Ҳар бир инсон қилаётган ишидан манфаат кўзлаши табиий. Айниқса, касб орқали топилаётган мол-давлат, эришилаётган ютуқ ёки бой берилаётган имконият, бир сўз билан айтганда, буларнинг барчаси замирида ризқи баракали бўлиш истаги мужассамдир.

Инсоннинг оёқ кийимида тариқдек нарса бўлса, уни олиб ташламагунча хотиржам юра олмайди. Киши оёқ яланг юрмоқчи бўлса, ердаги майда тошлар ҳам сезилади, лекин кўникиш баробарида ердаги тикан ва шиша каби нарсалар таъсир этмай қолар экан. Мўмин киши кичик гуноҳга ёки айрим иллатларга парво қилмаса, катта гуноҳларнинг айблиги одатий ҳолга айланиб қолар экан.

Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам муборак ҳадисларида: “Қазойи қадарни ҳеч нарса қайтара олмайди, фақатгина дуо қайтарур. Яхшилик умрни зиёда қилса, киши гуноҳи сабабидан ризқини келишидан маҳрум бўлади”, деб марҳамат қилганлар (Имом Термизий ривояти).

Ушбу ҳадиси шариф дуо ва яхшилик умрни ҳамда ризқни зиёда бўлишга сабаблиги, гуноҳ эса киши ризқини маън қилувчи эканини эслатмоқда. Шунингдек, Имом Бурҳониддин Зарнужий ўзининг “Таълимул-мутаъаллим” асарида қуйидаги иллатлар фақирлик келтириши ҳақида баён қилган. Таъкидлаш лозимки, мазкур иллат ва одатлардан сақланиш кишига ҳам маънавий, ҳам моддий манфаат келтириш билан бирга, илм, зуҳд ва тақво йўлида юксак чўққини забт этишни истовчиларга айни фойда экани муаллиф томонидан зикр этилган. Хулосани эса ўзингизга ҳавола қиламиз:

• Ёлғон гапириш – гуноҳи кабиралардан, шундай экан, барча гуноҳ ризқни манъ қилади;
• Субҳ вақтида ухлаш;
• Кўп ухлаш;
• Кийимсиз ҳолда ухлаш;
• Кийимсиз ҳолда бавл қилиш;
• Жунуб ҳолда овқатланиш;
• Ёнбошлаб ётган ҳолда овқатланиш;
• Дастурхонни қолдиришлик (яъни қоқмасдан ёки очиқ ҳолда қолдириш);
• Пиёз ва саримсоқпиёзни куйдириш (бунинг икки маъноси бор, бири куйдирганда бадбўй ҳид чиқишлиги, унда кўпчиликка озор берилиши ва овқатга солинадиган тоза нарсани исроф қилиб ёқиб юбориш);
• Рўмолча билан уйни супуришлик (яъни юзини артса бўладиган тоза матони исроф қилиш);
• Кечаси уйни супуришликка одатланиш (зарурат бўлса зиёни йўқ);
• Уй ёки ҳовлини супуриб, ахлатини бир четга қолдириб қўйиш;
• Кексаларнинг олдига тушиб юриш;
• Ота-онани исми билан чақириш;
• Дуч келган нарса билан (тозалиги аниқ бўлмаган) тишларини ковлашлик;
• Лой ва тупроқ билан қўл ювиш.
• Остонага ўтириш;
• Эшикни бир қанотига суяниб туришлик;
• Ҳожат қилинадиган жойда таҳорат қилиш;
• Кийимни кийиб турган ҳолда тикмоқ (масалан тугма қадаш);
• Юзини кийими билан артиб қуритмоқ;
• Уйлардаги ўргимчак уйларини (исларни) олмаслик;
• Намозни ўз вақтида адо этишга дангасалик қилиш;
• Бомдод намозидан кейин масжиддан тезда чиқиб кетиш (чунки бомдоддан кейин масжидда кун чиққунга қадар зикрга машғул бўлиш катта савоб, лекин узр сабабидан тезда чиқиб кетса, зарари йўқ);
• Қуёш чиқмасдан олдин бозорга эрта бориш;
• Бозордан кеч қайтиш;
• Тиланчилар тўплаган нонларни сотиб олиш;
• Ота-она фарзандига нисбатан ёмон дуо қилиши;
• Идишлар устини очиқ қолдириш;
• Шамни пуфлаб ўчириш;
• Синган қалам (ё ручка) билан хат ёзиш;
• Синган тароқ билан соч ёки соқол тарашлик;
• Фарзанд ота-онаси ҳаққига яхши дуо қилмаслиги;
• Саллани ўтирган ҳолда ўрашлик
• Шимни тик туриб кийиш;
• Бахиллик;
• Оила нафақасига бахил, зиқналик қилиш;
• Исрофгарчилик;
• Касб ва ҳунарларини амалга оширишда дангасалик ва бепарволик.

Ҳасанбой Олимназаров,

Марғилон шаҳаридаги “Имом Заҳириддин” масжиди имом-хатиби