Sayt test holatida ishlamoqda!
05 Aprel, 2025   |   7 Shavvol, 1446

Toshkent shahri
Tong
04:39
Quyosh
06:00
Peshin
12:31
Asr
16:59
Shom
18:55
Xufton
20:11
Bismillah
05 Aprel, 2025, 7 Shavvol, 1446

Prezidentimiz Murojaatnomasi ilm-ma’rifat tarqatishga mustahkam zamin bo‘ladi

25.01.2020   3132   5 min.
Prezidentimiz Murojaatnomasi ilm-ma’rifat tarqatishga mustahkam zamin bo‘ladi

24 yanvar kuni muhtaram Prezidentimizning Oliy Majlisga Murojaatnomalari bugungi kundagi vaziyatni teran tahlil qilib, yaqin kelajakka aniq vazifalarni belgilab beruvchi va chuqur mushohadali nutq bo‘ldi.

Ma’naviy hayotimizda muhim voqea bo‘lgan – Murojaatnomada Islom dinining asl mohiyati, ilm-ma’rifat, mehr-oqibat va diniy bag‘rikenglik tamoyillarini o‘zida mujassam etadigan ulkan ishlarga omil bo‘ladi.

Ayniqsa, muhtaram Prezidentimiz Murojaatnomalarida 2020 yil – “Ilm-ma’rifat va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish yili”, deb e’lon qilinishi ezgu maqsadlarimizga erishishda mustahkam zamin bo‘ladi.

Davlatimiz Rahbari xalqimizning dunyoqarashi, tafakkuri talab va ehtiyojlari butunlay o‘zgarganini ta’kidlab, sharq donishmandlarining “Eng katta meros – bu yaxshi tarbiya. Eng katta qashshoqlik esa –  bu bilimsizlik” degan hikmatlarini doimo yodda saqlash muhimligini alohida qayd etdilar.

Alloh taologa shukrki, muhtaram Yurtboshimizning g‘amxo‘rliklari va sa’y-harakatlari ila yoshlarni ilm-ma’rifatli, odob-axloqli etib tarbiyalashga juda katta e’tibor qaratilmoqda. Ayniqsa, yigit-qizlarimiz ilm-ma’rifat egallashi uchun barcha imkoniyatlarni yaratib berishga katta urg‘u berildi. Bunday ulkan e’tibor va g‘amxo‘rlik natijasida farzandlarimiz ilm-ma’rifat sohalarida ulkan yutuq va muvaffaqiyatlarga erishadilar, insha Alloh.

Murojaatnomada “Beshikdan to qabrgacha ilm izla” degan hikmatga mos ravishda oliy ma’lumot olaman, o‘z ustimda ishlab, ilmli bo‘laman, degan, yuragida o‘ti bor jo‘shqin yoshlarimizning tahsil olishi uchun hamma qulayliklarni yaratishga katta urg‘u qaratildi.

Haqiqatan, yoshlar ilm-ma’rifat egallashlari, zamon murakkabliklariga javob beradigan farzandlar bo‘lishlari, yuksak ma’naviyatli, ma’rifatli avlod bo‘lib voyaga yetishlari uchun munosib sharoit hozirlash har qachongidan ham dolzarb bo‘lmoqda. Albatta, farzandlarda bunday fazilatlarni shakllantirishda, hech shubhasiz, mahalladagi mehrli muhitning ta’siri juda katta. Binobarin, mahalla mo‘ysafidlari, imom-domlalar va tarbiya ishiga mutasaddi bo‘lganlar bu ishga alohida diqqat qaratishlari juda ham muhim bo‘lmoqda. Davlatimiz rahbarining Murojaatnomasida aynan shu masalalarga bor kuch-quvvatimizni sarflashga alohida e’tibor qaratdilar.

Darhaqiqat, Prezidentimiz Murojaatnomada bugungi kundagi eng dolzarb masalalarga to‘xtaldilar. Xususan, ta’lim sohasi haqida gapirarkan, Davlatimiz rahbari ta’lim sifatini xalqaro talablar darajasiga ko‘tarish maqsadida qator chora-tadbirlar ishlab chiqilishini alohida qayd etdi.

Darhaqiqat, bu ishlarda yaxshi natijalarga erishish uchun yoshlarni tani sog‘lom, aqli o‘tkir, xulqini go‘zal qilib tarbiyalash lozimdir. Shundagina, Yurtboshimiz orzu qilganlaridek yoshlarimiz orasidan xorazmiylar, beruniylar, ulug‘beklar, buxoriylar, termiziylar, nasafiylar yetishib chiqadi, insho Alloh.

Muborak dinimizda yoshlarning odob-axloqli bo‘lishi, ilm olishi eng muhim shartlardan hisoblanadi. Islom tarixining saodat asridan boshlab yosh avlod tarbiyasiga juda katta ahamiyat berib keladi. Farzand Alloh taolo ato etgan ulug‘ ne’mat bo‘lishi bilan birga mas’uliyati juda katta omonat hamdir. Jondan aziz bolalarimizni go‘zal xulqli, dinu diyonatli, halol-pok, oilasi, Vataniga sadoqatli etib tarbiyalash esa ushbu ne’matning oliy shukronasi hisoblanadi.

Farzandlarni yoshlik chog‘idan boshlab ilmu ma’rifatga qiziqtirib, o‘rgatib borish lozim. Zero, hadisi shariflarda quyidagicha marhamat qilinadi: “Ilm Chin-Mochin (Xitoy)da bo‘lsa ham, uni izlab topib, egallangiz. Zero, ilmni talab qilish har bir musulmonga farzdir.

Ilm-fanning qaysi sohasiga bo‘lsa ham o‘qib-o‘rganib, ma’lumot hosil qilgan kishi, albatta, o‘zi, oilasi, xalqi va Vatani uchun manfaat keltiradigan insonlar qatoridan joy oladi.

Ona-Vatanimiz taraqqiyoti, xalqimizning baxt-saodati yo‘lida yoshlarimizni ilmu fan va kasbu hunarli bo‘lib yetishishlari yo‘lida davlatimiz tomonidan qilinayotgan g‘amxo‘rlik bilan birga bu boradagi ota-onalar va ta’lim-tarbiya ishiga mutasaddilarning doimiy harakatlari ham g‘oyat ahamiyatlidir.

Yoshlar tarbiyasi har doim dolzarb masalasi bo‘lib kelgan. Chunonchi, ertamizning qanday bo‘lishi bugungi yoshlarning har tomonlama barkamol bo‘lib ulg‘ayishiga bog‘liq. Bugun tarbiya borasida imom-xatiblar, o‘qituvchi murabbiylar, mahalla faollari yanada faolroq ishlashlariga to‘g‘ri kelmoqda. Shu bois, har bir farzandning qalbini ilm-ma’rifat nuri bilan yoritib borish, ularni odob-axloq va foydali mehnatga yo‘naltirish juda ham muhim. Ta’lim-tarbiya ishiga mutasaddi bo‘lganlar mas’uliyat o‘z zimmalarida ekanini doimo yodda tutishlari, buni bir lahza bo‘lsa-da unutmasliklari juda ham zarur.

Har bir sergak inson yurtiga, yurtdoshlarga, Prezidentimizga ehtiromi bo‘lsa, do‘ppini bir chekkaga qo‘yib, o‘zining ish yuritish tartibi va tarkibi haqida jiddiy o‘ylab ko‘rishi, tezlikda samara beradigan amaliy ishlarga o‘tishi kerak. Bu davr talabi, o‘zgarayotgan O‘zbekistonning taraqqiyoti taqozosi.

Prezidentimizning parlamentdagi Murojaatnomalari ziyraklikka, xolislikka, halollikka va odillikka hamda “halollik vaksinasi” bilan emlanishga qat’iy chorlov bo‘ldi.

Ibrohimjon INOMOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisining o‘rinbosari

 

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Imom Abu Mansur Moturidiyning ilmiy va ma’naviy merosi

05.04.2025   252   5 min.
Imom Abu Mansur Moturidiyning ilmiy va ma’naviy merosi

Abu Mansur Moturidiyning aqidaviy qarashlarini o‘rganib, uni keng jamoatchilikka targ‘ib etish globallashuv sharoitida yuzaga kelgan ko‘plab adashgan oqimlarga qarshi kurashda qo‘l keladi. Zero, Imom Moturidiy boshchiligida uning talabalari moturidiylik ta’limotini rivojlantirish yo‘lida salmoqli xizmat qilganlar.

Bugungi kunda Imom Moturidiy va moturidiylik haqida ko‘plab kitob, maqola, magistrlik, doktorlik ishlari bajarilmoqda. Imom Moturidiy hayotini atroflicha o‘rganish, uning fiqh, aqida va tasavvuf fanlariga aloqador jihatlarini ochib berish bugungi kunning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi.

Imom Moturidiy xalqni jipslashtirishda, uning bilimini mustahkamlashda, bag‘rikenglik tamoyillarini yoyishda muhim ahamiyat kasb etadi. Uning adashgan toifalar bilan keskin tortishuvlari, sog‘lom e’tiqod asoslarini himoya qilishi musulmonlar orasida iliq qabul qilingan. Bugungi kunda ham Moturidiyning ilm-ma’rifatga bo‘lgan munosabati xalqimiz ma’naviy hayotida alohida o‘rin egallaydi.

Moturidiy ta’limotlari nafaqat diniy, balki umuminsoniy qadriyatlarga ham asoslangan. U insonlar o‘rtasidagi hamjihatlik va bag‘rikenglikni alohida ta’kidlab, musulmonlar orasida tinchlik hamda totuvlikka chaqirgan. Bu g‘oyalar bugungi kunda jamiyatimiz uchun ham dolzarb hisoblanadi.

Abu Mansur Moturidiy hayoti va ijodiga oid manbalar Abul Yusur Pazdaviy (493-1100)ning “Usul ad-din”, Abu Muin Nasafiyning (508-1114) “Tabsirat al-adilla”, Ibn Fazlulloh Umariyning (749-1348) “Masolik al-absor fi mamolik al-amsor”, Abdulqodir ibn Abul Vafo Qurashiyning (775-1373) “al-Javharat al-muziya fi tabaqot al-hanafiya”, Ibn Qutlubug‘oning (879-1474) “Toj at-tarojim”, Muhammad Murtazo Zabidiyning (1205-1791) “Ithof as-sodat al-muttaqin bi-sharhi Ihyo ulum ad-din” va Muhammad Abdulhay Laknaviyning (1304-1887) “al-Favoid al-bahiya fi tarojim al-hanafiya” asarlarida uchraydi. Shuningdek, zamonaviy tadqiqotchilardan Abdulmalik Sa’diy, Shovosil Ziyodov, Saidmuxtor Oqilov, So‘nmas Qutlug‘, Hamza Bakriy, Sa’d Ahmad Damanhuriy, Bilqosim G‘oliy kabi mutaxassislar mavzu doirasida risola va ilmiy ishlar e’lon qilgan.

Muhammad ibn Muhammad ibn Mahmud Abu Mansur Moturidiy Samarqandiy (333-944) – islom olamining buyuk olimlaridan biri bo‘lib, uning nomini tilga olgan har bir musulmon ilmu irfon va ma’rifat olamining beqiyos nurini his etadi. Moturidiy o‘z davrida nafaqat aqida va kalom ilmida, balki umumiy islom ilmlarini shakllantirishda ham beqiyos hissa qo‘shgan buyuk zotdir. U tanlagan yo‘l bugungi kunda ham ahamiyatini yo‘qotmagan va musulmon ummatining ma’naviy merosi sifatida o‘rganilib kelmoqda.

U yashagan davrga kelib (IX asrning oxiri – X asrning birinchi yarmi) Movarounnahrda to‘g‘ri yo‘ldan adashgan turli guruh va firqalar ko‘paydi. Ularning aksari iymon-e’tiqod masalalari bo‘yicha bahsu munozaralar tufayli vujudga kelgan edi. Mana shunday murakkab sharoitda alloma Abu Mansur Moturidiy yetishib chiqdi va ularning noto‘g‘ri fikrlariga asosli raddiyalar berdi. U hanafiy mazhabi asoschisi Abu Hanifaning (699-767 yy.) ta’limotiga suyangan holda o‘ziga xos kalom maktabini yaratdi. U asos solgan moturidiylik ta’limoti keyinchalik Samarqand kalom maktabi doirasidan chiqib, butun islom olamiga tarqaldi va sunniylikdagi ikki yirik kalom maktabining biri sifatida tanildi.

Manbalarda Imom Moturidiyning “Rabboniy olim va zohid” deb vasf etilishi, tasavvufda uni yuqori martabalarga chiqqanini anglatadi. Jumladan, olim o‘zining “Ta’vilot al-Qur’on” tafsirining bir qator o‘rinlaridagi oyatlar sharhida ilohiy muhabbat, zuhd, taqvo, dunyoga berilmaslik kabi tasavvufning nozik qirralari haqida so‘z yuritgan. Mazkur oyatlarning tafsirida kelgan ma’lumotlar Imom Moturidiyning tasavvuf peshvosi sifatida baholash imkonini beradi. 

Xususan, u “Ahzob” surasining 113-oyati sharhida zuhdni ikki qismga taqsimlab, uni batafsil izohlagan. Shuningdek, Imom Moturidiy: “Yer yuzi nabiy yoki valiydan xoli bo‘lmaydi” degan. Abul Yusur Pazdaviy (vaf. 493-1100) o‘zining “Usul ad-din” asarida Imom Moturidiy haqida quyidagilarni qayd qilgan: “U karomat sohibi va ahli sunna val jamoaning raislaridan bo‘lgan. Bobom Zohid Abdulkarim ibn Musodan naql qilishicha, Moturidiyning ko‘plab karomatlari bo‘lgan”.

Alisher Navoiy o‘zining “Nasoyim al-muhabbat” asarida ham Imom Moturidiyning karomatini zikr qilib, u kishi haqida shunday degan: “Shayx Abu Mansur al-Moturidiy o‘z zamonining a’lam ulamosi ermish. Ul vaqt ulamosi alarni “Sulton al-muizzin” der ermishlar. Zohir va botin ulumlari bila orosta ermishlar”.

Bugungi kunda moturidiylik ta’limotini izchil o‘rganish, manbalarini atroflicha tahlil qilish xorijiy va mahalliy mutaxassislar oldida turgan ulkan vazifalardan biridir. Imom Moturidiy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi tomonidan olimning “Ta’vilot al-Qur’on” va “Kitob at-tavhid” asarlarini o‘zbek tiliga tarjima qilinishi yurtimizda moturidiylik ta’limoti tadqiq qilinishining yanada rivojlanishi belgisi sifatida baholash mumkin.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining tegishli qaroriga asosan joriy yilda Imom Moturidiy tavalludining 1155 yilligi keng nishonlanishi va Samarqand shahrida “Moturidiylik – barikenglik, mo‘tadillik va ma’rifat ta’limoti” nomli xalqaro ilmiy-amaliy anjuman o‘tkazilishi buyuk olimning xizmatlarini xalqaro miqyosda e’tirof etilishiga zamin yaratadi.

A.Alloqulov, Imom Moturidiy xalqaro 

ilmiy-tadqiqot markazi bo‘lim boshlig‘i.

O‘zA

MAQOLA