Kordobadan Damashq va Bag'dodga qadar ba'zi qadimiy shaharlarning eski ko'chalari hali ham buzilmagan bo'lib, 1 000 yil oldingi hayot haqida tasavvur beradi. Kordoba va Sevil'ya kabi Ispaniya shaharlarida hali ham eski shahar joylari saqlangan bo'lib, odamlar ko'p asrlar oldin musulmon hukmronligi ostida qanday yashaganligini ko'rish mumkin.
Islam-Today xabariga ko'ra,-bugungi kunda musulmon tsivilizatsiyasi davrida rejalashtirilgan shaharlar diniy va fuqarolik hayotida muhim rol' o'ynaydigan masjid atrofida joylashgan. Yaqin atrofda savdogarlar oziq-ovqat, ziravorlar, sham va xushbo'y narsalar sotadigan bozor bor bo'lgan. Ishbilarmonlik joylari o'z ichiga kitob do'konlari, kutubxonalar va shifoxonalarni o'z ichiga olgan.
Har bir shaharning o'ziga xos xususiyati hammom bo'lib, ko'pincha hashamatli koshinli devor, favvoralar va dekorativ hovuzlar bo'lgan binolarda joylashgan. Bug' vannalari, isitilgan vannalar va sovuq suvli kichik hovuzlari bo'lgan hammomga tashrif buyurish har bir musulmonning kundalik hayotining bir qismi edi.Erkaklar va ayollar kunning turli vaqtlarda cho'milishgan. Sershovqin markazdan uzoqdagi turar joylar tor ko'chalarda joylashgan. Uylarning bog'lari, peshayvonlari hamda tuyadagi chavandoz ular orqali ko'rolmaydigan etarlicha balandlikda o'ralgan devorlari bo'lgan hovlilari bo'lardi.
O'sha vaqtdagi boshqa Yevropa shaharlariga nisbatan bu shaharlar tosh yotqizilgan yo'llar, axlat yig'ish va hattoti usti yopiq kollektorlar bilan ancha rivojlangan bo'lgan.
10-asrda Kordoba dunyodagi eng rivojlangan shaharlardan biri bo'lib, hattoki qorong'ulik tushishidan keyin ham ko'chalar moy lampalari bilan yoritilgan. Bundan tashqari, Qohirada ko'p qavatli binolar va tomdagi bog'lari bo'lgan.
Bog'lar musulmon tsivilizatsiyasi davrida ko'p odamlar uchun dunyoviy jannat ramzi bo'lgan. Tafakkur uchun mo'ljallangan bog'lar va bog'dorchilik 8-asrdan boshlab Ispaniyadan to Hindistongacha musulmon dunyosi bo'ylab tarqaldi. Ularning o'ziga xos xususiyatlari bilan bu yashil joylar faqat meva ishlab chiqarish va tayyorlash uchun ishlatiladi, balki hali ham bog'dorchilik dizayniga ta'sir etib keladi.
Geometrik shakllardagi gulzorlar, sayoz kanallar va favvoralar 9-asrda bog'larning yangi o'ziga xos belgilariga aylandi. Favvoralar va bog' suv ob'ektlari musulmon dunyosidagi saroy va masjidlarda juda mashhur bo'lib kelgan. Ko'pgina issiq mamlakatlarda suv kam bo'lsa-da, bu suv havzalari oqim shaklini o'zgartirgan forsunkalar bilan jihozlangan va hattoki keyinchalik vaqtni aniqlash mexanizmlariga ham ega bo'lishgan. Ushbu detallardan ko'pchiligi ko'p asrlar o'tib qurilgan Yevropa bog'lariga o'z ta'sirini o'tkazgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Savol: Ko‘p hollarda Qur’oni karim tilovatidan keyingi duolarni savobini Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga bag‘ishlaymiz, deb boshlaymiz. Ayrimlar buning hojati yo‘q. Payg‘ambarimiz alayhissalom ummatning ustozlari bo‘lgani uchun, ummatlarining amallaridan savoblar shundoq ham yetib turadi, deyishadi. Boshqalar Rasululloh alayhissalom ma’sum, barcha xato va gunohlardan pok, u zot bizning duolarimizga, savob bag‘ishlashimizga ehtiyojlari yo‘q, deyishadi. Aslida turli savobli amallar bajarib, savobini Rasulullohga bag‘ishlash mumkinmi?
Javob: Bismillahir Rohmanir Rohiym. Solih amallar qilib, ularning savobini faqat gunohi bor odamga bag‘ishlanadi, degan tushunchaning o‘zi xatodir. Chunki bag‘ishlangan savob inson gunohlarining kechirilishi bilan birga oxiratdagi maqomi ham oshishiga sabab bo‘ladi. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamga savob bag‘ishlash masalasida ulamolarimiz bu amal joiz va bag‘ishlovchining o‘ziga ulkan manfaat bo‘ladi, deyishgan.
To‘g‘ri, u zot alayhissalom bizning duo yoki savoblar bag‘ishlashimizga muhtoj emaslar, ammo u zotga yaqin bo‘lish, shafoatlariga noil bo‘lish uchun shu amallarga biz muhtojmiz.
Qolaversa, savob bag‘ishlash hadya berish hisoblanadi. Taqdim qilingan hadyadan oluvchi xursand bo‘lganidek, Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ham pokiza ruhlariga bag‘ishlangan savoblardan shubhasiz, mamnun bo‘ladilar. U zoti bobarakot alayhissalom Alloh taologa eng muqarrab payg‘ambar, duolari beshak ijobat bo‘ladigan zot bo‘lishlariga qaramay hazrati Umar roziyallohu anhu umraga ketayotgan vaqtda unga: “Ey Birodar, duolaringizda bizni unutmang”, deb duo so‘raganlar.
Holbuki, Payg‘ambarimiz alayhissalom biror kishining duolariga muhtoj emas edilar.
Masalan, kimdir birovdan yaxshilik ko‘rsa, minnatdorchilik sifatida uning haqiga duo qiladi, go‘zal tilaklar aytadi. Sarvari olamning nafaqat biz ummatlarga, balki butun insoniyatga qilgan yaxshiliklari behisobdir.
Demak, biz u zot alayhissalom haqlariga minnatdorchilik ma’nosida ham duolar qilib, salavotlar aytamiz.
Ummatning ilk muallimlaridan hamda faqih sahobiylardan biri Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning vafotlaridan keyin u zotning nomlaridan umra qilganlar.
Ibn Muvaffaq rahimahulloh esa u zot nomlaridan yetmishta haj qilganlar. Abu Bakr ibn Sarroj degan alloma u zot alayhissalom uchun o‘n mingdan ortiq xatmi Qur’on va shuncha adadda qurbonlik qilganlar. Vallohu a’lam.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Fatvo markazi.