Podshoh a’yonlari qurshovida ko‘chadan dabdaba bilan o‘tib borardi. Qarshisidan abgor holdagi gado chiqib, baland ovozda dedi:
Nima ham derdik, o‘sha gado haq. Insonning insondan farqi (“afzalligi”, “ustunligi” va hokazo)ni tashqi ko‘rinishi, kiyimi, terisining rangi, moddiy imkoniyatlari, ijtimoiy mavqei, mansabi... kabilar bilan ajratish o‘ta nisbiy tushuncha. Deylik, biri – “fuqaro”, ikkinchisi – “zodagon”. Nima bo‘pti? Yana, bek kim-u, xoja kim, faqir kim? Hammasi – hazrati Inson emasmi? Masalan, “oqsuyak”-zodagonga bir umr baxtli-saodatli bo‘lmoq, dorilbaqoga qaytgach, to‘ppa-to‘g‘ri jannatga tushmoq kafolati berilganida, boshqa gap edi! Yoki, kuch-qudratda tengsiz pahlavonlar, zaiflardan ko‘ra uzoqroq umr ko‘radimi-yo‘qmi – buni hech kim bilmaydi! Ba’zan, boshqalarga nisbatan zohiriy ustunlik – inson o‘zining cheksiz orzu-istaklari-yu, aqli vositasida o‘ylab topgan “kashfiyoti” xolos, deyish mumkin.
Hadisi sharifda shunday deyiladi: “Insonlarning hammasi taroqning tishidek barobardur”. Faqat, goho bu haqiqatni yo bilmaymiz, yoki bilishni istamaymiz...
Cheksiz olamda Inson – kim o‘zi?
Bu savolga o‘tmish mutafakkirlari turli-tuman javoblar topishgan. Umar Xayyom insonni “tabiatning gultoji”, “olamning mehvari” deya ulug‘lasa, farang mutafakkiri Blez Paskal kamtarona, hatto tushkun kayfiyatda: “atom zarrasi kabi adashgan”, “bir daqiqa yalt etib ko‘rinib, abadiy yo‘qolgan soya”ga o‘xshatadi. “Koinot ichra inson nima? – deya savol qo‘yadi B.Paskal va bunday javob beradi: – cheksizlik bilan qiyoslaganda yo‘qlik, yo‘qlik bilan qiyoslaganda borliq, hamma narsa va hech narsa orasidagi o‘rtalikdir.
Insonning ulug‘ligi uning fikrlash qobiliyatida. Yolg‘iz tafakkurgina bizni yuksakka ko‘taradi, makon va zamon bunday imkonga ega emas, chunki ular ichra biz hech narsamiz”.
Darhaqiqat, inson bu cheksiz olamda imkoniyatlari nihoyatda cheklangan mavjudot, desak, o‘zimizga mos baho bergan bo‘lamizmi? Misol uchun, juda past ovozni eshitmaymiz, o‘ta baland ovozdan esa quloq yorilib ketadi. Kichik zarralarni ko‘rolmaymiz, shuningdek, o‘ta uzoq masofani ham ko‘zimiz ilg‘amaydi. Hatto, “eng uchqur” deb ta’riflanuvchi aql-idrokimiz imkoniyatlari ham albatta, chegaralangan. Qadimgi hind hikmatida aytilganidek, “Biz olam, odam va jamiyat haqida juda-juda oz narsa bilishimizni bilish uchun nihoyatda ko‘p narsa bilishimiz kerakligini kamdan-kam odam biladi”. Binobarin, Inson o‘z aql kuchi bilan “hamma narsani” biluvchi emas, balki Alloh istagan narsanigina bilguvchidir.
Insonning fe’l-atvori juda ham qiziq. O‘ta murakkab. Uning ba’zi qirralari shunday kutilmagan holatda namoyon bo‘ladiki, buni avvaldan aytish, bashorat qilish, “rejaga kiritish” va hatto tasavvur qilish nihoyatda mushkul...
“Arab tafakkuri xazinasi”dan: “Xastalik to‘shagida o‘ziga zaiflik bilan birga orzu-umid, jangu-jadal maydonida esa buzg‘unchilik bilan birga kuch-quvvat topib, o‘zida ikkala ziddiyatni jamlay olgan mavjudot – insondir”. Baayni, Inson jismida suv va olov birlashgan. Tuproqdek xokisorlik ham, tengsiz bunyodkorlik, buzg‘unchilik, qaynoq mehr-muhabbat, vahshiylik, havoyilik (masalan, kibr), yirtqichlik... ham insonga xos. “Inson har doim beozor bo‘lmasdan, ba’zan dunyodagi eng vahshiy maxluqqa aylanishi mumkinligini goho tan olgimiz kelmaydi”.
