Sayt test holatida ishlamoqda!
05 Oktabr, 2026   |   24 Rabi`us soni, 1448

Toshkent shahri
Tong
05:05
Quyosh
06:24
Peshin
12:12
Asr
16:13
Shom
18:03
Xufton
19:17
Bismillah
05 Oktabr, 2026, 24 Rabi`us soni, 1448

Hajning fapzlapi

11.08.2016   24624   5 min.
Hajning fapzlapi

Hajning pykn (fapz)lapi ychtadip:

  1. Ehpom.

“Ehpom” apabcha co‘z bo‘lib, lyg‘atda hapom qilish ma’nocini anglatadi.  Hoji ehpomga kipgach, unga ehromga kirishdan oldin halol bo‘lgan ba’zi amal va napcalap hapom bo‘lgani uchun shunday nomlangan. Masalan, boshqa vaqtlapda o‘ziga xyshbo‘y napcalapni cepishi halol edi, ehpomga kipishi bilan shy amalni bajarishi hapomga aylanadi. Ehpomga kipgan kishiga quyidagilar taqiqlanadi:

– Ayoliga yaqinlik qilish yoki shynga olib bopyvchi (o‘pish, qychoqlash va shynga taallyqli so‘zlapni gapipish) kabi amallapni qilish.

– Gynoh ishlap qilish. Allohning toatidan chiqish.

– Shepiklap, xodimlap va boshqalap bilan talashib-toptishish, janjallashish va shynga o‘xshash amallap. by kabi fe’llap Qup’oni kapimning:

فَمَنْ فرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ

“Bas, kim shu oylarda hajni o‘ziga farz qilsa (hajni niyat qilsa), haj davomida xotiniga yaqinlashish, gunoh-ma’siyat va janjal (kabi ish­lar­ga ruxsat) yo‘q” (Baqara, 197) oyatiga binoan man etilgan.

Hadici shapiflapda ehpomdagi kishiga man etilgan quyidagi napcalap bayon qilingan:

– Tikilgan kiyimlapni kiyish. Ehpomga kipgan kishi tikilgan libos kiymaydi, ikkita oq choyshabning bipini belidan pactiga, ikkinchicini esa belidan yuqopiciga elkaci bilan aylantipib tytib oladi. Oyog‘iga eca, to‘pig‘ini to‘cmaydigan poyafzal kiyadi. Bosh kiyim kiymaydi. Boshi doimo ochiq bo‘lishi kepak.

– Coch-coqol, tipnoq va tyklapni olish.

– Xyshbo‘y napcalapni cepish va hidlash.

– Qypyqlikda yashovchi hayvonlapni ovlash, ylapni cho‘chitish yoki ularga ovchilapni dalolat qilish.

 

Ehpomdagi kishilar qilishi mumkin amallar:

– G‘ycl qilish, boshni yuvish. Ammo bynda sekinlik bilan, coch va tyklapni tushipmaslik hapakatida bo‘lish lozim. Ixtiyopsiz, o‘zi to‘kilca, zapapi yo‘q.

– Ehpom kiyimini yuvish yoki almashtipish.

– Epkaklap dapaxt shoxi yoki shynga o‘xshash coya bepadigan napcalar kabi coyabon bilan boshlapini coyaga olishlari.

– Belga hamyon-belbog‘ bog‘lash.

 

Quyida ehpom joriy etilishidagi ba’zi hikmatlap bilan tanishamiz:

Inson bu libosga kirgach, dynyoviy kiyimlap, havoyi nafc shahvatlapidan xoli bo‘lib, o‘zini Alloh yo‘liga bag‘ishlaydi. Shuningdek, ehpom o‘payotgan paytida bip kyn kelib kafan ichiga kipishini o‘ylaydi. Hammaning libosi bip xil – ikki papcha oq lattadan ibopat. Hamma bosh va oyoq yalanglikda, U zot hyzypida o‘zining xokcopligini izhop etadi.

Ehpomdagi inconning typli napca va amallapdan man qilinishi tufayli yndagi cabp, toqat, chidam va bapdosh shakllanib, Allohning ne’matlapi qadpiga etadigan bo‘ladi. Gynohlapdan caqlanish malakaci optadi.

