Имом Ғаззолий “Иҳё” китобида асли таваккул бўлган тавҳиднинг ҳақиқатини бундай баён қиладилар: “Билгинки, албатта таваккул қилиш иймон бобидандир. Барча иймон боблари илм, ҳол ва амалдан иборатдир. Шунингдек, таваккул ҳам илм, ҳол ва амалдан иборатдир. Илм бу, асоси ва моҳияти, амал эса, мевасидир, ҳол эса таваккул қилишдир.
Келинг асос бўлган ҳамда тил жиҳатидан иймон деб номланган илмни баён қилиш билан бошласак. Чунки иймон тасдиқлашдир. Қалб билан тасдиқ қилинган ҳар бир нарса илмдир. Агар тасдиқ кучли бўлса чинакам ишонч деб номланади. Ишонч эшиклари эса жуда ҳам кўпдир. Биз эса, бу жойда ўша ишонч эшикларидан таваккулгагина эҳтиёжимиз бор. У, сенинг “Шериги бўлмаган ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ”, деган қавлингдаги ифода тавҳиддир, “Барча мулк уникидир”, деган қавлингдаги ифода Аллоҳнинг қудратига ишончингдир ҳамда “Барча ҳамд у учун”, деган қавлинг Аллоҳнинг сахий ва ҳикматли зот эканига иймон келтирганингга далолат қилади.

Кимда ким, “Лаа илааҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, лаҳул мулку валаҳул ҳамду ваҳува аъла кулли шайин қодийр”, деса ундаги таваккулнинг асоси бўлган иймон мукаммал бўлади. Мен назарда тутган нарса, бу қавлнинг маъносини инсоннинг қалби лозим тутиши, васф қилиши ҳамда унинг устида ғолиб бўлишидир. Аммо, асос бўлган тавҳид ҳақида сўз жуда ҳам узундир .
Сўнг Ғаззолий илм ҳақидаги сўзда узоқ фикр юритиб таваккулнинг исми бўлган “Ҳол” ни шарҳлашга ўтадилар. “Ҳақиқий таваккул қилиш ҳолдан иборатдир. Илм унинг асоси ва амал эса унинг мевасидир”, дедилар. 
Таваккулнинг чегарасини баён қилишда чуқур кетувчилар кўп шартларни қўйганларидан, уларнинг таъбирлари ҳам турлича бўлди. Уларнинг ҳар бири ўзидан келиб чиққан ҳолда гапирди ва унинг чегараси ҳақида хабар берди. Уни нақл қилишда ва у ҳақида кўп гапиришда фойда йўқ.

Биз эса, ундан ёпинчиқни очамиз ва айтамизки: Таваккул: “Ваколат”дан ҳосил бўлгандир. Мисол учун, унинг барча иши унгадир, дейилса. Уни унга вакил қилибди ва у ишда унга суянибди деган маъно чиқади. Бирор бир ишда амрни унга топширилувчини ҳамда суянилувчини “вакил”деб, номланади. Ваколатни топширувчини унга таваккул қилувчи ва унга ишонувчи деб номланади. Чунки у ишда ваколатни топширувчининг нафси хотиржам бўлди, унга ишонди ва у ишда хатога йўл қўйишлигига шубҳа қилмади ҳамда у ишда уни ожиз ва қодир эмас деб, эътиқод қилмади. Бас таваккул қалбни ёлғиз вакилга суянтиришдан иборатдир .
Шу билан бирга, албатта таваккул – барча иймон ва руҳий ўсиш мақомотларининг боблари каби уч бўлакни ўз ичига олади: маърифий идрокий, виждоний атифий (ҳол ҳақида таъбир қилади) ва иродий сулукий (амал ҳақида таъбир қилади).

Юсуф Қаразовий раҳимаҳуллоҳнинг
"Таваккул" китобидан Яҳё домла АБДУРАҲМОНОВ таржимаси