Yuqoridagi fikrlar inson zotiga nisbatan insonlar tomonidan aytilgan va kimdir bunga qarshi chiqishi ham mumkin. Agar biror bir buyumni yasasangiz uning qandayligini sizdan boshqa hech kim aniq va batafsil bilmaydi. Odam zotini ham uni yaratgan Alloh taolodan boshqa hech kim zarrasigacha, qalbidagi hislarigacha bilishi mutlaqo mumkin emas. Shu sabab biz haqimizda Alloh taoloning Kalomida keltirilgan oyatlarga nazar solsak:
“Eslang, (ey Muhammad!) Rabbingiz farishtalarga: “Men Yerda xalifa (Odam) yaratmoqchiman”, – deganida, (ular) aytdilar: “Unda (Yerda) buzg‘unchilik qiladigan, (nohaq ravishda) qonlar to‘kadigan kimsani yaratmoqchimisan? Holbuki, biz Senga hamding bilan tasbehlar aytamiz va Seni muqaddas deb bilamiz”. (Alloh) aytdi: “Albatta, Men sizlar bilmagan narsalarni bilurman”. (Baqara surasi, 30)
“(Har bir) inson ziyonda (baxtsizlikda)dir! Faqat imon keltirgan va solih amallarni qilgan, bir-birlariga haqiqatparvar bo‘lishni tavsiya etgan va bir-birlariga sabrli bo‘lishni tavsiya etgan zotlargina bundan mustasnodirlar”. (Asr surasi, 2-3)
Axir, inson zaif yaratilgan-da! (Niso surasi, 28)
Nima bo‘lganda ham inson ekanligini, bandani Alloh taolo yaratganligini, hayotga kelishdan maqsad va yuklatilgan vazifalarni unutmasdan yashash har bir o‘zini ODAM deb bilgan mavjudot uchun unutilmas va isbot talab qilmas haqiqatdir!
“Insonnoma” kitobi asosida Saidabror Umarov tayyorladi
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Milodiy XV asrning yarmiga qadar yer yuzida insonlarni hidoyatga boshlovchi, ularga ilm o‘rgatib, ruhiy tarbiya beruvchi, ichki olamiga go‘zal naqshlar soluvchi, hidoyat mayoqlari bo‘lgan ulamolar, tariqat va tasavvuf murshidlari ko‘p edi. Lekin vaqt o‘tishi bilan ular birin-ketin boqiy dunyoga rihlat qildilar. Ularning vafotlaridan so‘ng insonlarni nur yuzli zotlarni ko‘rmaslik qo‘rquvi chulg‘ab oldi.
Alloh taoloning va’dasi – haq, bunga aslo shak-shubha yo‘q. Buyuk Robbimiz hech qachon habibi Muhammad sollallohu alayhi va sallamning ummatini yordamsiz qoldirmaydi. Darhaqiqat, shunday bo‘ldi ham. Musulmon olami G‘arbiy Panjobdagi Jhang shahridan ufqqa hidoyat mayog‘i bo‘lib ko‘tarilgan oyni ko‘rdi. Uning nuri juda tezlik bilan butun ufqni yoritdi. Qaqrab yotgan dillar rahmat bulutining yomg‘iridan qonib-qonib icha boshladi. Qo‘rquv va noumidlik o‘rnini ishonch va umid egalladi. U ulug‘ zot ulamolar va solihlar suyuklisi, shariat va tariqat piri hazrat Mavlono Pir Zulfiqor Ahmad Naqshbandiy Mujaddidiy edi.
Tavallud topishlari va yoshlik yillari
Hazrat 1953 yil 1 aprelda Hindistonning Panjob viloyati Jhang shahrida tug‘ilgan. Otasining ismi Alloh Deyeta hofizi Qur’on bo‘lib, Alloh roziligi uchun Qur’ondan dars berardi. Har kuni tahajjuddan keyin Qur’oni karimdan 3-4 pora tilovat qilish odati bor edi. Hazratning volidasi ham obida, soliha, taqvodor ayol edi. U zot onalarini bunlay xotirlaydi: “Men uch yoshimgacha onam bilan birga uxlardim. Kechalari uyg‘onib qolsam, volidam oldimda bo‘lmas edi. Har gal onamni joynamoz ustida tahajjud namozini o‘qiyotganini ko‘rardim. Onam namozini tugatishini ancha kutardim. Namozdan so‘ng yig‘lab uzoq duo qilardi. Onamning tahajjud namozida yig‘laganidek birovning bunchalik ko‘p yig‘laganini ko‘rmaganman. Ba’zan mening ismimni tilga olib, duo qilardi, bundan juda xursand bo‘lib uxlar qolar edim.
Boshlang‘ich ta’lim va tarbiya
Hazratning ta’lim va tarbiyasida u zotning akasi Malik Ahmad Alining hissasi katta bo‘lgan. U kishi qattiqqo‘l va mehribon edi. Hamisha ukalarini yomon xulqli bolalar bilan do‘stlashish va suhbatlashishdan uzoq qilgan.
