabning o‘ziga xos muhiti bor. Ta’lim jarayonlari ham, bolalarning yurish-turishi, o‘zlashtirishlari ham turlicha. O‘quvchilarning xulqida ko‘zga tashlanayotgan umumiy illatlar jamiyatimiz oldida turgan katta muammodir. Zero, birgina beadab o‘quvchi butun sinf muhitiga ta’sir qiladi.
Ertalab yaxshi kayfiyatda darsga kelasiz. Birinchi soatdan odobsiz o‘quvchi sizni behurmat qilsa, qolgan darslarni qanday o‘tish mumkin?! Sinfda shunaqa bolalardan bir nechasi bo‘lsa-chi? Dars tarbiyaviy soatga aylanib ketmaydimi? Afsus, bugun ko‘plab o‘qituvchilar ish kunini shu tarzda boshlamoqda.
Ba’zi o‘quvchilar darslarga mutlaqo e’tiborsiz. Maktabga faqat davomat uchun keladi. Darslarni o‘zlashtirmasligi oddiy holga aylangan. Ayrim yuqori sinf o‘quvchilari hijjalab o‘qib tursa, bu menga fojia bo‘lib ko‘rinadi. Aksar o‘quvchilarning fikru zikri qo‘l telefonida. Kamsonli o‘quvchilargina qanoatli. Qolganlarida doimiy norozilik kayfiyati ustun bo‘ladi.
Yana bir juda og‘riqli nuqta – bu o‘quvchilarning ibo-hayo masalasi. Shunday muammoga yo‘liqqan o‘quvchiga axloqdan so‘z ochsangiz, sizga “aql” o‘rgatadi.
Afsuski, keyingi paytda ota-onalarning maktab ishiga aralashishi ko‘p uchraydi. Farzandi yaxshi o‘qimasa, darslarga qiziqmasa ham, o‘qituvchilarni aybdor qilishadi. Bolasi nojo‘ya ish qilsa-da, yonini oladi. Shunday qilib, o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida jarlik paydo bo‘lmoqda. Aslida ustoz va ota-onaning maqsadi bir bo‘lishi lozim!
Bu muammolarning yechimi, dardning davosi tarbiya ishidir. Bola ota-ona, bobo-buvilar qo‘lida ulg‘ayadi. Hozir-chi? Tan olish kerak, ko‘pchilikning farzandlari televizoru telefon bilan kun o‘tkazmoqda. Ota-onalar esa bunga befarq. Holbuki, bolalar, avvalo, oilada to‘g‘ri tarbiyalanishi lozim, Ta’lim maskanlari ota-onaga yordamchi bo‘ladi, xolos. Ta’lim darsliklarida tarbiyaga oid o‘quv dasturlarimiz bor. Lekin uning poydevori oilada bo‘lishi kerak. O‘qituvchiga ortiqcha mas’uliyatni yuklamaslik kerak. Chunki farzand uchun birinchi galda ota-ona mas’ul. Shuning uchun ota-onalar farzandini o‘qishga qiziqtirishi, uni tinglashi, darslarni o‘zlashtirishiga yordam berishi zarur. Shundagina undan biror yaxshilik kutish mumkin. O‘quvchi darsni o‘z vaqtida o‘zlashtira olmasa, orqada qolib ketadi. Bora-bora darsga umuman qiziqmay qoladi.
Demak, ota-onalar farzandlarining tarbiyasini yaxshilashi, darslarni qanday o‘zlashtirayotgani bilan har kuni qiziqishi, hech bo‘lmaganda smartfonlarda nimalar ko‘rayotgani, qancha vaqtini unga sarflayotganini nazorat qilishi lozim. O‘quvchilarning kitobga bo‘lgan mehrini oshirish, mutolaa madaniyatini shakllantirish oldimizda turgan birdek muhim vazifadir.
Bobur MUHAMMAD yozib oldi.