Shu kunlarda yurtimizning bir guruh taniqli ulamolari poytaxtimiz masjidlariga tashrif buyurib Peshin, Asr va Hufton namozlarini jamoat bilan birga ado etib, yurtdoshlarimizga go'zal ma'naviy-ma'rifiy suhbatlar qilib bermoqdalar. Bunday jonli mav'izalardan mamnun bo'lgan hamyurtlarimiz o'z minnatdorligini ham bildirmoqda.
Yaqinda O'zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Nuriddin domla hazratlari Toshkent shahridagi Ko'kcha dahasida joylashgan “Shayx Zayniddin” jome masjidiga tashrif buyurib, peshin namozidan so'ng jamoatga bugungi kunning muhim masalalaridan biri: “Yoshlarni ijtimoiy illatlardan asrash – dinimiz talabi!” mavzusida mav'iza qilib berdilar.
Muftiy hazratlari farzand tarbiyasida ota-ona oldida turgan majburiyat haqida so'z yuritib bunday dedilar:
– Bola-chaqa bizga omonat berilgan. Ularni komil inson qilib voyaga etkazish gardanimizdagi vazifadir. Farzand tarbiyasida ota-onadan talab qilinadigan muhim omil bu – taqvoyu halollikdir. Imom Buxoriyni Imom Buxoriy qilgan narsa ham otalarining halolligi va onalarining taqvosidir. Nega bugun yurtimizdan Imom Buxoriy, Termiziylar, Ibn Sinolar chiqmayapti? Demak, bolalarimizga beradigan luqmamizga e'tibor berishimiz lozim. Halol bo'lsak, farzandimiz xaromdan qochsa, birovni haqidan, poradan, o'g'irlikdan hazar qilsa, ana o'sha bola jamiyat kutgan buyuk inson bo'lib etishadi. Ularni Allohga, Qur'onga, Vatanga muhabbatli qilib tarbiyalasak, qalbiga boshqa muhabbat kira olmaydi, – dedi muftiy Nuriddin domla hazratlari.
Muftiy hazratlari suhbatlari davomida yoshlarni turli ijtimoiy illatlardan asrash, ularni to'g'ri yo'naltirish haqida ma'ruza qilib, yoshlar orasida vaqtdan unumli foydalanish xususida alohida to'xtaldilar.
– Inson umri – uning eng qimmatli boyligidir. Uning bir soniyasini ham uzaytira olmaymiz. Ammo bugun yoshlar orasida u qadrsiz bo'lib qoldi. Kunini behuda ishlarga sarflab, isrof qilayotganlar etarlicha. Hayot nima uchun berilganini anglab etmayaptilar Umrini nimalarga sarflayotganini hisob qilmayaptilar. Yoshlik g'animat, bu davrda barcha amallarni ilm bo'ladimi, kasbkormi, ibodatmi hammasini mukammal qilish mumkin. Shunday ekan, har bir daqiqadan unumli foydalanib, xayrli ishlarga sarflashi kerak. Bo'lmasa afsuslanib qolishi hech gap emas.
Bu haqda Qur'oni karimda shunday deyiladi: “Ular u joyda: “Parvardigoro, bizlarni (azobdan) chiqargin – bizlar qilib o'tgan amallarimizdan boshqacha yaxshi (amallarni) qilaylik!” – deb faryod qilurlar. Axir, Biz sizlarga eslatma oladigan kishi eslatma olgudek uzun umr bermaganmidik?! Sizlarga ogohlantiruvchi (payg'ambar) ham kelgan edi-ku!...” (Fotir surasi 37-oyat).
Rasul alayhissalom ham yoshlik kishining kamolot kasb etadigan, ko'p yutuqlarga erishadigan vaqti ekaniga ta'kidlab shunday deydilar: “Besh narsani besh narsadan oldin g'animat biling: keksalikdan oldin yoshlikni, kasallikdan oldin salomatlikni, kambag'allikdan oldin boylikni, bandlikdan oldin bo'sh vaqtni, o'limdan oldin tiriklikni g'animat biling!” (Imom Termiziy va Imom Bayhaqiylar rivoyat qilishgan).
Demak, yoshlarimiz hayotining bahori bo'lgan davrni turli bekorchi o'yin-kulgu, orzu-havsalar, gunoh ishlar bilan emas, ilm, kasbkor bilan ibodat va savobli ishlar bilan o'tkazishi lozim, – dedilar muftiy hazratlari o'z so'zida.
Shuningdek, muftiy Nuriddin domla suhbatlari davomida yoshlar orasida qimor va turli o'yinlarga berilish, ma'naviy buzuqlik, shafqatsizlik, kabi illatlar ko'payib borayotgani haqida so'z yuritib, internetdan to'g'ri foydalanish haqida ham fikr bildirdilar.
– Bugun nima savolimiz bo'lsa, ilmli kishilardan emas, internetdan izlaymiz. Uning javobi to'g'rimi, noto'g'rimi angamaymiz. Keyin esa turli tushunmovchiliklar girdobida qolamiz. Bir o'ylab ko'ring, bir kunda necha soatlab internetda o'tiramiz. Ota-onamizga, yaqinlarimizga ham shuncha vaqt ajratyapmizmi? Farzandimizga biror ilm o'rgatyapmizmi? Bir kunda bir mahal ota-onamizga vaqt ajartib ulardan hol-ahvol so'rab qo'ysak qancha xursand bo'ladi. Shu haqda ham mulohaza qilaylik, – dedilar muftiy hazratlari.
