Kordobadan Damashq va Bag'dodga qadar ba'zi qadimiy shaharlarning eski ko'chalari hali ham buzilmagan bo'lib, 1 000 yil oldingi hayot haqida tasavvur beradi. Kordoba va Sevil'ya kabi Ispaniya shaharlarida hali ham eski shahar joylari saqlangan bo'lib, odamlar ko'p asrlar oldin musulmon hukmronligi ostida qanday yashaganligini ko'rish mumkin.
Islam-Today xabariga ko'ra,-bugungi kunda musulmon tsivilizatsiyasi davrida rejalashtirilgan shaharlar diniy va fuqarolik hayotida muhim rol' o'ynaydigan masjid atrofida joylashgan. Yaqin atrofda savdogarlar oziq-ovqat, ziravorlar, sham va xushbo'y narsalar sotadigan bozor bor bo'lgan. Ishbilarmonlik joylari o'z ichiga kitob do'konlari, kutubxonalar va shifoxonalarni o'z ichiga olgan.
Har bir shaharning o'ziga xos xususiyati hammom bo'lib, ko'pincha hashamatli koshinli devor, favvoralar va dekorativ hovuzlar bo'lgan binolarda joylashgan. Bug' vannalari, isitilgan vannalar va sovuq suvli kichik hovuzlari bo'lgan hammomga tashrif buyurish har bir musulmonning kundalik hayotining bir qismi edi.Erkaklar va ayollar kunning turli vaqtlarda cho'milishgan. Sershovqin markazdan uzoqdagi turar joylar tor ko'chalarda joylashgan. Uylarning bog'lari, peshayvonlari hamda tuyadagi chavandoz ular orqali ko'rolmaydigan etarlicha balandlikda o'ralgan devorlari bo'lgan hovlilari bo'lardi.
O'sha vaqtdagi boshqa Yevropa shaharlariga nisbatan bu shaharlar tosh yotqizilgan yo'llar, axlat yig'ish va hattoti usti yopiq kollektorlar bilan ancha rivojlangan bo'lgan.
10-asrda Kordoba dunyodagi eng rivojlangan shaharlardan biri bo'lib, hattoki qorong'ulik tushishidan keyin ham ko'chalar moy lampalari bilan yoritilgan. Bundan tashqari, Qohirada ko'p qavatli binolar va tomdagi bog'lari bo'lgan.
Bog'lar musulmon tsivilizatsiyasi davrida ko'p odamlar uchun dunyoviy jannat ramzi bo'lgan. Tafakkur uchun mo'ljallangan bog'lar va bog'dorchilik 8-asrdan boshlab Ispaniyadan to Hindistongacha musulmon dunyosi bo'ylab tarqaldi. Ularning o'ziga xos xususiyatlari bilan bu yashil joylar faqat meva ishlab chiqarish va tayyorlash uchun ishlatiladi, balki hali ham bog'dorchilik dizayniga ta'sir etib keladi.
Geometrik shakllardagi gulzorlar, sayoz kanallar va favvoralar 9-asrda bog'larning yangi o'ziga xos belgilariga aylandi. Favvoralar va bog' suv ob'ektlari musulmon dunyosidagi saroy va masjidlarda juda mashhur bo'lib kelgan. Ko'pgina issiq mamlakatlarda suv kam bo'lsa-da, bu suv havzalari oqim shaklini o'zgartirgan forsunkalar bilan jihozlangan va hattoki keyinchalik vaqtni aniqlash mexanizmlariga ham ega bo'lishgan. Ushbu detallardan ko'pchiligi ko'p asrlar o'tib qurilgan Yevropa bog'lariga o'z ta'sirini o'tkazgan.
O'zbekiston musulmonlari idorasi matbuot xizmati
Ruh o‘lmaydi… balki qaytadi
Inson qanday qilib uyqusida aqlga sig‘mas manzaralarni ko‘radi?
Qanday qilib kuladi, yig‘laydi, qo‘rqadi, og‘riqni his qiladi… holbuki u uxlab yotadi?
Hech xayolingizdan o‘tganmi:
Nabiy alayhissalom Isro va Me’roj kechasida payg‘ambarlar bilan qanday uchrashdilar… ular esa olamdan o‘tgan edilar?
Bu sirning barchasi o‘sha ajoyib maxluqda, ya’ni ruha.
Doktor Mustafo Mahmud aytadi:
Kecha ulug‘ shayx Muhammad Mutavalliy Sha’roviy rahimahullohning ruh haqidagi ajoyib darsini eshitdim…
Bu – faqat Alloh bilgan ilohiy sir, u bunday deydi:
Ayrimlar savol beradi:
Qanday qilib Payg‘ambar Muhammad alayhissalom Baytul-Maqdisda barcha payg‘ambarlar bilan uchrashdilar, holbuki ular vafot etgan edilar?
Javob juda oddiy:
Bu – Allohning qudrati!
Chegarasi yo‘q, idrok qilib bo‘lmas qudrat.
Qanday qilib bedor holdagi ruhimiz bilan tushdagi ruhimiz farq qilsa…
Uyquda ko‘zlarimiz yopiq bo‘ladi, lekin biz to‘liq bir olamni yashaymiz!
Ko‘ramiz, eshitamiz, quvonamiz, qo‘rqamiz, og‘riq sezamiz, ba’zan qo‘rqib uyg‘onib:
Alhamdulillah… bu faqat tush ekan! deymiz.
Ba’zan esa chiroyli tushdan tabassum bilan uyg‘onib, uning xotirjamligi butun kun davomida biz bilan qoladi.
Ruhlarimiz chiqib ketadi, sayr qiladi…
Haqiqatda tanimagan insonlar bilan uchrashadi, bedor holda his qilmaydigan olamlarga kiradi.
Barzaxdagi ruhlarimiz… va Qiyomatdachi?
Ruhlarimiz barzax olamida ham boshqacha bo‘ladi,
Qiyomat kuni esa… Eng yuksak darajalarga ko‘tariladi,
ko‘z ko‘rmagan, quloq eshitmagan, inson qalbiga ham kelmagan narsalarni ko‘radi.
Bu – Allohning qudrati, u bilan habibimiz Mustafo alayhissalom payg‘ambarlarni tushda emas, hushyor holda ko‘rdilar.
Meni doim taassurotga soladigan ibora bor: biror kishi vafot etganda muazzin: “Falonchi falon o‘g‘li Allohning rahmatiga ko‘chdi” deydi.
Qanday taskinli so‘z… U o‘lmadi… balki ko‘chdi!
Allohning rahmatiga, mehriga, mutlaq adolatiga ko‘chdi.
Foniy tanaga mahbus bo‘lgan ruhi endi boshqa olamga yo‘l oldi, bizning dunyomizga hech o‘xshamaydigan olamga.
Ruh o‘lmaydi… balki qaytadi.
Ruh yo‘q bo‘lmaydi, azizlar…balki ko‘chadi, yuksaladi, ko‘tariladi, o‘zining asl vataniga qaytadi.
Bu yer hech qachon bizning doimiy maskanimiz bo‘lmagan, bu – foniy dunyo, boqiy emas, dam olish uchun emas, imtihon uchun yaratilgan yer.
Alloh taolo aytadi: “O‘limni ham, hayotni ham yaratgan – sizlarning qaysingiz yaxshiroq amal qilishingizni sinash uchun”.
Duo: Yo Alloh! Ruhlarimizni yengil, xotirjam va pok qil, Seni rozi qilgan holda, imon va ofiyat bilan Senga ko‘tarilishini nasib et.
Homidjon qori ISHMATBЕKOV