MO'MIN-MUSULMONNING FITNA PAYTIDAGI ODOBI
Payg'ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom dini nomi bilan mashhurdir. Bu nomni Payg'ambarning o'zlari tanlagan emas, balki uni Alloh taolo ixtiyor qilgan.
Qur'oni karimda Alloh taolo: ﴾وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلاَمَ دِيناً﴿ “Va sizga Islomni din deb rozi bo'ldim”, deydi (“Moida” surasi,3-oyat).
Islom so'zining lug'aviy ma'nosi “ixlos”, “ofatlardan salomat bo'lish”, “sulh va omonlik”, “itoat va bo'ysinish” kabi ma'nolarni anglatadi.
Shundan har bir musulmon va muslima Muhammad sollallohu alayhi vasallam keltirgan din Islom diniga mansub, ixlosli, turli ofatlardan salomat bo'lgan, sulhli, omonatli, itoatli va Allohga bo'ysungan shaxs degani bo'ladi.
Iymon so'zi lug'atda omon bo'lish va tasdiqlash ma'nolarini bildiradi. Ulamolar istilohida iymon – Alloh taolodan kelgan narsani tasdiqlab, unga iqror bo'lishdir. Shundan mo'min va mo'mina Alloh taolodan kelgan aqidaga oid narsalarni tasdiqlab va ularga iqror bo'lib, turli yomonliklardan omonda bo'lgan shaxsdir.
Islom va Iymon tushunchalari umumiy tarzda bir-biriga qovushib ketgan, biri ikkinchisini ifoda etaveradigan tushunchalardir. Ammo ikkisini alohida olib qaraydigan bo'lsak, Iymon ishonish-e'tiqod nazariy masalalarga, Islom esa bo'ysinish-amaliy masalalarga xosdir.
Islom asoslari shahodat, namoz, zakot, ro'za va hajdan iborat. Iymonning asoslari Allohga, Uning farishtalariga, kitoblariga, payg'ambarlariga, oxirat kuniga, yaxshi-yu yomon qadar Allohdan ekanligiga ishonish, tasdiqlashdan iboratdir.
Ulug' aqoid ilmi olimi Umar Nasafiy o'zining kitobida: “Iymon va Islom birdir. Qachonki, bandada tasdiq va iqror mavjud bo'lsa, men haqiqatda mo'minman, demog'i to'g'ri bo'ladi”, degan.
Ayni damda mo'min-musulmonlar o'rtasida fitna-fasod chiqarish, Alloh qat'iyat bilan qaytargan amallardan ekanini yodda tutishimiz lozimdir.
Alloh subhonahu va taolo fitna haqida bunday amr qiladi: «Sizlardan faqat zolimlargagina xos bo'lmagan (balki hammalaringizga ommaviy bo'ladigan) fitna (azob)dan saqlaningiz va bilib qo'yingizki, Alloh jazosi qattiq (Zot)dir» (“Anfol” surasi, 25 oyat).
Baqara surasining 191-oyatida: «...Fitna esa qotillikdan ham ashaddiyroqdir...», 217-oyatida esa: «...Fitna esa qotillikdan ham kattaroq (gunoh)dir...», deb yana takrorlanadi.
Zamonamiz olimlaridan Ali Sobuniy bu oyatni quyidagicha tafsir qilgan: “Musulmonni dinida fitnaga solish (tinchligini buzish) Alloh nazdida qotillikdan kattaroqdir” (“Tafsir al-vazih al-muyassar”).
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam aytadilar: “Bani Isroil qavmi ma'siyatlar qilib haddidan oshganda, ulamolari ularni qaytarsa ham o'z bilganlaridan qaytmadilar. Shunda ulamolari ularning majlislarida o'tiraverdilar va birga eb-ichdilar. Shunda Alloh ularning qalblarini bir-birlariga moyil qilib qo'ydi va ularni O'z elchilari Dovud va Iso (alayhimussalom)ning tillari bilan la'natladi. Bunga sabab itoatsizliklari va tajovuzkorliklaridir”.
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam suyangan holda edilar, o'tirib oldilar va aytdilar: “Yo'q, jonim izmida bo'lgan Zotga qasam, sizlar shu kabilarni haqqa burmaguningizcha azobdan omonda bo'lmaysiz” (Imom Termiziy).
Rasululloh sollallohu alayhi va sallam ushbu hadisning oxirida, agar musulmon odam gunoh va fitnalardan qaytmasdan, aksincha, ularga qo'shilib ketsa, la'natga duchor bo'lishiga ishora qilyaptilar.