Suhbat yakunida Nuriddin domla hazratlari yurtimiz rivoji, yoshlarimiz kelajagi va jamoat haqiga xayrli duolar qildilar.
O'zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati
muslim.uz
Bismillahir Rohmanir Rohiym.
Alloh taologa bitmas-tuganmas hamdu sanolar bo‘lsin.
Payg‘ambarimizga mukammal va batamom salavotu durudlar bo‘lsin.
عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ: أَتَى يَعْلَى بْنُ أُمَيَّةَ بِأَبِيهِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُبَايِعُهُ عَلَى الْهِجْرَةِ بَعْدَ الْفَتْحِ، فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ». فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللهِ، بَايِعْ أَبِي عَلَى الْهِجْرَةِ. فَقَالَ: «لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ». فَأَتَى الْعَبَّاسَ يَسْتَشْفِعُ بِهِ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَأَتَى الْعَبَّاسُ النَّبِيَّ فَقَالَ: أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللهِ، لَمَّا بَايَعْتَ أَبَا يَعْلَى عَلَى الْهِجْرَةِ، فَبَسَطَ يَدَهُ وَقَالَ: «قَدْ أَطَعْتُ عَمِّي، وَلَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ».
Mujohiddan rivoyat qilinadi: «Ya’lo ibn Umayya fathdan keyin Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga otasini u zotga hijrat uchun bay’at qildirgani olib keldi. Shunda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam: «Fathdan so‘ng hijrat yo‘q», dedilar. «Ey Allohning Rasuli! Otamning hijrat uchun bay’atini qabul qiling», dedi. «Fathdan so‘ng hijrat yo‘q», dedilar.
Shunda u Abbosning oldiga borib, Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlarida shafoatchilik qilishini iltimos qildi. Abbos Nabiy sollallohu alayhi vasallamning huzurlariga kelib, «Ey Allohning Rasuli! Men qasam ichib aytamanki, Ya’loning otasining hijrat haqidagi bay’atini qabul qiling», dedi.
Shunda u zot qo‘llarini uzatdilar va: «Amakimga itoat qildim. Baribir fathdan keyin hijrat yo‘q», dedilar.
Sharh: Ushbu rivoyatdan ma’lum bo‘lyaptiki, amaki ham otaning o‘rniga o‘tar ekan. Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam o‘zlari ikki marta qaytargan narsaga amakilari vositachi bo‘lib kelganlari uchun rozi bo‘lganlar. O‘sha ish qilib bo‘lmaydigan narsa ekanini bilib turib ham, xo‘p deb, «Men amakimga itoat qilyapman, lekin baribir Allohning hukmi bu emas», deb bo‘lsa ham bay’atni qabul qilganlar.
Mana shundan kishilar amakilarning, kattalarning ham o‘zlarida otalarining haqqi bo‘lgandek haqqi borligini bilishlari, shunga o‘xshash savobli ishlarda ulardan biri iltimos qilsa, oraga tushsa, boshqa bir so‘rovlari bo‘lsa, qabul qilib, itoat etishlari lozimligi kelib chiqadi.
عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ: أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَبْدَ الْأَعْلَى بْنَ عَبْدِ اللهِ بْنِ أَبِي فَرْوَةَ أَخْبَرَهُ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ حَنْطَبٍ: أَنَّ عَمَّهُ وَهُوَ وَعِمْرَانُ بْنُ أَبِي فَرْوَةَ جَالِسَانِ، فَأَوْسَعَ لَهُ، فَأَبَى الْمُطَّلِبُ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَهُمَا وَقَالَ: نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُفَرَّقَ بَيْنَ الرَّجُلِ وَأَبِيهِ، فَقَالَ عَبْدُ اللهِ: إِنَّمَا هُوَ عَمِّي قَالَ: الْعَمُّ وَالِدٌ.
Ibn Jurayjdan rivoyat qilinadi: «Menga Muhammad ibn Abdurrahmon xabar qildi. Abdula’lo ibn Abdulloh ibn Abu Farva Muttolib ibn Hantobdan xabar berdi. U Imron ibn Abu Farva bilan o‘tirgan edi. U unga joy berdi. Shunda Muttolib ikkisining orasiga kirishni istamadi va: «Nabiy sollallohu alayhi vasallam ota bilan bolaning orasini ajratishdan qaytarganlar», dedi.
Shunda Abdulloh: «Bu amakim», dedi.
«Amaki ota o‘rnidadir», dedi.
Sharh: Demak, amaki-jiyan o‘tirganlarida bir hurmatli odam kirib kelibdi. Ikkovlari ikki tomonga surilib, unga o‘tirishi uchun joy bo‘shatishgan ekan, «Men bu yerga o‘tirmayman. Chunki Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam: «Ota-bolaning orasini ajratib o‘tirmanglar», deganlar», debdi. Bola yoshlik qilib, «Bu amakim», deganida «Amaki ota o‘rnidadir», ya’ni otadir, debdilar. Amakining ota o‘rniga o‘tishi mana shu rivoyatdan olingan.
«Yaxshilik va silai rahm» kitobi 1-juz