Sayt test holatida ishlamoqda!
05 Aprel, 2025   |   7 Shavvol, 1446

Toshkent shahri
Tong
04:39
Quyosh
06:00
Peshin
12:31
Asr
16:59
Shom
18:55
Xufton
20:11
Bismillah
05 Aprel, 2025, 7 Shavvol, 1446

Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi: yangi marralarga yangi nashrlar bilan

03.04.2025   3955   4 min.
Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi: yangi marralarga yangi nashrlar bilan

Islom olamining buyuk mutafakkirlaridan biri – Abu Mansur Moturidiyning ilmiy-ma’rifiy merosi nafaqat bizning, balki butun insoniyatning ma’naviy xazinasidir. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Imom Moturidiy tavalludining 1155 yilligini keng nishonlash to‘g‘risidagi qarori bu bebaho merosni yanada chuqur o‘rganish va jahonga keng tanitish uchun ulkan imkoniyatlar eshigini ochadi.

Mazkur qaror buyuk mutafakkir ajdodimizning ilmiy-ma’rifiy merosini chuqur tadqiq etish, uning ta’limotidagi insonparvarlik va bag‘rikenglik g‘oyalarini keng yoyish uchun dasturilamal vazifasini o‘tashi shubhasiz. Qaror Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi uchun ham o‘ziga xos quvonch va g‘urur nishonasiga aylandi.

Zero, ushbu huquqiy hujjatda belgilangan asosiy maqsadlardan biri Imom Moturidiy va uning davomchilari ilmiy merosini chuqur o‘rganish va keng targ‘ib etish bo‘lib, bu Markaz faoliyatini yangi bosqichga olib chiqishga asos bo‘ladi.

Ta’kidlash lozimki, moturidiylik yuzlab olimlar va ularning bebaho asarlarini o‘zida jamlagan aqida maktabi sanaladi. X asrda Samarqandda shakllangan ushbu maktab Imom Moturidiyning izidan borgan Abu Muin Nasafiy, Abu Hafs Nasafiy, Nuriddin Sobuniy, Kamol ibn Humom va Kamoliddin Bayoziy singari olimlar faoliyati tufayli yanada rivojlanib, ommalashgan. Ular o‘z asarlari orqali “moturidiylik kutubxonasi”ni yanada boyitganlar. Bugun ushbu kutubxonaning nodir manbalarini aniqlash, ularni ilmiy jamoatchilik va xalqimizga yetkazish dolzarb vazifalardan biriga aylangan.

Bugungi kungacha yurtimiz va xorijda moturidiylik ta’limotiga oid ko‘plab fundamental manbalar o‘rganilib, bir qator kitob, risola, monografiya va maqolalar nashr yuzini ko‘rdi. Manba va adabiyotlar ko‘paygani sari, ularning umumiy ro‘yxatini shakllantirish – bibliografiya yaratish vazifasi ham kun tartibiga chiqdi.

Avvalroq bu borada yurtimiz va xorijlik olimlar tomonidan ba’zi urinishlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, ularda ma’lum asarlar yetishmasligi va so‘nggi yillarda yana yangi kitoblar chop etilgani tufayli keng qamrovli, nisbatan to‘liq ro‘yxatni o‘z ichiga oluvchi bibliografiyaga ehtiyoj sezildi. Shu maqsaddan kelib chiqqan holda, Imom Moturidiy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi tomonidan “Moturidiylik ta’limoti bibliografiyasi” kitobi nashr etildi. Bu moturidiylik bo‘yicha alohida kitob shaklida nashr qilingan ilk bibliografiya hisoblanadi.

Ushbu yangi nashr “Klassik manbalar”, “Zamonaviy adabiyotlar” va “Dissertatsiyalar” nomli uch bo‘limdan iborat. Birinchi bo‘limda Imom Moturidiydan XX asrgacha bo‘lgan olimlarning aqidaga oid asarlari, ularning qo‘lyozma va zamonaviy nashrlari qamrab olingan. Ikkinchi bo‘limda moturidiylik bo‘yicha yozilgan turli kitob, risola va monografiyalar, uchinchi bo‘limda esa O‘zbekiston va xorijda himoya qilingan magistrlik hamda doktorlik dissertatsiyalari ro‘yxati keltirilgan.

