10 Феврал, 2026, 22 Шаъбон, 1447
10 Феврал, 2026, 22 Шаъбон, 1447
Бу уммат бошидан охиригача бир ақида – ашъарий-мотуридийлик ақидасида эди. Муфассирлар, ҳадис шориҳлари, фуқаҳолар, навҳ ва луғат уламолари, буларнинг деярли барчаси эътиқодда бир йўлни тутишган эди. Бу гапни исботлашга ҳожат йўқ, бу ҳақиқат экани кундек равшан аксиомадир. Уламоларнинг таржимаи ҳоллари ҳақида ёзилган китоблар олимларни бу мазҳабларга мадҳ ва мақтов ўлароқ нисбат берганини кўрасиз. Буюк уламолар ҳақида маълумотлар келтирилганда Имом Фалончи, мазҳаби шофеъий, ё ҳанафий, ақидада ашъарий ё мотуридий, дейилган. Кўпинча олимнинг тасаввуфдаги тариқатига ҳам тўхтаб ўтилади. Масалан, Имом Жунайд тариқатида бўлса, Жунайдий нисбати берилади.
Бу одат яқин-яқингача давом этиб келаётган эди. Бунга биров эътироз ҳам билдирмаган, инкор ҳам қилмаган. Бирон олим ҳақида гапирилар экан, фиқҳда тўрт мазҳабда қайсига эргашиши, ақидада ашъарийми мотуридийми қайси манҳажда экани ва тариқатдаги йўли баён қилинмай қолмаган.
Бу дастур умматни шарқию ғарбини, шимолию жанубини минг йилдан бери ягона қалбга, ягона фикр атрофига жамлаб келади. Бирон одам оғриса, бутун тана ўша касал аъзо учун қайғуриб, даволашга киришарди.
Тарихимизни зийнатлаб турган, бугунги шармандаликларни бир мунча тўсиб турган тарихий ғалабаларимиз ҳам шу ақида, шу тафаккур воситасида қўлга киритилган.
Ҳиттинда салибчиларни ер тишлатиб, Қуддусни қайтариб олган Салоҳиддин Айюбий ва унинг қўшини айни шу мазҳаб ва тариқатларда бўлишган. Биронталари бугунги салафийликни билган эмас.
Музаффар Қутз, Зоҳир Бейбарс ва улар билан елкадош бўлган Изз ибн Абдуссалом каби уламолар мазҳабда бўлишган. Айни Жолутда мўғулларни тор-мор келтиришда ҳам асосий қуролимиз бирлик эди. Ўша пайтда бошини баланд кериб: “Бидъатчисизлар, ширк келтиряпсизлар, қабрларни зиёрат қилиш ширк”, деб қичқирадиган шаллақилар бўлмаганди.
Султон Муҳаммадхон Фотиҳ ва унинг қаторидаги олим ва муршидлар динда бир манҳажни тутишган эди. Кофирлар қўлида қолиб кетган шаҳар (Қустантиния)ни фатҳ қилиб, машҳур ҳадисда келган башоратга* ноил бўлишди. Аммо ҳадис мусулмон ашъарий-мотуридий қўмондон ва унинг қўшини ҳақида эканидан қалблари ёниб, ҳасад қилаётган бугунги бемазҳаб тоифалар ҳадиснинг тасдиғини бузиб талқин қилишмоқда. (давоми бор)
Доктор Аҳмад Муҳаммад Фозил,
Истанбулдаги Султон Муҳаммад Фотиҳ жомеъаси,
исломий илмлар куллияси доктори
*Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: “Қустантиния, албатта, фатҳ қилинажак. Унинг амири нақадар яхши амир, қўшини нақадар яхши қўшин!”. (Имом Аҳмад ва Ҳоким ривояти).
Ҳадис илми мактаби ўқитувчиси
Абдулбосит Абдулвоҳид ўғли таржимаси
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Аввалги қавмлар ўзларига юборилган набийларига эътирозлар қилиб, уларни ёлғонга чиқариб, туҳматлар қилишган. Аллоҳ таоло Қуръони каримда буларнинг эътирозларига ушбу анбиёларнинг муборак тилларидан жавоб беради. Масалан, Ҳуд алайҳиссаломнинг қавми у зотга эътироз қилганда у зот:
﴿قَالَ يَا قَوْمِ لَّيْسَ بِىْ سَفَاهَةٌ وَ لَكِنَّى رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعَالَمِيْنَ﴾
«Эй қавмим, менда эсипастлик йўқ. Мен оламларнинг Роббидан сизларга келган Расулман», деди» (Аъроф сураси, 67-оят).
Нуҳ алайҳиссаломнинг қавми у зотга эътироз қилганда эса у зот:
﴿قَالَ يَا قَوْمِ لَيْسَ بِى ضَلَلَةٌ وَ لَكِنِّى رَسُوْلٌ مِّنْ رَّبِّ الْعَالَمِيْنَ﴾
«Эй қавмим, менда залолат йўқ. Мен оламларнинг Роббидан сизларга келган Расулман», деди» (Аъроф сураси, 61-оят).
Лекин Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг қавмларидаги бадбахт кимсалар у зотни мажнун дейишганда бунга жавобан Қуръони каримда ўзгача йўл тутилган. Уларга у зотнинг тилларидан жавоб берилмаган, балки Аллоҳ таолонинг Ўзи уларга раддия берди:
﴿وَمَا صَاحِبُكُمْ بِمَجْنُوْنٍ﴾
«Соҳибингиз мажнун эмас» (Таквир сураси, 22-оят).
Қолаверса, Аллоҳ таоло мушрикларнинг таъналарига учраётган Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга тасалли бериш учун бундай марҳамат қилади:
﴿مَآ أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُوْنٍ﴾
«Роббинг неъмати ила сен мажнун эмассан» (Қалам сураси, 2-оят).
﴿وَإِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيْمٍ﴾
«Албатта, сен улкан хулқ соҳибисан» (Қалам сураси, 4-оят).
Аллоҳ таоло бу тасалласи билан кифояланмай, яна бундай марҳамат қилади:
﴿وَإِنَّ لَكَ لَأَجْرًا غَيْرَ مَمْنُونٍ﴾
«Албатта, сенга асло тугамайдиган ажр бордир» (Қалам сураси, 3-оят).
Шунингдек, Аллоҳ таоло Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламга тасалли бериш учун у зотни айбламоқчи бўлаётганларнинг ўзи аслида кимлигини фош этиб, уларнинг сўзига қулоқ солмасликка, парво этмасликка буюради:
﴿وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَّهِيْنٍ هَمَّاز ٍمَّشَّآءِ بِنَمِيمٍ مَّنَّاعٍ لِّلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ عُتُلِّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ﴾
«Ҳар хил қасамхўр, пасткашларга, айбловчи, чақимчилик қилиб юрувчиларга, яхшиликни тўсувчи, тажовузкор, сергуноҳларга, қўпол ва бунинг устига, отасининг тайини йўққа итоат қилма!» (Қалам сураси, 10 сураси, 13-оят).
Аллоҳ таолонинг Расулуллоҳга муҳаббати ва меҳрибонлиги бу оятларда яққол намоён бўлади. Субҳаналлоҳ!!!
Шайх Зулфиқор Аҳмад Нақшбандийнинг
"Ишқи Расул" китобидан Нодиржон Одинаев таржимаси
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 