Ro‘zaning inson salomatligi va ruhiyatiga ijobiy ta’sirlari haqida ilm-fan ko‘plab tahliliy xulosalarni bergan.

Tajribalarning navbatdagi xulosasi ko‘pchilikni hayratga soldi.

Axborot texnologiyalari mutaxassisi, tibbiyotga oid dasturlovchi Jeyms Sinka ro‘za haqida o‘z ustida bir nechta tadqiqotlar o‘tkazadi. U ro‘zaning ilk kunidanoq qo‘l telefonini o‘chiradi, noutbukiga qaramaydi va qolgan barcha qurilmalardan ma’lum muddatga voz kechadi. Natija esa hayratlanarli: “Mening naqadar mehribon oilam, do‘stlarim, qo‘shnilarim va qarindoshlarim borligini his etdim, zavqlandim” – deydi, Jeyms.

U darhol natijani hamkasblari va do‘stlariga ham e’lon qiladi. Tez orada o‘nlab ko‘ngillilar ro‘za tutishni boshlaydi va shunchaki och yurish emas balki, zamonaviy gadjet va qurilmalardan voz kechgan holda, vaqtini ko‘proq oila va yaqinlar bilan o‘tkazishga, kitob o‘qish, tabiat qo‘ynida sayr etishga sarflaydi.

Ularda ham natija quvonarli: “Bizda kutilmagan o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. Yaqinlarimizga mehr ulashish orqali mehr hissini tuydik. Qarindoshlarimiznikiga og‘iz ochish uchun mehmonga bordik. Qo‘shnilarimiz bilan suhbatlashdik. Bilasizmi ramazon oyi va ro‘za tutish haqiqatdan ham biz o‘ylamagan va biz kutmagan mo‘jizalarga boy ekan” – deydi, ishtirokchilar.

Hayotdan hafamisiz? Ro‘za tuting! Sizga dofamin kerak – deydi, Joshua Berk, Kaliforniya universiteti, nevroligiya va psixatiriya professori.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, kundizi ichish, yeyish va jinsiy yaqinlikdan tiyilib, tunda ham biroz bedor bo‘lish (tarobeh va saharlik vaqtlari), inson miyasida tartibli ravishda, ko‘p miqdorda dofamin ishlab chiqarilishiga sabab bo‘ladi. Bu esa biz uchun juda muhim. Chukni, aksariyat insonlar yil davomida umrining ko‘p qismini asabiylashish, stress, depressiya, nojo‘ya (hasad, xusumat va boshqa) hissiyotlar, shuningdek ortiqcha uyqu bilan o‘tkazib yuboradi. Bu omillar esa miyada dofamin ishlab chiqarilishini to‘xtatadi.

Xo‘sh, dofamin nima? Bu – rohatlanish va zavqlanish uchun javobgar neyromediator (nervlarga signal uzatuvchi vosita) bo‘lib, inson miyasida ishlab chiqariladi va miyaning “mukofot tizimi” elementi bo‘lib xizmat qiladi. Biz uchun yoqimli biror nima ro‘y bergan paytda miyamizda dofamin ishlab chiqariladi. Ko‘pincha olimlar buni quvonch va zavq garmoni deydi.

Joshua Berkning fikricha, zamonaviy dunyoda dofamin tanqisligi anchayin ko‘payib ketmoqda. Bunga sabab esa uzliksiz ijtimoiy tarmoqlar, internet hamda texnologiyalarga tobelik, kimyoviy moddalarga boy notabiiy ozuqalarni iste’mol qilish, ko‘p ovqatlanish va eng ayanchlisi, tabiiy, insoniy munosabatlardan uzoqlashishdir. 

 Ro‘za tutgan odam esa o‘zini yeyish-ichish, keraksiz mashg‘ulotlardan tiyilish va jinsiy aloqdan qat’iy tiyadi. Natijada esa og‘iz ochilishi bilan, imtiyozlardan qayta foydalanganimizda ishlab chiqarilgan dofamin odatdagidan ko‘ra ko‘proq zavqli va foydali bo‘ladi.

Silikon vodiysida ko‘plab mijozlar bilan ishlaydigan psixolog Kameron Sepaning fikriga ko‘ra, doimiy ravishda miyada dofamin “portlash”lari bizni ushbu neyrotransmitterga befarq qilib qo‘yadi (qadri qolmaydi). Ro‘zador esa subhidamdan to quyosh botgunga qadar o‘zini dofamin qo‘zg‘atuvchi vositalardan izolyatsiya qiladi va iftorlik vaqtiga kelib u “quvonch” va “zavq” garmonini oddiy suv ichishdan ham his qila boshlaydi. Naqadar mo‘jizaviy holat!

Yana bir hayratlanarli jihati, ro‘zador o‘z-o‘zini nazorat qilish va tanani boshqarish kuchiga ega bo‘ladi! Bu esa biz uchun juda ham ZARUR!

Yuqoridagi tadqiqotlarning mohiyati quyidagi hadisda bayon etilgan.

 Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam:

  “Odam bolasining hamma amali (savobi) ko‘paytirib berilur. Bir yaxshilikka uning o‘n mislidan to yetti yuz barobarigacha. Alloh azza va jalla: “Magar ro‘za Men uchundir. Uning mukofotini Men berurman. U shahvati va taomini Men uchun tark qilur”, dedi”, dedilar.

Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, Termiziy va Nasaiy rivoyat qilganlar. 

Saidabror Umarov tayyorladi