Demak, fitnalar to'zg'ib turgan paytda musulmon kishi amal qilishi lozim bo'lgan Islom odoblari quyidagilar:
– Qur'on va sunnatga ergashish, ikkisini mahkam ushlash;
– Alloh taolodan fitna va unga yaqinlashtiradigan har bir narsadan uzoq qilishini, firqachilik, ixtilof, engiltaklik va din aqidalariga xilof ish yoki buzuq ta'limotdan saqlamog'ini so'rab, duo qilish;
– ulamolar etagini ushlab, ularning ilmlaridan manfaat olib, o'tgan solih kishilarning yo'llarini tutish;
– yumshoqlik, shoshmaslik, kamtarin va halim bo'lish, g'azab va shoshqaloqlikdan uzoqlashish.
Bir necha yillardan beri arab davlatlarida davom etayotgan xunrezlik, qotillik kabi qonli voqealarga teran nazar solinsa, bu fitnalar zamirida Islom odoblariga amal qilmaslik, ulamolar nasihatlariga quloq solmaslik, tinchlik va hamjihatlik ne'matlarini qadrlamaslik kabi ko'plab illatlar yotibdi.
Yana fitna paytida ahamiyat berish lozim bo'lgan eng muhim qoida: voqealar jarayoniga o'ta diqqat bilan yondashish va tekshirish, unga biror xulosa berishdan oldin yaxshilab o'rganish hamda shu sohaning bilimdon kishilaridan so'rashdir. Zero, Alloh taolo bunday marhamat qiladi: «(Ey inson!) O'zing (aniq) bilmagan narsaga ergashma! Chunki quloq, ko'z, dilning har biri to'g'risida (har bir inson) mas'ul bo'lur (javob berur)» (“Isro” surasi, 36-oyat).
Kimning yo'lboshlovchisi Allohning Kitobi, Rasulining sunnati, ulamolarning ijmosi bo'lsa, o'zi yashayotgan jamiyatni yaxshi ko'rsa, rahbarlarga itoat qilsa, shu bilan birga ogoh va hushyor bo'lsa, Alloh taolo uni fitna bo'layotgan paytda to'g'ri va haq yo'lga muvaffaq qiladi.
Abu Hurayra roziyallohu anhu rivoyat qilgan hadisi sharifda bunday deyiladi: “Kelajakda fitnalar bo'ladi. U fitnalar kelganda, o'tirgan kishi turgan kishidan yaxshidir, turgan kishi yurgan kishidan yaxshidir, yurgan kishi (unga qarab) yugurgan kishidan yaxshidir. Kim fitnaga qiziqib, unga intilsa, (fitna) uni o'ziga tortib olib halok qiladi. Kim undan qochib qutuladigan joy (imkon) topsa, o'sha erdan panoh topsin (fitnaga aralashmasin)” (Imom Buxoriy va Imom Muslim).
Alloh taolo barchamizni turli ko'rinar-ko'rinmas fitnalardan saqlasin! Yurtimizda tinchlik-xotirjamlik bardavom bo'lsin, o'zaro totuvligimiz, inoqligimiz yanada mustahkam bo'lsin!
O'zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
Kamerada nafaqat tarix, balki Buxoroning bugungi qiyofasi ham aks etmoqda
Ba’zi shaharlarni kitobdan o‘qib tanimaysiz — ularni ko‘rish, his qilish, ko‘hna devorlariga boqish, tor ko‘chalaridagi tarix nafasini tuyish kerak. Buxoro dunyodagi ana shunday betakror, g‘aroyib shaharlardan biri hisoblanadi.
Ming yillik tarix, noyob me’moriy obidalar, qadimiy hunarmandchilik va boy madaniy meros uyg‘unlashgan Buxoro bugun nafaqat sayyohlarni o‘ziga chorlamoqda, balki zamonaviy media imkoniyatlari orqali dunyo auditoriyasiga yanada keng tanitilmoqda.
Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan mamlakatimizda turizmni iqtisodiyotning strategik yo‘nalishlaridan biriga aylantirish, O‘zbekistonning boy tarixiy-madaniy merosini jahonga keng targ‘ib qilish, xorijiy sayyohlar oqimini ko‘paytirish va hududlarning turistik salohiyatidan samarali foydalanish borasida keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda.
Ana shu ezgu maqsadlarning mantiqiy davomi sifatida O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi ko‘magida Malayziyaning “Universiti Teknologi MARA” oliy ta’lim muassasasi San’at, dizayn va media fakultetining talaba hamda o‘qituvchilaridan iborat 18 kishilik ijodiy guruh Buxoro viloyatida bo‘ldi, xabar bermoqda O‘zA.
Malayziyalik ijodkorlarning Buxoroga tashrifi oddiy turistik safardan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ularning asosiy maqsadi — Buxoroning boy tarixiy-madaniy merosi, qadimiy obidalari, betakror me’moriy muhiti va turistik salohiyatini zamonaviy media platformalar orqali xalqaro auditoriyaga yetkazishdan iborat bo‘ldi.
Ijodiy guruh vakillari shaharning har bir manzilidan o‘ziga xos syujet izladi. Ular uchun asrlar silsilasida qad rostlagan obidalar shunchaki tarixiy yodgorlik emas, balki zamonaviy avlodga so‘zlab berilishi lozim bo‘lgan ulkan tarixiy hikoyaga aylandi.
