Шу йилнинг 26 март куни сурункали касалликлари билан диспансер назоратида бўлган наманганлик 72 ёшли аёл коронавирус инфекцияси ташхиси билан Наманган вилоят юқумли касалликлар шифохонасига ётқизилган эди. 27 март куни ушбу бемор шифокорларнинг реанимацион муолажаларига қарамасдан ўткир миокард инфарктидан вафот этган.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси уламолари ушбу ҳолат билан боғлиқ тегишли фатволар ва тиббиёт соҳаси мутахассислари билан кенгашган ҳолда коронавирус касаллиги мавжуд бўлган маййитни дафн этиш борасида қуйидагиларни маълум қилади.
Ислом динида бирор мусулмон вафот этса, уни шариат кўрсатмасига биноан ювиш, кафанлаш ва дафн қилишга буюрилган. Ушбу амалларни бажариш жараёнида одамга зарар етиш эҳтимоли мавжуд бўлса, “исломда зарар бериш ҳам, зарар кўриш ҳам йўқ” ва “машаққат енгилликни жалб қилади” каби фиқҳий қоидаларига биноан, мазкур амалларни ижрочиларга зиён-заҳмат етказмаган шаклда бажаришга рухсат берилади. Чунки билиб туриб жонини хавф-хатарга қўйиш – ўзини ҳалокатга ташлашдир.
Бу каби ўта юқумли ва хатарли касалликлар вафот этган мусулмонларни ювиш, кафанлаш ва дафн қилишда ўзига хос талабларга риоя этишни тақозо этади. Яъни ювувчи, кафанловчи ва дафн қилувчиларга вирус ўтиш эҳтимолининг олдини олиш зарур.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Уламолар Кенгаши томонидан мазкур масала бўйича Мисрнинг “Дорул-ифто” фатво уюшмаси фатвоси, Азҳар уламолари кенгаши фатвоси, Туркия диёнат ишлари бошқармаси фатволари ўрганиб чиқилди.
Ҳозирги кунда дунё мусулмон давлатлари тажрибасида маййитни ювиш, кафанлаш ва дафн маросими санитар ходимлар ёрдамида шариатга мувофиқ адо қилинмоқда. Ушбу амалларни бажаришда маййитнинг яқинлари иштирок этаётгани йўқ. Марҳумнинг яқин қариндошлари фақат жаноза ўқишда қатнашмоқда.
Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан ўзаро маслаҳат асосида, карантин ҳолатида маййитни имкон қадар шариатимиз кўрсатмаларига мувофиқ ювиш, кафанлаш ва дафн қилишга ҳаракат қилинади. Бу жараёнда Ўзбекистон мусулмонлари идораси вакили иштирок этади.
Мазкур амаллар фарзи кифоя маъносидаги ишлар бўлиб, баъзи мусулмонлар амалга оширишса, қолганларидан соқит бўлади.
Демак, коронавирус касаллиги мавжуд бўлган маййитни дафн маросимини фақат яқин қариндошлари вакиллари иштирокида қилиш лозимдир.
Дафн маросимида иштирок этувчилар тиббий кўрсатмаларга амал қилишлари, жумладан, ниқоблар ва қўлқоплардан фойдаланишлари ҳамда маросимдан сўнг карантин талаблари асосида дезинфекция ва шахсий гигиена амалларини бажаришлари лозим.
Таъкидлаш жоизки, жаноза, дафн ва таъзия маросимларини ихчам тарзда ўтказиш баробарида эпидемия ҳамда карантин давридаги талаблар, хусусан, гигиена қоидаларига жиддий амал қилиш лозим бўлади. Шунингдек, махсус комиссия қарори асосида қатъий чекланган таркибда ўтказилади.
Мўмин-мусулмонларимиз Ислом дини манбаларига таянган ҳолда баён этилган мазкур жиҳатлар ва тадбирларни тўғри тушунишларига қатъий ишонч билдирамиз.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати
Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитасида “Air Arabia” авиакомпанияси вакиллари билан учрашув бўлиб ўтди.
