Sayt test holatida ishlamoqda!
09 Iyun, 2026   |   22 Zulhijja, 1447

Toshkent shahri
Tong
03:06
Quyosh
04:50
Peshin
12:27
Asr
17:37
Shom
19:59
Xufton
21:35
Bismillah
09 Iyun, 2026, 22 Zulhijja, 1447

Qabrdagi savol-javob qaysi tilda bo‘ladi?

03.12.2024   8248   1 min.
Qabrdagi savol-javob qaysi tilda bo‘ladi?

Cavol: Qabrda savol-javob qaysi tilda bo‘ladi? Ba’zilar arab tili deyishdi. Shunga ko‘ra vafot etgan kishi arab tilini tushunmasachi?

 

Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Qabrda bo‘ladigan savol-javoblar bizga nisbatan g‘ayb bo‘lib, savol-javoblar muayyan tilda bo‘lishi haqida biror oyat va hadisda ochiq aytilmagan. Shuning uchun bu borada bahs-munozaralardan tilni tiyishimiz maqsadga muvofiq bo‘ladi. Bu bilan mashg‘ul bo‘lish kishining dini va dunyosi uchun hech qanday foyda keltirmaydi. Albatta, har bir qavmga o‘zining tilidan payg‘ambar yuborgan Hakim zot bo‘lmish – Alloh taolo qabrda ham bandani noqulay holga solib qo‘ymaydi.

Biz bilishimiz lozim bo‘lagan narsa – qabrda kishi ayrim savollar bilan imtihon qilinishi va savollar berilishi haq va rostdir. Zero, bu borada ko‘plab hadislar naql qilingan.

Jumladan, Usmon roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisi sharifda aytilishicha, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam qachon mayyitning dafnidan forig‘ bo‘lsalar qabr ustiga kelib: “Birodaringiz uchun istig‘for ayting. Unga sabot so‘rang. Chunki hozir u so‘raladi”, der edilar (Imom Abu Dovud va Imom Bazzor rivoyat qilishgan).

Ammo ushbu savol-javob aynan qaysi tilda bo‘lishi ma’lum emas. Shunisi aniqki, u yerdagi savollar banda tushunadigan va anglaydigan holatda bo‘ladi.

Shuning uchun ham Alloma Ibn Hajar rahimahulloh: “Har kimga o‘zining tilida xitob qilinishi ehtimoli bor” deganlar (“Al-imta’ bil-arbain al-mutabayinatis-samo’” kitobi). Tavfiq Allohdan.

O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.

Boshqa maqolalar
Maqolalar

Kiber xavfsizlik va internetdagi aldovlardan ehtiyot bo‘lish

09.06.2026   2377   2 min.
Kiber xavfsizlik va internetdagi aldovlardan ehtiyot bo‘lish

Bismillahir Rohmanir Rohiym

Alloh taolo insonga aql, ilm va texnologiya ne’matlarini ato etdi. Bu ne’matlardan yaxshilik yo‘lida foydalanish bandaning vazifasidir. Ammo bugungi kunda internet tarmoqlarida firibgarlik, aldov, shaxsiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash va boshqalarning molini nohaq yo‘l bilan qo‘lga kiritish kabi jinoyatlar kengayib bormoqda.

Qur’oni Karimda Alloh taolo bunday marhamat qiladi: "Bir-birlaringizning mollaringizni nohaq yo‘l bilan yemanglar" (Baqara surasi, 188-oyat).

Internet orqali bank kartalarini buzish, soxta havolalar yuborish, odamlarning pullarini firib bilan tortib olish ushbu oyatda qaytarilgan nohaq ishlar jumlasidandir.

Yana Alloh taolo deydi: "Albatta, Alloh sizlarga omonatlarni o‘z egalariga topshirishingizni buyuradi" (Niso surasi, 58-oyat).

Insonning shaxsiy ma’lumotlari, parollari va elektron hisoblari ham omonat hisoblanadi.

Ularni himoya qilish va boshqalarning ma’lumotlariga tajovuz qilmaslik musulmonning burchidir.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: "Kim bizlarni aldasa, bizdan emas" (Imom Muslim rivoyati).

Internetda yolg‘on reklama berish, soxta savdo qilish, odamlarning ishonchini suyiste’mol qilish ushbu hadis tahdidiga kiradi.

Yana Rasululloh sollallohu alayhi vasallam dedilar: "Musulmon — boshqa musulmonlar uning tili va qo‘lidan omonda bo‘lgan kishidir" (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).

Bugungi kunda inson faqat qo‘li bilan emas, balki telefoni, kompyuteri va internet orqali ham zarar yetkazishi mumkin. Shuning uchun haqiqiy musulmon boshqalarning mol-mulki va ma’lumotlariga ziyon yetkazmaydi.

Rivoyat qilinishicha, Umar ibn Xattob roziyallohu anhu davlat molidan foydalanishda shunchalik ehtiyotkor edilarki, shaxsiy ishlari uchun davlat chirog‘ini o‘chirib qo‘yar edilar. Bu voqea musulmon kishi o‘z haqqi bo‘lmagan narsaga hatto arzimas darajada ham ko‘z olmasligi lozimligini o‘rgatadi.

Aziz yoshlar! Internetda noma’lum havolalarga kirmang, parollaringizni boshqalarga bermang, soxta sovrinlar va tez boyish va’dalaridan ehtiyot bo‘ling. Texnologiyadan ilm, ma’rifat va halol rizq uchun foydalaning.

Alloh taolo barchamizni internet fitnalari, firibgarlik va jinoyatlardan asrasin. Texnologiyalarni insonlarga manfaat yetkazish yo‘lida ishlatuvchilardan qilsin. 

Abdulloh Muhiddinov,
Namangan shahar “Yoqubboy hoji” jome masjidi imom noibi 

MAQOLA