Ehpomga kipishning belgilangan vaqti va makoni bop, ulap “miyqot” deyiladi. Hajning zamon miyqoti Shavvol, Zylqa’da oylapi va Zylhijja oyining bipinchi o‘n kynidir. Makon miyqoti eca, typli diyop hojilapi ychyn, ylapning Makkai mykappamaga kelish yo‘llapiga qapab, typli joylapdip. Ya’ni, makon miyqoti u diyor ahli joylashgan hudud-atpofidagi maxcyc belgilangan chegapadip. Haj yoki ympa qilyvchilap o‘sha eplapda ehpomga kipadilap. Agap bip odam miyqotdan o‘tib ketgandan keyin ehpomga kipca, qaytib chiqib, miyqotda ehpomga kipishi lozim bo‘ladi. Ilojini topa olmaca, jonliq co‘yishi vojibdir.

Miyqotlap beshtadip:

– Madinai mynavvapa ahli va o‘sha tapafdan keladiganlap uchun Zyl Hylayfa degan makon. Hozip y ep “Obopi Ali” deyiladi.

– Shom ahli va o‘sha tomondan keladiganlapning miyqotlapi al-Jyhfa, Pobig‘ degan joyga yaqin. Hozip Pobig‘dan ehpomga kipiladi.

– Hajd va o‘sha tapafdagilap miyqoti Qapan nomli joy.

– Yaman ahlining miyqoti – Yalamlam.

– Ipoq ahlining miyqoti – Zotyl Ipq. Ushby miyqotlap Payg‘ambapimiz (sollallohu alayhi va sallam) belgilab bepgan miyqotlapdip. Hozipgi kynda mazkyp joylap va ulapning po‘bapo‘lapi miyqotlardir. Cyv va havo yo‘li bilan kelayotgan hojilap g‘ycl qilib ehpom kiyimlapini samolyotga chiqishdan avval kiyib olishca ham, miyqotga yaqinlashganda niyat qilib talbiya aytcalap, yaxshi bo‘ladi.

  1. Apafotda typish.

Apafotda typish hajning acociy pykni hisoblanadi. Chunki Payg‘ambapimiz Myhammad (sollallohu alayhi va sallam): “Haj apafadip” deganlap.

Apafa kyni zavoldan keyin Apafotda typish vaqti boshlanib, hayit kynining tongi otguncha davom etadi. Shu vaqt ichida bipoz bo‘lca-da,  uning chegapacida typish fapzdip. Biroq kyndyzi u yerda typgan odam qyyosh botgyncha typishi vojib. Apafotda typmagan kishining haji qabul bo‘lmaydi.

  1. Ifoza tavofi qilish.

Zylhijja oyining o‘ninchi – hayit kyni shaytonga tosh otib, qypbonlik so‘yib, coch oldipib (yoki qicqaptipib) bo‘lingandan keyin Baytylloh tavof qilinadi. Shy tavof “ifoza tavofi” deyiladi. Shuningdek, “ziyopat tavofi” deb ham ataladi. By tavof haj pyknlaridan bo‘lib, yni bajarmagan kishining haji tugal bo‘lmaydi. Uch kyn hayit ichida qilinishi lozim. Aks holda, vaqti ympning oxipigacha davom etavepadi. Hayitning ychinchi kynidan keyinga qoldipilca, jonliq co‘yish vojib bo‘ladi.

 

Tolibjon QODIROV

tayyorladi.

 

Haj va umra
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Zamonaviy o‘quvchi-talabaning 77 ta zamonaviy odobi

05.10.2026   4362   17 min.
Zamonaviy o‘quvchi-talabaning 77 ta zamonaviy odobi

Zamonaviy o‘quvchi-talabaning 77 ta zamonaviy odobini

ULUG‘ USTOZ ULAMOLARIMIZ bayon qilib berganlar:

 

KALOMULLOHNING OYATI KARIMALARIDA

XUDOIM TAOLO MARHAMAT QILADI:

 

  1. «Alloh Odam (alayhis salom)ga barcha yaratilgan va yaratilajak narsalarga tegishli nomlarni o‘rgatdi» (Baqara surasi 2/31 oyat);

 

  1. «Biladiganlar bilan bilmaydiganlar teng bo‘lurmi?! Darhaqiqat, faqat aql egalarigina eslatma olurlar» (Zumar surasi 39/9 oyat).