Ўзбекистон Республикаси Туризм қўмитаси матбуот хизмати кўра, мулоқотда Ўзбекистон ва “Air Arabia” ўртасидаги ҳамкорликнинг бугунги ҳолати, мавжуд авиақатновлар, янги йўналишларни йўлга қўйиш ҳамда авиакомпаниянинг кенг халқаро тармоғидан фойдаланган ҳолда Ўзбекистоннинг туристик имкониятларини хорижий бозорларда илгари суриш масалалари кўриб чиқилди.
Бугунги кунда “Air Арабиа”нинг Ўзбекистондаги йўналишлар тармоғида Тошкент ва Наманган шаҳарлари мавжуд бўлиб, Тошкентдан Шаржа ва Абу-Даби йўналишларида ҳафтасига 13 та авиақатнов амалга оширилмоқда.
Учрашув давомида Самарқанд, Бухоро, Хива ва бошқа туристик марказларга янги тўғридан-тўғри авиақатновларни йўлга қўйиш, Тошкент–Шаржа ва Тошкент–Абу-Даби рейслари частотасини ошириш, Европа, Яқин Шарқ, Осиё ва Шимолий Африка бозорларидан Ўзбекистонга транзит туристларни жалб қилиш бўйича таклифлар муҳокама қилинди.
Шу билан бирга, “Air Арабиа”нинг рақамли платформалари ва мақсадли бозорларида Ўзбекистон туризмини тарғиб қилиш, махсус туристик пакетлар ва қўшма маркетинг кампанияларини ишлаб чиқиш, блогерлар, инфлюенсерлар, туроператорлар ҳамда ОАВ вакиллари учун инфотурлар ташкил этиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, “Air Arabia” томонидан Ўзбекистонга инфотурларни ташкил этишда инфлюенсерлар ва блогерларнинг авиачипта харажатларини қоплаш бўйича амалий кўмак кўрсатилиши маълум қилинди.
Шунингдек, Европадан Ўзбекистонга келаётган сайёҳлар оқимининг ортиб бораётгани қайд этилиб, ушбу бозорларда мамлакатнинг туристик имкониятларини янада фаол тарғиб қилиш муҳимлиги билдирилди. Томонлар, авиакомпания бортларида Ўзбекистоннинг туристик салоҳияти ва мамлакатдаги туристик йўналишлар ҳақида ахборот материалларини жойлаштириш ҳамда уларни Европа ва бошқа мақсадли бозорлардаги йўловчилар орасида тарғиб қилиш бўйича ҳамкорлик қилишга келишиб олди.
Компания “Умра плюс” лойиҳасини қўллаб-қувватлаш ва ушбу йўналишни туристик маҳсулот сифатида ривожлантириш бўйича ҳамкорлик қилишга тайёр эканини билдирди.
“Air Arabia” вакиллари Ўзбекистоннинг сўнгги 10 йил давомида туризм соҳасида тубдан ўзгарганини қайд этди. Мамлакатда замонавий ва юқори тоифали меҳмонхоналар сони кўпайгани, жойлаштириш воситалари тармоғи кенгайгани ҳамда туристик объектлар инфратузилмаси сезиларли даражада яхшилангани таъкидланди.
Учрашув якунида туристик оқимни ошириш ва авиақатновлар орқали туризм соҳасини ривожлантиришга қаратилган қатор амалий келишувларга эришилди. Эришилган келишувлар “Air Арабиа”нинг халқаро маршрутлар тармоғидан самарали фойдаланган ҳолда Ўзбекистонга янги туристик бозорлардан ташриф буюрувчиларни жалб қилиш, авиақатновлар географиясини кенгайтириш ва мамлакатнинг туристик имкониятларини халқаро майдонда янада кенг тарғиб этишга хизмат қилади.
Бундан ташқари, “Air Arabia” вакиллари ноябрь ойида бўлиб ўтадиган «Ипак йўлида туризм» 31-Тошкент халқаро туризм ярмаркасида иштирок этишга таклиф этилди. Компания вакилларига ярмарка доирасида ўтказиладиган Инвестиция форуми ҳамда MICE-туризм конференциясида иштирок этиш бўйича ҳам таклифлар билдирилди.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси Матбуот хизмати