Sahobiya ayollar
Asmo binti Yazid ansoriy ayollardan bo‘lib, kuchli iymon, sabr, shijoat, aql egasi edi. Unda hotirlash, ta’sirchan gapirish, chiroyli o‘qish qobilyati mujassam edi. U bizga Rasululloh (salollohu alayhi vasallam) haqlaridagi qissalarni o‘ziga hos usul bilan yetkazib berganlardan biridir.
Ibn Hojar bunday deydi: “Asmo binti Yazid ibn Sakkon ibn Rofe’ ibn Imriul Qays ansorlardan bo‘lib avs qabilasning ashhal urug‘idandir. “Ummu Omir” va “Ummu Salam” kunyalari bor.
Asmoning Quron karim oyatlarini, hadisi sharifni o‘rganinshga o‘ta mohir edi.
Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam) sahobalar davrasida o‘tirganlarida Asmo binti Yazid huzurlariga keldi va: “Ota, onam sizga fido bo‘lsin, ey Allohni elchisi! Ayollar nomidan keldim. Ular so‘zimni maqullashdi. Alloh taolo sizni erkak ayolga payg‘ambar qilgan. Biz ayollar homilador bo‘lamiz. Erkaklar jamoat namozlarida ishtirok etishadi, hamda Alloh yo‘lida safarga chiqish bilan darajalari yuksaladi. Qachon safarga ketishsa, biz ularni bolalarini va mollarni qo‘riqlaymiz. Ayting-chi, savobda ular bilan teng bo‘lamizmi?” deb so‘radi. Shunda Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam) sahobalarga “Dini haqida yahshi savol bergan ayollarning so‘zini eshitdingizmi? – dedilar. So‘ngra yana Asmoga yuzlanib: “Ey Asmo ortingdagi ayollarga bildir, ulardan qaysi biri eriga yaxshi xotin bo‘lsa, uning roziligini istab yaxshiliklariga ergashsa, barcha savobda eri bilan teng sherik bo‘ladi” deb marhamat qildilar.
Asmo binti Yazid (raziyallohu anho) bunday rivoyat qiladi: “Bir kuni tengdosh ayollar orasida turgan edim. Yonimizdan Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam) o‘tib qoldilar. Bizlarga salom berib: “Kufroni ne’mat qilishdan saqlaninglar”, dedilar. So‘rashga juratlirog‘i men edim. “Ey Rasululloh, kufroni ne’mat nima?” deb so‘radim. U zot marhamat qildilar: “Sizlardan biringiz ota-onasi bilan yashaydi. So‘ngra Alloh taolo unga er bersa, eridan farzand ato qilsa, u g‘azablanadi. Hatto unga: “Men sendan hech yaxshilik ko‘rmadim” deydi. Bu voqea ayollarga Payg‘ambarimiz tarbiyalarining bir ko‘rinishi edi.
Amr ibn Qatoda (raziyallohu anhu) rivoyat qiladi: “Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam) eng birinchi bay’at bergan ayollar Ummu Said, Kabashata binti Rofe Ummu Omir (Asmo) binti Yazid ibn Sakkon va Havo binti Yazid ibn Sakkondir”.
Asmo birinchi bay’at qilganidan faxrlanib: “Men Rasulullohga bay’at qilgan ayollarning birinchisiman”, der edi.
Asmo binti Yazid ishlarni ishonch va diqqat bilan o‘rganar edi. Oisha (raziyallohu anho) maqtab: “Ansor ayollar qanday ham yaxshidir, dinni o‘rganishda hayolari ularni (masala) so‘rashdan to‘sib qolmadi ”, deganlarida Asmo binti Yazid kabi ayollarni nazarda tutganlari shubhasiz.
Sahiylik ansorlarning oliy sifati edi. Asmo binti Yazid rivoyat qiladi: “Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam) uyimizga tashrif buyurganlarida: “Bu uylarda qanday yaxshilik bor, bu arsorlarning yaxshiligidir”, deb marhamat qildilar.
Asmo binti Yazid yana shunday fazilatlari bois Rasululllohning hurmatlarini qozondi. Hudaybiyadagi daraxt ostida Asmo Rizvon bay’atini bergan edi. Payg‘ambar (salollohu alayhi vasallam): “daraxt ostida bay’at berganlardan hech biri do‘zaxga kirmaydi”, deganlar.
Davomi bor...
Manbalar asosida
Toshkent islom instituti 4-kurs talabasi
Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li tayyorladi
– Globallashuv sharoitida xalqlar o‘rtasidagi madaniy va diniy muloqotni mustahkamlash, yosh avlodni bag‘rikenglik, insonparvarlik va tinchliksevarlik ruhida tarbiyalash har qachongidan ham muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, axborot makonida turli yot g‘oyalar, ekstremizm va radikalizm tahdidlari kuchayib borayotgan bugungi sharoitda yoshlarda mustahkam mafkuraviy immunitetni shakllantirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan tashkil etilgan O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi ana shu ezgu maqsadlarga xizmat qilayotgan muhim ilmiy-ma’rifiy muassasadir. Markaz ekspozitsiyalari, ilmiy loyihalari va ma’rifiy tadbirlari orqali O‘zbekiston zaminida turli millat va din vakillari asrlar davomida o‘zaro hurmat va hamjihatlik muhitida yashab kelgani haqidagi tarixiy haqiqatlar keng yoritib berilmoqda.