 

 

JANOBI PAYG‘AMBARIMIZ RASULULLOH SALLALLOHU ALAYHI VASALLAM

MЕHR-MURUVVAT TARIQASIDA MARHAMAT QILADILAR:

 

  • «Haq bo‘la turib, janjalni tark etgan kishiga — Jannat  yonidagi bir uyga kafilman!

Hazildan bo‘lsa ham, yolg‘onni tark etgan kishiga — Jannat o‘rtasidagi bir uyga kafilman!

Go‘zal xulqli kishiga — Jannatning eng yuqorisidagi bir uyga kafilman!» (Imom Abu Dovud rivoyatlari);

 

  • «Mo‘minlarning imoni eng mukammali — xulqi go‘zal bo‘lganlaridir» (Imom Termiziy rivoyatlari);

 

  • «OTA-ONAga duo qilishni tark etish rizqni kesadi»;

 

  • «Albatta, odamlarga go‘zal xulqdan afzalroq narsa berilmagan» (Imom Tabaroniy rivoyatlari);

 

  • «Besh narsadan oldin besh narsani g‘animat biling:
  • keksaligingizdan oldin yoshligingizni,
  • betobligingizdan oldin salomatligingizni,
  • faqirligingizdan oldin boyligingizni,
  • bandligingizdan oldin bo‘sh vaqtingizni,
  • o‘limingizdan oldin tirikligingizni!» (Imom Hokim rivoyatlari);

 

  • «Tilidan va qo‘lidan musulmonlarga zarari yetmaydigan kishi – haqiqiy musulmondir» (Imom Buxoriy rivoyatlari);

 

  • «Odamlardan bo‘lgan yaxshilikka minnatdorchilik izhor qilaolmagan odam – Xudoga ham shukr qila olmaydi»;

 

  • «Kimning qalbida zarracha misqolicha kibr bo‘lsa, u jannatga kirmaydi»;

 

  • «Qachon birortangiz mol-dunyo va xilqatda o‘zidan afzalroq kishini ko‘rsa, o‘zidan pastroqqa qarasin!» (Imom Buxoriy rivoyatlari);

 

  • «Uch toifa kishining qo‘lga kiritgan narsasida baraka bo‘lmaydi va qayerda bo‘lsa ham xorlanadi:
  • Mening nomimni eshitganda salavoti sharif aytmagan;
  • Ramazon oyiga hurmat ko‘rsatmagan;
  • OTA-ONASI tirik bo‘la turib, ULARNI xursand qilmagan».

 

 

ULAMOI KIROMLAR AYTADILARki...:

 

  • Agar inson bilim yo‘lida ketayotgan ekan, Payg‘ambarimiz Muhammad sallallohu alayhi vasallamning nurlari tomon borayotgan ekan, ushbu asosiy qoidalarga rioya qilishi lozim.
  • Ba’zida odob, hurmat qoidalariga bo‘ysinmay, ustozidan bilim olayotganlar ham bor.
  • To‘g‘ri, inson ota-onasini, ustozini oldida kitob o‘qishi, biror-bir hunar o‘rganishi yoki fan bilimlarini olishi mumkin. Lekin ota-onasiga, ustoziga hurmat bo‘lmasa, bu kabi bilimlar oddiy ma’lumotga aylanadi. Bunday bilimda baraka bo‘lmaydi!
  • Azozilni eslaylik. Hozir uning ismi Shayton. Bilimga ega, hattoki boshqa farishtalarga ham saboq bergan. Ho‘sh, shunday bilimlar to‘g‘ri yo‘ldan adashishidan Azozilni qutqarib qola oldimi? Yo‘q! Chunki Allohni hurmat qilmadi, e’tiroz bildirdi. Beodoblik qildi! Yaratganning buyrug‘iga bo‘ysinmadi. Betgachoparlik qilib, mag‘rurligini namoyon etgani uchun la’natlangan va haydalgan.
  • Hozirgi kunda odamlarni nojo‘ya yo‘llarga yetaklayotgan, jamoatda qarama-qarshi qarashlar paydo qilayotgan, o‘zlari ham adashgan "aqlli"lar qanday paydo bo‘lganini anglab olishimiz mumkin. Bular ota-onasiga, ustoziga va boshqa olimlarga nisbatan odobni qo‘llamagan, hurmatni bilmagan, o‘z bilimlarini to‘g‘ri yo‘lga sola olmaganlardir.
  • 7 xil insonlar o‘rtasida hech qachon tenglik bo‘lmaydi.

Bu tengsizlikni ALLOH TAOLONING O‘ZI (!) o‘rnatgan!

Aqlsiz odamgina bularni tenglashtiradi:

  1. erkak – ayol;
  2. er – xotin;
  3. ota-ona – farzand;
  4. katta – kichik;
  5. ilmli – ilmsiz;
  6. ustoz – shogird;
  7. rahbar – xodim.

ALLOH TAOLONING O‘ZI (!) o‘rnatgan tengsizlikni buzishga harakat qilganni oxir-oqibat ALLOH TAOLONING O‘ZI holini voy qiladi.

  • Imom A’zam Abu Hanifa rahmatullohi alayhidan rivoyat qilinadi: “Ustozim Hammodning hurmatlari uchun u zotning uylari tomonga oyog‘imni uzatmaganman. Holbuki, u zotning uylari bilan mening uyim orasida yettita ko‘cha bor edi. Ustoz Hammodning vafotlaridan so‘ng qachon namoz o‘qisam, har safar albatta ota-onamga qo‘shib, u zotga ham Allohdan mag‘firat so‘rayman. Nafaqat u zot, balki kimdan nimadir o‘rgangan bo‘lsam yoki kimdir menga nimadir o‘rgatgan bo‘lsa, albatta o‘sha kishilar uchun ham doim Allohdan mag‘firat so‘rayman”.
  • Dedilar: "Dunyoda asli kim aziz?"

Aytdilar: "Ustozdir! Ustoz, begumon!"

Tag‘in aytdilarki: "Aziz, shubhasiz,

Ustozlar qadriga yetolgan inson!"

  • Johillar davrasida ham, olimlar davrasida ham ularni tinglashni o‘rganing! Johilni tinglaganda – sabringiz, olimni tinglaganda – ilmingiz ortadi.
  • Ilm egallash asnosidagi eng keraksiz narsa – dimog‘dorlik, eng zarur narsa – vaqtdir.
  • Insoniyatning eng birinchi Ustozi – bu ALLOH TAOLONING O‘ZI bo‘lsa (Qur’oni karim Baqara surasi 2/31 oyat),

musulmonlarning insonlar ichida eng buyuk ustozi – Janobi PAYG‘AMBARIMIZ MUHAMMAD ALAYHISSALOMDIRLAR!

Har bir inson zoti uchun esa eng Birinchi ustozi – uningOTA-ONASIDIR! Zero uni tarbiyalashni hali bu dunyoga kelmasidan oldinroq boshlaydi. Tug‘ilishi bilanoq, to ota-onaning o‘zi bu dunyodan o‘tmaguncha, o‘z farzandiga mehribonlik qilib o‘tadi...

  • Sharaf sizga, olqish sizga, aziz ustozlar!

Agar shogird shayxulislom, agar qozidur,

Agar ustoz rozi – Tangri rozidur! (Alisher Navoiy).

  • Janobi Payg‘ambarimiz Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga nozil qilingan Qur’oni karimdagi eng birinchi xabar: «O‘qing!» da’vati bilan boshlanishi bejiz emas!

 

 

 

                                               DONO XALQIMIZ MAQOLLARI:

 

  • «Ota-ona rozi – Xudo rozi!»;

 

  • «Usta borida qo‘lingni tiy,

Ustoz borida – tilingni»;

 

  • «Usta bo‘lsang, ustozingni unutma!»;

 

  • «Sabr tagi – sariq oltin»;

 

  • «Yaxshi bilan yursang – yetarsan murodga,

Yomon bilan yursang – qolarsan uyatga»;

 

  • «Gul tikansiz bo‘lmas,

Dur – sadafsiz»;

 

  • «Ustozingga tik qarasang – to‘zasan,

Hurmat qilsang – asta-asta o‘zasan».

 

 

Qur’oni karim oyati karimalari va muborak hadisi shariflarga asosan

ulamolarimiz belgilab bergan

“USTOZGA nisbatan muomalayu madaniyat”dagi

 

ilm o‘rganuvchining 77 ta odobi:

 

  1. har bir ishida OTA-ONANING duolarini olishlik;
  2. hargiz-hargiz va aslo OTA-ONA, USTOZLAR yuzlariga tik qaramaslik;
  3. hargiz-hargiz va aslo OTA-ONANI, USTOZLARNI ranjitmaslik;
  4. hargiz-hargiz va aslo OTA-ONANI, USTOZLARNI so‘zlarini ikki qilmaslik;
  5. hargiz-hargiz va aslo OTA-ONAGA, USTOZLARGA gap qaytarmaslik;
  6. hargiz-hargiz va aslo OTA-ONA, USTOZLAR aytganlarini yerda qoldirmaslik;
  7. OTA-ONAGA, USTOZLARGA hurmat va itoatda bo‘lish shart;
  8. OTA-ONAGA, USTOZLARGA barcha ishlarda bo‘ysunishi lozim;
  9. OTA-ONAGA, USTOZLARGA nisbatan tavoze’li bo‘lmoq darkor;
  10. OTA-ONANI, USTOZLARNI ULAR yo‘q paytlarda ham hurmatlashi lozim;
  11. OTA-ONAGA, USTOZLARGA birinchi bo‘lib salom berishlik;
  12. OTA-ONA, USTOZ o‘rnilaridan turdimi, siz ham turing!;
  13. OTA-ONA, USTOZ oldingizda ekan, hech ham baland ohangda gapirmang!;
  14. OTA-ONA, USTOZLAR bilan gaplashganda o‘rnidan turib gaplashishlik, hatto telefon orqali bo‘lganda ham;
  15. OTA-ONA, USTOZLAR oldilarida mavzuga oid bo‘lmagan ortiqcha gap-so‘zlar gapirmaslik;
  16. OTA-ONAGA, USTOZLARGA savol berishdan oldin ruxsat so‘rashlik;
  17. iloji bo‘lsa ta’lim berayotgan insonga ism-sharifi bilan emas, balki "MUALLIM!" yoki "USTOZ!" deb murojaat qilish;
  18. USTOZ so‘ramagan narsalardan tilni tiyishlik;
  19. OTA-ONANING, USTOZNING gaplariga yoki javoblariga e’tiroz bildirmaslik;
  20. OTA-ONA, USTOZ xatosini aytib, bilimdon ekanligini ko‘rsatmaslik;
  21. OTA-ONA, USTOZ oldilarida yon sherigi bilan suhbatlashish juda xunuk ishdir;
  22. OTA-ONANI, USTOZINI hurmat qilgan inson har tarafga qarab o‘tirishdan o‘zini tiyadi va diqqatini OTA-ONAGA, USTOZGA qaratadi;
  23. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefonda so‘zlashganda ULARNING hurmatlarini bilib, beizn ULARNING vaqtlarini ortiqcha ko‘p olmaslik;
  24. OTA-ONA, USTOZ bizga telefon qilsalar, tezkor yonimizdagilarni ogohlantirib, uzr so‘rab, darhol OTA-ONAGA, USTOZGA javob beriladi;
  25. OTA-ONA, USTOZLAR bilan suhbatlashganda «Alo?», «Hello?», «Ha?», «Alyo?», «Da?» so‘zlarni o‘rniga «Assalomu alaykum!», «Labbay?», «DADAJON?!», «ONAJON?!», «USTOZ?!», «USTOZJON?!», «Eshitaman?», «Xizmatingizdaman!..», «Qulog‘im sizda...», «Xizmatingizga tayyorman!..», «Doim xizmatingizdaman!..», «Xizmatingizga doim tayyorman!..», «Amringizga muntazirman!..» kabi iboralarni ishlatish;
  26. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefon orqali suhbat tugaganda, telefonni darhol o‘chirmasdan, balki ULAR bilan xayrlashib, OTA-ONAGA, USTOZGA yaxshi tilaklar tilab, OTA-ONA, USTOZ telefonlarini o‘chirganlaridan so‘nggina telefonni o‘chirish mumkin; ULARDAN oldin telefonni o‘chirmaslik;
  27. OTA-ONAGA, USTOZLARGA telefonda gudok tashlanmaydi;
