07 Январ, 2026, 18 Ражаб, 1447
07 Январ, 2026, 18 Ражаб, 1447
Африка давлатларидан бири бўлган Гамбияда одамлар Рамазонга камида бир ой ёки бошланишидан бир неча ҳафта олдин тайёргарлик кўради. Аксарият кишилар Рамазондан олдин етарли миқдорда озиқ-овқат сотиб олишга ҳарақат қилади. Бадавлат инсонлар камбағал ва мискинларга ифторлик учун озиқ-овқат тарқатади.
Бундан ташқари, турли ширкатлар рўзадорлар учун кундалик ёки ҳафталик ифторлик дастурхони уюштиради. Баъзи хайрия ташкилотлари ва кўнгилли гуруҳлар ифторлик дастурхони тайёрлашади, ундан йўловчилар ва эҳтиёжманд кишилар ифторлик қилишади. Таом бериш ҳатто мусулмон бўлмаган қўшниларга ҳам тааллуқли. Буларнинг барчаси Ислом дини бошқаларга ғамхўрлик қилишга асосланганлиги билан асосланади.
Ислом Гамбиядаги асосий дин бўлиб, аҳолининг 95% бу динга эътиқод қилади. Шунинг учун Ислом бутун тарихи давомида Гамбия маданияти, жамияти ва сиёсатига таъсир кўрсатган ва ҳатто бир ой давомида ҳам шундай бўлиб қолади. Рамазонда ижтимоий тадбирларда деярли ҳамма, жумладан, мусулмон бўлмаганлар ҳам иштирок этади.
Таровеҳ
Таровиҳ намозлари (Рамазон ойининг ҳар кечаси шом намозидан кейин ўқиладиган ибодатлар) Гамбия мусулмонлари фаол равишда интиқлик билан кутадиган ва қатнашадиган ибодатдир. Баъзи оилалар буни кўпинча оила бошлиғи билан уйда ўтказишни афзал кўрсалар, аксарияти намоз ўқиш учун масжидга боради. Масжид бўлмаган деярли барча кўчаларда ҳам таровеҳ жамоат билан ўқилади.
Қадр кечаси
Муқаддас ойнинг сўнгги ўн кунлиги мусулмонлар жамоати томонидан Аллоҳга янада шиддатли ибодат қилишига гувоҳлик беради. Чунки, “Лайлатул Қадр” (бир кечада ибодат минг ойлик ибодатга тенг бўлган бир кеча) Рамазон ойининг охирги ўн кунлигига тўғри келади, деб ишонилади. Гамбияда Рамазон ойининг 27-кечаси Қадр кечасига тўғри келиши эҳтимоли кўпроқ эканлигига ишонишади. Таҳажжуддан ташқари, кўп одамлар, айниқса мусулмонлар бу кечани тонг отгунча ташкил этилган тиловат, зикр ва бошқа диний тадбирлар билан нишонлайдилар.
Қадр кечаси (Рамазон ойининг 27- кечаси) ифторлик қилганидан кейин болалар, ҳатто катталар ҳам уйма-уй юриб Рамазон нашидасини айтишади, бунинг эвазига ширинлик, пул каби совғалар оладилар.
Ийд ал-Фитр
Рамазон ойида 29 ёки 30 кунлик рўза тутиб, Aллоҳга сидқидилдан ибодат қилишнинг чўққиси Рамазон ҳайитидир. Бу маҳаллий халқда "Коритеҳ" деб номланади ва бу қувонч ва Қудратли Аллоҳга миннатдорчилик лаҳзасидир.
Рамазон ҳайити куни одамлар, асосан, эркаклар ва болалар ҳайит намозига қатнашиш учун янги анъанавий либослар кийиб, ундан сўнг оила аъзолари, дўстлар ва яқинлар бир-бирини зиёрат қилиб, дуолар қилиб, бир-бирларидан кечирим сўрашади. Тушликдан сўнг, кўпинча янги кийим кийган ёшлар қўшнилар, қўшни жамоалар ёки бошқа жойлардаги оила аъзоларига ташриф буюриб, совға сўрашади.
Қишлоқдаги тушлик вақтида оилалар тушликларини “пантаба”га (қишлоқ майдони) олиб борадилар, у ерда қишлоқ аҳолиси одатда бирга еб-ичадилар, ибодат қилиб, Аллоҳдан кечирим сўрашади.
Диний бағрикенглик
Гамбия жуда диний бағрикенг жамият сифатида танилган. Мусулмонлар ва насронийлар, мамлакатда мавжуд бўлган ягона иккита дин, ўзаро алоқада бўлиб, уларга тегишли одамлар каби аралашадилар. Икки жамоа ҳар бир диннинг диний байрамларини нишонлайди. Рамазон ойида мусулмон бўлмаганларнинг аксарияти Рамазон ва мусулмонларни ҳурмат қилган ҳолда кун давомида жамоат жойларида овқатланмасликни афзал кўради.
Байрам куни масиҳий динидагилар мусулмонларни байрамга таклиф қилишади. Баъзи мусулмонлар насроний қўшниларини озиқ-овқат билан таъминлайдилар.
ЎМИ ходими И.Аҳмедов тайёрлади
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Сен бирор нарсани Аллоҳдан тақво қилиб тарк қилсанг, Аллоҳ таоло сенга ундан-да яхшироғини ато қилади” [1], деганлар.
Ким “одамлар нима деркин”ни ташлаб, юзинг-кўзинг қилиб ўтирмасдан Аллоҳ таолодан бошқадан умидини узса, Аллоҳ таоло унга тарк қилганларидан кўра яхшироғини беради. Уни нафснинг иззати, махлуқотдан беҳожат бўлиш билан ризқлантиради. Бу борада Набий алайҳиссалом шундай дея марҳамат қилганлар: “Ким иффатли бўлиш ҳаракатида бўлса, Аллоҳ унинг иффатини сақлайди. Ким одамларга сарғайиб юришдан қутулиш ҳаракатида бўлса, Аллоҳ таоло уни беҳожат қилиб қўяди. Ким сабрли бўлишга уринса, Аллоҳ таоло уни сабрли бандалардан қилади”[2].
Ким Аллоҳнинг қадарига эътироз қилишни ташласа ва ҳамма ишларини Роббига топширса, Аллоҳ таоло у бандани рози бўлиш ва кучли иймон билан сийлайди ҳамда унинг ишини шу даражада гўзал ниҳояга етказадики, у бу ҳолни етти ухлаб тушида ҳам кўрмайди.
Ким фолбин ва сеҳргарлардан юз ўгирса, Аллоҳ таоло унга сабрни насиб этади, таваккул ва тавҳиднинг ҳақиқати билан сийлайди.
Ким дунё матоҳларига қиё боқмаса, Аллоҳ унинг ишларини илгари қилади, қалбига сокинлик беради. Ўзи хоҳламаса-да, дунё унга эшикларини очади.
Ким Аллоҳгагина ибодат қилса, фақат ягона Аллоҳдан қўрқса, ваҳималардан қутулади. Аллоҳ таоло уни омонда сақлайди. Қўрқинчли нарсалар ҳам у учун саломатлик, оромбахш бўлиб қолади.
Ким ёлғонни тарк этиб ростгўйликни маҳкам тутса, Аллоҳ уни яхшилик томон йўллаб қўяди ва Аллоҳнинг ҳузурида сиддиқлар сафида бўлади, одамлар орасида ростгўйлик ила танилади ва шу орқали одамлар унинг гапларига қулоқ солади, унинг ҳурматини қиладиган бўлади.
Ҳақ бўлса-да, тортишувни тарк этгани эвазига Аллоҳ таоло жаннатда бир уй насиб қилади. Душманнинг ёмонлигидан асрайди. Қалби мусаффо бўлади. Унинг айбларини очадиганлардан омонда сақлайди.
Олди-сотдида алдовни тарк этганга нисбатан одамларнинг ишончи ортади. Унинг савдосида харидорлари сони кўпайиб боради.
Ким ҳаром нарсаларга қарамаса, Аллоҳ қалбига бир лаззатни ато этади.
Бахилликдан сақланиб, саховатпешаликни устун қўйган кишини одамлар ҳам яхши кўради. Аллоҳга ва жаннатга яқинлашади. Ғам-ташвишлардан енгиллайди. Фазилат бобида мартабаси ортиб боради. «...Кимки ўз нафсининг бахиллигидан сақлана олса, бас, ана ўшалар нажот топгувчидирлар»[3].
Кибрланишни четга суриб, камтаринликни шиор қилиб олган кишининг қадри ошади. Бу Расулуллоҳ алайҳиссаломнинг сўзларидир: “Ким Аллоҳ учун тавозели бўлар экан, Аллоҳ унинг қадрини кўтармай қўймайди” [4].
Ким кўп уйқу ва унинг лаззатидан воз кечиб, вақтини Аллоҳнинг ризоси учун намоз ўқиш билан ўтказса, Аллоҳ таоло унга шодлик, тетикликни ато этади.
Ичиш-чекишнинг барча турларининг яқинига йўламаган кишига Аллоҳ Ўзи мададкор бўлади. Унга сиҳат-саломатлик, бахт-саодат насиб этади. Бу бахт ҳақиқий бахт бўлади, кайф қилгандаги сохта бахт эмас.
Ким қодир бўла туриб, қасос ва ўч олмаса, Аллоҳ унинг кўксини кенг қилиб қўяди. Қалбига сурур беради. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Аллоҳ таоло бир бандани афв қилишидан фақат ва фақат унинг иззати ортади”[5], деганлар.
Ёмонлар билан ҳамтовоқ бўлишдан сақланганни Аллоҳ таоло яхши кишиларга йўлиқтиради. Ҳалолдан ризқ топади, дунё ва охират яхшиликларини қўлга киритади.
Ҳассон Шамсий Пошонинг
“Жаннат бўстонидаги оилавий оқшомлар” номли китобидан
Ғиёсиддин Ҳабибуллоҳ, Илҳом Оҳунд, Абдулбосит Абдулвоҳид таржимаси.
[1] Имом Аҳмад ривояти.
[2] Имом Бухорий ривояти.
[3] Ҳашр сураси, 9-оят.
[4] Имом Муслим ривояти.
[5] Имом Муслим ривояти.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 