Sayt test holatida ishlamoqda!
30 Avgust, 2025   |   7 Rabi`ul avval, 1447

Toshkent shahri
Tong
04:24
Quyosh
05:47
Peshin
12:29
Asr
17:04
Shom
19:03
Xufton
20:19
Bismillah
30 Avgust, 2025, 7 Rabi`ul avval, 1447

Nega hanafiya emas, moturidiya deyiladi?

17.08.2020   4974   2 min.
Nega hanafiya emas, moturidiya deyiladi?

Imom Moturidiy fiqhda Imom Abu Hanifa mazhabida bo‘lganidek, e’tiqodiy qarashlari ham u zotning aqidaga oid asarlari asosida shakllangan. Shuning uchun ham ba’zi asarlarda moturidiylarni hanafiylar deb ham atalgan. Masalan, Hasan ibn Abdul Muhsin Abu Azba “Ravzatul bahiya fiyma baynal Ashairoti val Moturidiya” (Ash’ariylar va Moturidiylar o‘rtasidagi go‘zal chamanzor” asarida moturidiylarni hanafiylar deb atagan.

Shu o‘rinda modomiki Abu Mansur Moturidiy aqidada Imom Abu Hanifaga ergashgan bo‘lsa, nega aqidada ham hanafiya mazhabidamiz deyilmasdan, moturidiya mazhabidamiz deyiladi? degan haqli savol paydo bo‘ladi. Bu savolga Doktor Ali Abdulfattoh Mag‘ribiy “Imomu Ahlis sunna val jamoa Abu Mansur Moturidiy va aroouhul kalamiya” (Ahli sunna val jamoa imomi Abu Mansur Moturidiy va uning kalom ilmidagi qarashlari) asarida batafsil javob bergan bo‘lib, javobning xulosasi quyidagilardir: “Abu Hanifadan keyin u zotning davrlarida bo‘lmagan karromiya va botiniya singari yangi firqalar paydo bo‘lgan. Bundan tashqari Abu Mansur Moturidiydan ilgari ma’rifatulloh singari ayrim masalalar ehtiyoj bo‘lmagani sababli hali tahqiq qilinmagan edi.

Shuningdek, Abu Hanifa davrida Alloh taoloning sifatlari to‘g‘risidagi hamda tavhidni isbot qilish va unda aqlning tutgan o‘rni qay darajada ekani haqidagi masalalar batafsil bayon qilinmagan edi. Bir so‘z bilan aytganda kalom ilmi to‘liq shakllanib ulgurmagan edi. Qolaversa kalom ilmi Abu Mansur Moturidiydan ilgari Ahli sunna val jamoa ulamolari nazdlarida maqbul ilm sanalmas, balki man qilingan ilm hisoblanar edi. Abu Mansur Moturidiyning tahqiqlari tufayli bu ilm maqbul ilmga aylandi. Demak, Abu Mansur Moturidiy aqidada Imom Abu Hanifaning tutgan yo‘llarini faqatgina sharhlab berish bilan kifoyalangan emas, balki alohida o‘ziga xos yangi yo‘lga asos solgan olimdir. Shunga ko‘ra hanafiya mazhabida fiqhda Abu Hanifaga, aqidada Moturidiyga murojaat qilinadi”.

Abdulqodir Abdur Rahim
Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom instituti o‘qituvchisi

Maqolalar
Boshqa maqolalar

"Ey nafsim, qancha, yana qancha uxlaysan?!"

27.08.2025   5625   3 min.

Abu Aliy Ro‘zboriyning qizlari Aziza ummu Ayman munojotlarida bunday der ekan: “Qanday qilib huzuringdagi narsaga ishqiboz bo‘lma­yin, axir qaytar joyim Sen-ku! Qanday qilib Senga muhabbat qilmayin, axir nimaiki yaxshilik bo‘lsa, Sen tarafdan keladi-ku! Qanday qilib Senga oshiqmay, O‘zing shavqimni oshirgan bo‘lsang!”.
 

Boshqa bir ayol Allohga iltijosida bunday der ekan: “Allohim, Podshohim! Sen taraf otlanmaganning yo‘li na qadar tor-a! Sen bilan suhbatdosh bo‘lmaganning holi qandayin qo‘rqinchli-a!”.

Burda rahmatullohi alayh tun zimistonida: “Odamlarning ko‘zlari tindi, chuqur uyquga ketdi. Hamma oshiq o‘z ma’shuqi birla yolg‘iz qoldi. Men ham Sen bilan birga xilvat ichraman, Habibim! Sening muhabbating qalbimda bo‘lar ekan, meni azoblarmiding?!” – der ekan.

Naqish binti Solimning munojotlari: “Ey tunda ibo­dat qiluvchilarning Habibi! Berish qashshoq qilib qo‘ymaydigan Zot! Sermuruvvat Zot! Sening visolingga yetishishimga bo‘lgan ishonchimni orttir! Ziyofating meni jahannamdan qutqarish bo‘lsin! O‘z roziliging birla ko‘zlarimni quvonchga to‘ldir!”.

Mansur ibn Ammor aytadi: “Men bir seribodat kishining tunda Robbiga iltijo qilib, bunday deyayotganini eshitdim: “Izzating va buyukliging haqqi, men ma’siyatim orqali Senga qarshi chiqishni xohlamaganman. Sening g‘azabingga duch bo‘lmoqchi emas edim. Lekin nima qilay, nafsim shu gunohlarni ziynatlab ko‘rsatdi. Gunohlarimni parda ortida tutganing meni aldab qo‘ydi va natijada gunohga qo‘l urdim, bu nodonligimdandir. Ana endi azobingdan meni kim ham qutqara olardi, agar Sen o‘z arqoningni mendan uzsang, kimning arqonidan tutaman?! Vooh, erta qarshingda turishga xijolatman, qanday qilib huzuringda turaman?!”.

Robiya Adaviya tunning barcha qismida namoz o‘qir edi. Tong vaqti kirgach namoz o‘qigan joyidayoq ozgina mizg‘ib olar va kun chiqib ketib qolardi, keyin: “Ey nafsim, qancha, yana qancha uxlaysan?! Kimning qarshisida turasan?! Sen bu ketishda uyqudan qiyomat qoim bo‘lganida uyg‘onadiganga o‘xshaysan”, der edi.

Ajarva ismli soliha bir ayol sahar paytigacha tuni bilan namoz o‘qib chiqardi. Sahar paytida xomush bir ovozda: “Sen tunda ibodat qilish bobida obidlardan o‘zib ketishing kerak. Ular Allohning rahmati va fazlida sendan o‘zayaptilar. Robbim! Sendan so‘rayman boshqadan emaski. Sen tarafga chopuvchilar ichida eng oldingi saflarda qilishingni so‘rayman. Meni O‘zingga yaqin bandalaring darajasiga ko‘tarishingni so‘rayman. Solihlarga ergashtirishingni so‘rayman. Seningdek saxiy Zot yo‘q. Sen kabi rahm qiluvchi yo‘q!” der va sajdaga yiqilar edi. Sajdada yana Allohga iltijo qilar, yig‘lar edi va shu zaylda tong otardi. U o‘ttiz yil mobaynida shunday munojot qildi”.


Hasson Shamsiy Poshoning
“Jannat bo‘stonidagi oilaviy oqshomlar” nomli kitobidan
G‘iyosiddin Habibulloh, Ilhom Ohund, Abdulbosit Abdulvohid tarjimasi.