Markaz muzeyidagi “Islomdan avvalgi davr sivilizatsiyalari”, “Birinchi Renessans”, “Ikkinchi Renessans”, “Yangi O‘zbekiston – Yangi Renessans”, “Qur’on zali” hamda “Sivilizatsiya va kashfiyotlar devori” ekspozitsiyalari qadimdan to bugungi kungacha bo‘lgan tarixiy jarayonlarni qamrab oladi. Ular Markaziy Osiyo xalqlarining jahon sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan ulkan hissasini namoyon etib, yoshlarda milliy g‘urur va boshqa xalqlarga nisbatan hurmat tuyg‘ularini shakllantirishga xizmat qiladi.
Markaz tomonidan tashkil etilayotgan ekskursiyalar, ko‘rgazmalar, ma’naviy-ma’rifiy uchrashuvlar va ochiq muloqotlar yoshlarni ekstremizm, mutaassiblik va radikal g‘oyalar ta’siridan asrash, ularda tanqidiy fikrlash va sog‘lom dunyoqarashni qaror toptirishga ko‘maklashmoqda.
7-11 iyul kunlari Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida “Islom sivilizatsiyasi: tinchlik, bag‘rikenglik va ma’rifat yo‘li” mavzusida I Xalqaro islom forumi o‘tkazilishi rejalashtirilgan. Forumning asosiy tashkilotchisi O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi bo‘lib, uning bosh xalqaro hamkori ICESCO hisoblanadi. Mazkur nufuzli anjumanda Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Markaziy va Janubiy Osiyo hamda Yevropa davlatlaridan 300 dan ortiq olimlar, tadqiqotchilar, din arboblari va ekspertlar ishtirok etishi kutilmoqda. Forumning asosiy maqsadi islom sivilizatsiyasining insonparvarlik va ma’rifatparvarlik mohiyatini keng targ‘ib qilish, uni tinchlik, bilim va bunyodkorlik sivilizatsiyasi sifatida namoyon etish hamda xalqaro muloqot va hamkorlikni mustahkamlashdan iborat.
Forum doirasida yuqori darajadagi yalpi majlislar, xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyalar, islom xattotligi va qo‘lyozmalari ko‘rgazmalari, noyob manbalar taqdimotlari, hujjatli filmlar namoyishi va qator madaniy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etiladi. Shuningdek, ishtirokchilar uchun mamlakatimizning boy islomiy meros obyektlariga sayohatlar uyushtirilishi rejalashtirilgan. Markaz faoliyatida buyuk ajdodlarimiz – Imom Buxoriy, Imom Moturidiy, Iso Termiziy, Hakim Termiziy, Burhoniddin Marg‘inoniy, Mirzo Ulug‘bek va Alisher Navoiy kabi allomalarning boy ilmiy-ma’naviy merosini o‘rganish va targ‘ib qilishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Ularning ilm-fan, ma’rifat, bag‘rikenglik va insonparvarlik haqidagi qarashlari yoshlar tarbiyasida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Forum doirasida ham Movarounnahr allomalarining islom ilohiyoti, mo‘tadillik madaniyati va sivilizatsiyalar muloqoti rivojiga qo‘shgan hissasi keng muhokama qilinadi. Bu esa yoshlarda diniy va milliy qadriyatlarga ongli munosabatni shakllantirish, ularni turli yot g‘oyalar ta’siridan muhofaza qilishga xizmat qiladi. Markaz faoliyati mamlakatimizda Uchinchi Renessans poydevorini barpo etishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar bilan hamohangdir. Bu yerda jamlangan nodir qo‘lyozmalar, zamonaviy kutubxona, interaktiv ekspozitsiyalar va raqamli texnologiyalar yoshlarni ilm-fanga qiziqtirish va intellektual salohiyatini yuksaltirishda muhim o‘rin tutmoqda.
Bugungi kunda O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazi yoshlarni dinlararo bag‘rikenglik, millatlararo totuvlik, insonparvarlik va ma’rifatparvarlik ruhida tarbiyalashga xizmat qilayotgan nufuzli ma’naviy-ma’rifiy muassasa sifatida namoyon bo‘lmoqda. Toshkent, Samarqand va Termiz shaharlarida o‘tkaziladigan I Xalqaro Islom sivilizatsiyasi forumi esa mazkur maqsadlarni xalqaro miqyosda amalga oshirish, yoshlarda milliy merosga hurmat, ilm-fanga intilish va sivilizatsiyalar o‘rtasidagi muloqot madaniyatini mustahkamlashga xizmat qiladi. Bu tashabbuslar Yangi O‘zbekiston taraqqiyoti, inson qadrini ulug‘lash va Uchinchi Renessans g‘oyalarini ro‘yobga chiqarishning muhim ma’naviy asoslaridan biri hisoblanadi. Bir so‘z bilan aytganda, mazkur nufuzli anjuman Islomning tinchlikparvar g‘oyalari, uning nurli ma’rifatini targ‘ib etish, bu borada mamlakatimizda amalga oshirilayotgan ishlarni xalqaro miqyosda targ‘ib va tashviq etishda muhim platforma vazifasini o‘taydi.
O‘zA muxbiri Nazokat Usmonova yozib oldi.