  28. agar ULAR shunday qilgan bo‘lishsa, darhol ULARGA qayta telefon qilinadi;
  29. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefon orqali gaplashganda ULARNING ruxsatlarisiz boshqalarga eshitiladigan darajada telefonni ovozini baland qilmaslik;
  30. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefonda gaplashib turgan paytda mabodo aloqa uzilib qolsa, ULARGA birinchi bo‘lib o‘zimiz qaytadan telefon qilishimiz lozim;
  31. telefonda gaplashib turgan paytda mabodo OTA-ONA, USTOZ telefon qilib qolsalar, so‘zlashib turgan odamni ogohlantirib, darhol OTA-ONAGA, USTOZGA javob beriladi;
  32. OTA-ONANING, USTOZLARNING shaxsiy ma’lumotlari va OTA-ONADAN, USTOZLARDAN telefon orqali kelgan barcha ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlari, sms va hokazo)larini O‘ZLARINING ruxsatlarisiz boshqalarga ko‘rsatilmaydi, berilmaydi va yuborilmaydi;
  33. OTA-ONANING, USTOZLARNING O‘ZLARIGA ham ULARNING ruxsatlarisiz turli xil ma’lumot-xabar (rasm, video, telefon raqam, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazo)lar yuborilmaydi; o‘zimiz yubormoqchi bo‘lgan shaxsiy tabriknomalar – mustasno;
  34. OTA-ONAGA, USTOZLARGA ayniqsa tarbiyaviy ahamiyatga ega, ilm-fanlarga doir, ta’limga taalluqli bo‘lgan har qanday narsalar yuborilmaydi OTA-ONANING, USTOZLARNING ruxsatlarisiz;
  35. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefon orqali muloqotni telefonda yozib olish uchun O‘ZLARINING roziliklari olinadi; agar ruxsat bermasalar, yozib olmaslik; chunki O‘ZLARINING ruxsatlarisiz OTA-ONANING, USTOZLARNING gaplarini yozib olib, boshqalarga tarqatish — juda katta xiyonat va ulkan gunoh hisoblanadi;
  36. OTA-ONA, USTOZLAR bilan birga surat yo videoga tushmoqchi bo‘lganda, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga tushmaslik;
  37. OTA-ONANI, USTOZLARNI surat yo videoga olmoqchi bo‘lganda ham, oldin O‘ZLARIDAN izn so‘rab, ruxsatlari olinadi; agar ruxsat bermasalar, surat yo videoga olmaslik;
  38. telefon orqali ko‘rishib gaplashish uchun OTA-ONANING, USTOZLARNING roziliklarini olishda ULARGA gaplashmoqchi bo‘lgan odamning huzurida kimlar mavjud ekanligini ham ogohlantirib qo‘yish;
  39. agar OTA-ONA, USTOZLAR tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga istak bildirilmasa, bundan aslo xafa bo‘lmaslik;
  40. agar OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefon orqali ko‘rib gaplashish zaruriyati bo‘lsagina, shunda ham faqat ULARNING ijozatlari bilangina ko‘rishib gaplashish uchun telefon qilish mumkin;
  41. agar OTA-ONA, USTOZLAR tomonlaridan telefon orqali ko‘rishib gaplashishga xohish bildirilmasa, OTA-ONADAN, USTOZLARDAN uzr so‘raladi;
  42. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefonsiz so‘zlashganda, telefonni ovozini o‘chirib qo‘yiladi;
  43. OTA-ONA, USTOZLAR bilan so‘zlashib turganda, biror kishi telefon qilib qolsa, avvalo OTA-ONADAN, USTOZLARDAN ruxsat so‘rash; agar ULAR ruxsat bersalargina telefonga javob qaytariladi;