Malayziyalik yosh fotograf va dizaynerlar Ark qo‘rg‘oni, Labi Hovuz ansambli, Poyi Kalon majmuasi, qadimiy savdo toqlari, Ismoil Somoniy maqbarasi, Chashmai Ayub kabi ko‘p asrlik tarixdan darak beruvchi maskanlarda tasvirga olish ishlarini olib bordi.
Shuningdek, ijodkorlar Buxoroning an’anaviy hunarmandchilik markazlariga tashrif buyurib, ustalarning mehnati, milliy san’at namunalari, qadimiy kasblarning avloddan-avlodga o‘tib kelayotgan jarayonlarini ham obyektiv orqali muhrlashdi.
Bugun axborot makoni jadal o‘zgarayotgan bir paytda biror mamlakat yoki shahar haqida tasavvur uyg‘otishning eng ta’sirchan vositalaridan biri — sifatli vizual kontent. Shu ma’noda, tashrif davomida tayyorlangan foto va videomateriallar “storytelling” — voqeani ta’sirchan hikoya qilish uslubida yaratilgani bilan ahamiyatlidir. Zero, bir suratda Buxoroning ko‘hna gumbazi, yana bir kadrda hunarmandning mohir qo‘llari, boshqa bir lavhada esa qadimiy ko‘chalardagi hayot aks etishi mumkin. Bu tasvirlar orqali Buxoro haqidagi ma’lumot oddiy matndan ko‘ra, ta’sirchanroq tarzda millionlab insonlarga yetib borishi mumkin.
Ijodkorlar tomonidan yaratilgan kontentlar ijtimoiy tarmoqlari hamda YouTube platformasi orqali namoyish etilishi rejalashtirilgan. Bu esa Buxoroning turistik salohiyatini, avvalo, Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlari auditoriyasiga keng targ‘ib qilish uchun muhim imkoniyatdir.
Bunday xalqaro ijodiy tashriflar Buxoroning turistik brendini yanada kuchaytirish, xorijiy auditoriyada shahar haqida yangi va jozibador tasavvur uyg‘otishga xizmat qiladi.
Eng muhimi, bu jarayonda Buxoro tarixi muzeylarda qolib ketmayapti. U zamonaviy texnologiyalar, ijtimoiy tarmoqlar va ijodkorlar nigohida yangi avlodga yetkazilmoqda.
Buxoroning qadimiy ko‘chalarida olingan har bir kadr, hunarmand qo‘lidan chiqqan har bir buyum, obidalar bag‘rida aks etgan har bir lavha dunyoning turli burchaklaridagi insonlarni “Bu qanday shahar?”, “Uning tarixi qanday?”, “Men ham bu joyni ko‘rishni istayman” degan qiziqishga chorlashi mumkin. Bu esa turizm targ‘ibotining eng ta’sirchan ko‘rinishlaridan biridir.
Malayziyalik talaba va ustozlarning Buxoroga tashrifi yana bir muhim jihati bilan ahamiyatli. Turli madaniyat va ta’lim maktablariga mansub yosh ijodkorlar Buxoro misolida Sharq va Janubi-Sharqiy Osiyo madaniyatlari o‘rtasida yangi ijodiy ko‘prik yaratdi. Bu nafaqat turizm, balki madaniy diplomatiya, ta’lim va ijodiy hamkorlik uchun ham yangi imkoniyatlarni ochadi.
Bugun Buxoroning ko‘hna obidalariga qarayotgan malayziyalik yosh fotografning kamerasida nafaqat tarix, balki O‘zbekistonning zamonaviy qiyofasi ham aks etmoqda. Ertaga ushbu tasvirlarni ko‘rgan minglab yoshlar Buxoroni o‘zlari uchun yangi, qiziqarli va albatta borib ko‘rishga arziydigan manzil sifatida kashf etishlari mumkin. Shu bois, bu tashrifni bir necha kunlik ijodiy safar emas, balki Buxorodan dunyoga yo‘l olgan ulkan vizual hikoyaning boshlanishi, deyish mumkin. Zero, tarixni asrash — uni kelajak avlodga yetkazishdir. Turizmni rivojlantirish esa ana shu tarixni dunyoga tanitish bilan chambarchas bog‘liq.
O‘tmishda Buxoro karvonlar yo‘li orqali dunyo bilan bog‘langan edi. Bugun esa uning tarixi kameralar, ijtimoiy tarmoqlar va raqamli platformalar orqali butun dunyoga tarqalmoqda. Eng muhimi, bu jarayon davlatimiz rahbari tashabbuslari asosida yurtimizning turistik salohiyatini jahonga keng targ‘ib etish, O‘zbekistonni yanada jozibador va raqobatbardosh turistik maskan sifatida namoyon etish yo‘lidagi ezgu ishlarga munosib hissa bo‘lib qo‘shiladi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati
