Кордобадан Дамашқ ва Бағдодга қадар баъзи қадимий шаҳарларнинг эски кўчалари ҳали ҳам бузилмаган бўлиб, 1 000 йил олдинги ҳаёт ҳақида тасаввур беради. Кордоба ва Севилья каби Испания шаҳарларида ҳали ҳам эски шаҳар жойлари сақланган бўлиб, одамлар кўп асрлар олдин мусулмон ҳукмронлиги остида қандай яшаганлигини кўриш мумкин.
Islam-Today хабарига кўра,-бугунги кунда мусулмон цивилизацияси даврида режалаштирилган шаҳарлар диний ва фуқаролик ҳаётида муҳим роль ўйнайдиган масжид атрофида жойлашган. Яқин атрофда савдогарлар озиқ-овқат, зираворлар, шам ва хушбўй нарсалар сотадиган бозор бор бўлган. Ишбилармонлик жойлари ўз ичига китоб дўконлари, кутубхоналар ва шифохоналарни ўз ичига олган.
Ҳар бир шаҳарнинг ўзига хос хусусияти ҳаммом бўлиб, кўпинча ҳашаматли кошинли девор, фавворалар ва декоратив ҳовузлар бўлган биноларда жойлашган. Буғ ванналари, иситилган ванналар ва совуқ сувли кичик ҳовузлари бўлган ҳаммомга ташриф буюриш ҳар бир мусулмоннинг кундалик ҳаётининг бир қисми эди.Эркаклар ва аёллар куннинг турли вақтларда чўмилишган. Сершовқин марказдан узоқдаги турар жойлар тор кўчаларда жойлашган. Уйларнинг боғлари, пешайвонлари ҳамда туядаги чавандоз улар орқали кўролмайдиган етарлича баландликда ўралган деворлари бўлган ҳовлилари бўларди.
Ўша вақтдаги бошқа Европа шаҳарларига нисбатан бу шаҳарлар тош ётқизилган йўллар, ахлат йиғиш ва ҳаттоти усти ёпиқ коллекторлар билан анча ривожланган бўлган.
10-асрда Кордоба дунёдаги энг ривожланган шаҳарлардан бири бўлиб, ҳаттоки қоронғулик тушишидан кейин ҳам кўчалар мой лампалари билан ёритилган. Бундан ташқари, Қоҳирада кўп қаватли бинолар ва томдаги боғлари бўлган.
Боғлар мусулмон цивилизацияси даврида кўп одамлар учун дунёвий жаннат рамзи бўлган. Тафаккур учун мўлжалланган боғлар ва боғдорчилик 8-асрдан бошлаб Испаниядан то Ҳиндистонгача мусулмон дунёси бўйлаб тарқалди. Уларнинг ўзига хос хусусиятлари билан бу яшил жойлар фақат мева ишлаб чиқариш ва тайёрлаш учун ишлатилади, балки ҳали ҳам боғдорчилик дизайнига таъсир этиб келади.
Геометрик шакллардаги гулзорлар, саёз каналлар ва фавворалар 9-асрда боғларнинг янги ўзига хос белгиларига айланди. Фавворалар ва боғ сув объектлари мусулмон дунёсидаги сарой ва масжидларда жуда машҳур бўлиб келган. Кўпгина иссиқ мамлакатларда сув кам бўлса-да, бу сув ҳавзалари оқим шаклини ўзгартирган форсункалар билан жиҳозланган ва ҳаттоки кейинчалик вақтни аниқлаш механизмларига ҳам эга бўлишган. Ушбу деталлардан кўпчилиги кўп асрлар ўтиб қурилган Европа боғларига ўз таъсирини ўтказган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси матбуот хизмати
Руҳ ўлмайди… балки қайтади
Инсон қандай қилиб уйқусида ақлга сиғмас манзараларни кўради?
Қандай қилиб кулaди, йиғлайди, қўрқади, оғриқни ҳис қилади… ҳолбуки у ухлаб ётади?
Ҳеч хаёлингиздан ўтганми:
Набий алайҳиссалом Исро ва Меърож кечасида пайғамбарлар билан қандай учрашдилар… улар эса оламдан ўтган эдилар?
Бу сирнинг барчаси ўша ажойиб махлуқда, яъни руҳа.
Доктор Мустафо Маҳмуд айтади:
Кеча улуғ шайх Муҳаммад Мутаваллий Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг руҳ ҳақидаги ажойиб дарсини эшитдим…
Бу – фақат Аллоҳ билган илоҳий сир, у бундай дейди:
Айримлар савол беради:
Қандай қилиб Пайғамбар Муҳаммад алайҳиссалом Байтул-Мақдисда барча пайғамбарлар билан учрашдилар, ҳолбуки улар вафот этган эдилар?
Жавоб жуда оддий:
Бу – Аллоҳнинг қудрати!
Чегараси йўқ, идрок қилиб бўлмас қудрат.
Қандай қилиб бедор ҳолдаги руҳимиз билан тушдаги руҳимиз фарқ қилса…
Уйқуда кўзларимиз ёпиқ бўлади, лекин биз тўлиқ бир оламни яшаймиз!
Кўрамиз, эшитамиз, қувонамиз, қўрқамиз, оғриқ сезамиз, баъзан қўрқиб уйғониб:
Алҳамдулиллаҳ… бу фақат туш экан! деймиз.
Баъзан эса чиройли тушдан табассум билан уйғониб, унинг хотиржамлиги бутун кун давомида биз билан қолади.
Руҳларимиз чиқиб кетади, сайр қилади…
Ҳақиқатда танимаган инсонлар билан учрашади, бедор ҳолда ҳис қилмайдиган оламларга киради.
Барзахдаги руҳларимиз… ва Қиёматдачи?
Руҳларимиз барзах оламида ҳам бошқача бўлади,
Қиёмат куни эса… Энг юксак даражаларга кўтарилади,
кўз кўрмаган, қулоқ эшитмаган, инсон қалбига ҳам келмаган нарсаларни кўради.
Бу – Аллоҳнинг қудрати, у билан ҳабибимиз Мустафо алайҳиссалом пайғамбарларни тушда эмас, ҳушёр ҳолда кўрдилар.
Мени доим таассуротга соладиган ибора бор: бирор киши вафот этганда муаззин: “Фалончи фалон ўғли Аллоҳнинг раҳматига кўчди” дейди.
Қандай таскинли сўз… У ўлмади… балки кўчди!
Аллоҳнинг раҳматига, меҳрига, мутлақ адолатига кўчди.
Фоний танага маҳбус бўлган руҳи энди бошқа оламга йўл олди, бизнинг дунёмизга ҳеч ўхшамайдиган оламга.
Руҳ ўлмайди… балки қайтади.
Руҳ йўқ бўлмайди, азизлар…балки кўчади, юксалади, кўтарилади, ўзининг асл ватанига қайтади.
Бу ер ҳеч қачон бизнинг доимий масканимиз бўлмаган, бу – фоний дунё, боқий эмас, дам олиш учун эмас, имтиҳон учун яратилган ер.
Аллоҳ таоло айтади: “Ўлимни ҳам, ҳаётни ҳам яратган – сизларнинг қайсингиз яхшироқ амал қилишингизни синаш учун”.
Дуо: Ё Аллоҳ! Руҳларимизни енгил, хотиржам ва пок қил, Сени рози қилган ҳолда, имон ва офият билан Сенга кўтарилишини насиб эт.
Ҳомиджон қори ИШМАТБЕКОВ