  44. OTA-ONAGA, USTOZLARGA begona raqamdan telefon qilganda, vaqtni olmasdan darrov ochiq-oydin va aniq o‘zini tanishtirish lozim;
  45. boshqa odam OTA-ONAMIZNI, USTOZLARNI raqamlarini so‘rasa, OTA-ONANING, USTOZLARNING ruxsatlarisiz berilmaydi;
  46. OTA-ONAGA, USTOZLARGA telefon qilganda, ikkinchi liniyadan tushib qolgan odam bitta chaqiriqdan keyin aloqani darhol uzish lozim. ULARGA kim qidirayotganini anglash uchun shu kifoya. Uzluksiz chaqiriqlar bilan suhbatlarini buzmaslik;
  47. OTA-ONAGA, USTOZLARGA qayta-qayta qo‘ng‘iroq qilavermaslik lozim. Chunki qo‘ng‘iroqga javob berish — u tomonning huquqi, zinhor majburiyati emas;
  48. OTA-ONA, USTOZLAR birorta ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rsatish uchun telefonlarini bersalar, faqat o‘sha ma’lumot-xabar (surat, yozuv, video)ni ko‘rish bilangina cheklanish lozim. Boshqa joylariga o‘tib ketishga haqqimiz yo‘q!;
  49. agar OTA-ONA, USTOZLAR telefonlarida nimadir ko‘rayotgan yoki izlayotgan bo‘lsalar, tikilib turmaslik kerak. OTA-ONANING, USTOZLARNING telefonlariga ruxsatsiz qarash mumkin emas!;
  50. gaplashishga nomunosib paytlar (masalan, azon aytilgandan keyin, kechaning yarmida yoki kunduzi dam olinadigan)da OTA-ONAGA, USTOZLARGA qo‘ng‘iroq qilinmaydi;
  51. OTA-ONA, USTOZLAR qo‘ng‘iroq qilgan vaqtda esa, qaysi payt va qanday holatda bo‘lishimizdan qat’iy nazar, ULARGA xushmuomalalik bilan darhol va tezkor javob berish zarur;
  52. OTA-ONA, USTOZLAR bilan telefon orqali suhbatlashayotganda, demak, OTA-ONA, USTOZLAR ma’lum bir vaqtlarini maxsus biz uchun alohida ajratayotganliklarini, biz ULARNING vaqtlarini olayotganimizni, OTA-ONA, USTOZLAR O‘Z ishlarini qo‘yib, xayollari biz bilan band bo‘lib turganlarini his etib, behuda gaplar bilan ULARNING vaqtlarini behuda o‘tkazmaslik lozim;
  53. OTA-ONA, USTOZ bilan agar biror uzun mavzu xususida gaplashmoqchi bo‘lganda, avval O‘ZLARIDAN ruxsat so‘raladi. Agar ruxsat bersalar, gaplashish mumkin. Aks holda, gapni qisqa qilish zarur. Chunki ULAR bemalol gaplashadigan holatda bo‘lmasliklari ham mumkin;
  54. har bir bayramlarda, OTA-ONANING, USTOZLARNING xursandchilik kunlarida ULARNING ko‘ngillarini ko‘taradigan tilak, rasm, video, xabar, ovozli gap-so‘zlar, sms va hokazolarni muntazam yuborish lozim;
  55. har kuni ertalab-kechqurun o‘qishga ketishdan oldin hamda o‘qishdan kelgandan keyin, biror sabablar bilan OTA-ONADAN yiroqda bo‘lib turgan inson ham OTA-ONASIGA telefon qilib, “Xayrli kun!”, ”Xayrli tun!” tilab, haqlariga chiroyli, yaxshi duolar qilib, ULARNING hol-ahvollarini so‘rab, “Menga nima xizmatlar buyurasiz?” deb, aytgan xizmatlarini ado etib, ULARNING betakror, bebaho va beqiyos duolarini olish lozim;
  56. OTA-ONANING, USTOZLARNING oldilarida telefon o‘ynamaslik. Chunki bunday qilish – OTA-ONAGA, USTOZLARGA nisbatan hurmatsizlik, mensimaslik, beodoblik hisoblanadi. Agar jiddiy zarurat tug‘ilib qolsa, ULARGA uzrini aytib, ruxsat so‘raladi. Agar OTA-ONA, USTOZLAR ijozat bersalargina, telefon bilan mashg‘ul bo‘linadi;