Bibliografiyada jami 1 ming 293 ta asar qamrab olingan bo‘lib, shundan 474 tasi klassik manbalar, 486 tasi zamonaviy adabiyotlar, 333 tasi dissertatsiyalardir. Kitobda moturidiylik aqidasiga oid eng keng tarqalgan asarlarning sharhlari ham alohida bobga jamlangan. Jumladan, butun musulmon olamida mashhur “Aqoidi Nasafiy” risolasining 100 ga yaqin sharh va hoshiyalari ro‘yxati o‘rin olgan.

Ingliz tiliga ham tarjima qilingan ushbu bibliografiya moturidiyshunos olimlar va aqida yo‘nalishidagi tadqiqotchilar uchun muhim qo‘llanma vazifasini o‘taydi, deb ayta olamiz. Bundan tashqari, bibliografiyalar tabiatan davriy yangilanishga muhtoj, shu sababli kelgusida ushbu bibliografiya ham yangi manba va adabiyotlar bilan to‘ldirib boriladi.

Umuman olganda, yurtimizda yaratilayotgan imkoniyatlar, ayniqsa, Imom Moturidiy va uning davomchilari merosini o‘rganishga davlat darajasida e’tibor qaratilishi sohaga doir yangi tadqiqot va nashrlar uchun ilhom va tayanch o‘laroq xizmat qilmoqda.

Oybek Sotvoldiyev,

Imom Moturidiy xalqaro

ilmiy-tadqiqot markazi bo‘lim boshlig‘i.

Boshqa maqolalar

Ozor bermaslik ham sadaqa

04.04.2025   13315   1 min.
Ozor bermaslik ham sadaqa

Bugun, 4 aprel kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Shayx Nuriddin Xoliqnazar hazratlari juma namozini Samarqand shahridagi "Namozgoh" jome masjidida ado etdilar. 

Jamoat namozidan oldin Muftiy hazratlari jomega yig‘ilganlarga qadim Samarqand shahrida bo‘layotgan "Markaziy Osiyo – Yevropa Ittifoqi" birinchi sammiti xalqaro iqlim forumining ahamiyati haqida so‘zlash barobarida “O‘zgalarga ozor bermaslik – dinimiz talabi” mavzusida suhbat qilib berdilar. 

Muftiy hazrat ma’ruza davomida ahillik, birodarlik, o‘zaro hamjihatlik bo‘lgan yurtda taraqqiyot, ravnaq va el-yurt osoyishtaligi-yu farovonligi hukm surishi, aksincha qay bir jamiyatda murosasizlik, o‘zaro xusumat kuchaysa, bunday jamiyatlarda urush va mojarolar avj olib, yurt vayron, el parokanda bo‘lishini bayon etdilar. Shuningdek, o‘zga din vakillariga ham ozor bermaslik, ular bilan jamiyatda tinch-osuda, ahil-inoq bo‘lib yashash zarurligi haqida so‘z yuritdilar.  

Mav’iza asnosida o‘zgalarga ozor berish dinimizda katta gunohlardan biri sanalishi, Qur’oni karimdagi: “Mo‘min va mo‘minalarga qilmagan gunohlari bilan ozor beradigan kimsalar bo‘hton va aniq gunohni o‘zlariga olgan bo‘lurlar” (Ahzob surasi, 58-oyat), degan mazmundagi oyati karimani sharhlab, unda o‘zgalarga ozor yetkazish nojoizligi, bu ozor yetkazishning har qanday ko‘rinishini o‘z ichiga olishi, o‘zgalarga ozor bermaslik sadaqaning bir turi ekanini hayotiy misollar bilan so‘zlab berdilar. 

Mazmunli suhbat yakunida Muftiy hazratlari Haq taolo barchaga ikki dunyo saodatini nasib qilishini so‘rab, elu yurtimiz haqqiga xayrli duolar qildilar. 

O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati

Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa Ozor bermaslik ham sadaqa