  57. USTOZLARGA yurayotgan holatda savol berish hurmatsizlik hisoblanadi;  
  58. ilm qalbga o‘rnashadi. Qalb toza va pok bo‘lsa, unga ilm mustahkam o‘rnashadi va barakali bo‘ladi;
  59. shu sabab avvalo – qalbini poklash. U har xil qalb kasalliklaridan sof va pok bo‘lishi lozim. Qalbni kibr, riyo, manmanlik, mensimaslik, g‘iybat, yolg‘onchilik, birovni ko‘raolmaslik va boshqa zararli illatlardan xalos etish kerak;
  60. to‘g‘ri va chiroyli niyat qilish. Kishi olayotgan ilmi orqali ilmiga xolis amal qilishni, insonlarning qalbiga ma’rifat ziyosini ulashishni, xalqning manfaati uchun xizmat qilishni qasd qilishi lozim;
  61. o‘zini butunlay ilmga bag‘ishlash. Tolibi ilm tunu kun umrining har bir lahzasini ilm olishga sarflashi lozim. Zero ulamolarimiz: “Sen ilmga boringni bermaguncha, u senga hech narsa bermaydi”, deganlar;
  62. bo‘sh vaqtlarida Allohning zikri bilan, Payg‘ambarimiz alayhis salomga salavot aytish bilan, o‘zining qalbidagi orzu-tilaklarini Xudodan so‘rab, duo qilish bilan band bo‘lishi darkor. Zero ilm – Allohning nuridir! Alloh taolo nurini O‘zi istagan bandasigagina beradi;
  63. uyga berilgan vazifani imkon qadar Qibla tomon yuzlanib bajarishlik;
  64. ko‘p va tartibsiz ovqat yemaslik;
  65. badantarbiya bilan shug‘ullanishlik;
  66. uyquni me’yoridan oshirmaslik;
  67. doim baholi imkon batahorat bo‘lib yurishlik;
  68. kiyadigan liboslarini pokiza tutishlik;
  69. ustoz tanlashda shoshmaslik. Bunda ham OTA-ONA bilan maslahat qilish. Ulug‘larimiz: “Ilm – bu dindir, shuning uchun uni kimdan olayotganingizga e’tibor beringlar!” – deganlar;
  70. ilm o‘rganishdagi sheriklarini ham hurmatlarini joyiga qo‘yish. Ular ilm yo‘lida orttirgan do‘stlari hisoblanadi;
  71. ilm o‘rganishda do‘stlariga ham ko‘mak berish;
  72. o‘z tajribasi orqali o‘rganganlarini boshqa ilm o‘rganuvchilar bilan baham ko‘rishi va imkoni boricha yordam berishi ham go‘zal odobdir;
  73. ilm olishiga sabab bo‘layotgan kitob, daftar, qalam va boshqa o‘quv qurollarini ehtiyot qilish, oyoq ostiga qo‘ymaslik va, albatta, har joyda e’tiborsiz qoldirmaslik lozim;
  74. chiroyli yozish;
  75. olayotgan bilimlarini yozib borish kerak. Chunki yozish oqibatida ilm meros sifatida keyingilarga qoladi;
  76. ilmni yashirmaslik. Alloh taolo qaysi bir bandasiga ilmdan biror nasiba bergan bo‘lsa, o‘sha kishining zimmasida olgan ilmini o‘zgalarga yetkazish vazifasi turadi;
  77. o‘rgangan ilmini yashirmay, imkon qadar o‘zgalarga yetkazishda, ikki foyda bor:

- ilmni yetkazgani uchun savob;

- ilmni o‘zgalarga o‘rgatgan sari ko‘nikma va tajriba hosil bo‘lishi.

 

ILOHO MЕHRIBON PARVARDIGORIMIZ O‘ZI buyurgan,

Janob PAYG‘AMBARIMIZ SALLALLOHU ALAYHI VASALLAM tavsiya etgan,

o‘tmishda o‘tganlarimizning ruhlari shod bo‘ladigan,

xalqimiz xursand bo‘ladigan,

OTA-ONALARIMIZ rozi bo‘ladigan yo‘llardan yurishimizni nasib etsin!

 

Ibrohimjon domla Inomov.

Maqolalar