Mavlono Zulfiqor Ahmad maktab va kollej darslaridan tashqari, Qur’oni karimni to‘liq yod olib, Qur’on hofizi bo‘ldi. Fors va arab tilidagi asarlarni, sarf-nahv (arab tili grammatikasi)ni, ayniqsa, hadisi sharifga doir bir qancha kitoblarni qunt bilan o‘qidi.
Ilohiy muhabbat otashi
Bu davrga kelib hazrat “G‘unyatut tolibiyn”, “Kashful mahjub” va shu kabi kitoblarni o‘qib, juda qattiq ta’sirlanadi. Qalbida muhabbat uchqunlari alanga ola boshlaydi.
Hazratga Shayxul Hadis Mavlono Zakariyo rahmatullohi alayhning “Fazoili zikr” nomli kitobida kelgan bir voqea juda qattiq ta’sir qiladi. Ushbu hikoyada Sirri Saqatiy rahmatullohi alayh aytadi: “Men Jurjoniy hazratlarini quruq talqonni chaynamasdan tanovul qilayotganini ko‘rdim. Shunda men “Axir, bu quvvat bo‘maydi. Non yesangiz-chi”, dedim. Shunda u zot: “Nonni chaynash va talqon yeyish uchun sarflanadigan vaqtni hisoblab chiqib, juda ko‘p vaqt isrof bo‘lishini bildim. Bu vaqtda yetmish marta “Subhanalloh” deb zikr qilish mumkin. Shu bois, yetmish yildan beri non yemayman”, deb javob beradi.
Bu voqea hazratning hassos tabiatiga shu darajada ta’sir etadiki, u zot ertayu kech, har holatda “Subhanalloh” zikrini tilidan tushirmaydi. Buning natijasida hazrat o‘ziga kamgaplik, oz yeyish, kam uxlashni odat qildi. Hazrat ikki yarim yil “Subhanalloh” zikrini tilidan qo‘ymadi. Ikki yil davomida har kun hojat namozini o‘qib Allohdan: “Yo Ilohiy, biror-bir komil piri murshidga uchrashtirgin, uning suhbatini menga nasib etgin”, deb duolar qildi.
Ilohiy rahmat jilvasi
Alloh taolo hech qachon xolis duoni rad qilmagan, qilmaydi ham. 18 yoshida hazrat bilan bog‘liq ajoyib voqea yuz berdi. Mavlono Zulfiqor Ahmad masjidda e’tikofda edi, tahajjud namozidan so‘ng zikrlardan forig‘ bo‘lgach, tong otishiga chamasi bir soatcha vaqt qolganda, joynamoz ustida uxlab qoladi va tushida hazrat Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhuni ko‘radi. U zot barmoqlarini hazratning qalbga qo‘yib, “Alloh…”, “Alloh…” “Alloh…”, deydilar. Hazrat uyg‘onib ketadi, butun badani esa titrar edi.
Ustoz tutishlari
Bu voqeadan so‘ng hazrat namoz, zikr, tilovatlarida ajib bir lazzat tuya boshlaydi. Qalbi qattiqroq, lekin yoqimli tarzda ura boshlaydi. Hatto bir necha kun ko‘kslarini bog‘lab yuradi. Oxiri universitetdagi do‘stlari Janob Muhammad Aminga bo‘lib o‘tgan voqeani aytib beradi. U kishi Lohurga borib, Shayx Vajihuddindan maslahat oladi. Unga piri komil Abdulloh rahmatullohi alayhga xat yozishni tavsiya qilishadi. Xatga bir necha kundan keyin bunday mazmundagi javob keladi: “Ma’lum bo‘lgan narsa shuki, sizning qalbingiz ravshan bo‘libdi. Darhol bir ustozdan ta’lim oling, Alloh taolo siz bilan yuz minglab insonlarni hidoyatga boshlaydi. Agar ustoz tutmasangiz, la’natlangan shayton sizni fitnaga solishi mumkin”.
Bu xatni o‘qigach, hazrat Zulfiqor Ahmad o‘sha davrning mashhur naqshbandiya tariqatining Shayxi Mavlono Sayyid Zavvor Husayn Shoh rahmatullohi alayhning huzuriga borib, u zotni ustoz tutib, ta’lim oladi. Ustozlari vafotidan so‘ng, o‘sha davr naqshbandiya tariqatining yetuk murshidi hazrat Xoja G‘ulom Habibdan ta’lim olishni davom ettiradi.
1983 yil ustozidan xalfalik maqomini oladi va naqshbandiya tariqati asosida insonlarga ta’lim bera boshlaydi. Natijada naqshbandiya tariqatining yetuk shayxlaridan biriga aylanadi.
Albatta, avliyolarning karomatlari haqdir. Bundan bir necha yil oldin Xoja Mavlono Abdulloh: “Alloh sizni sababchi qilib yuz minglab insonlarni hidoyatga boshlaydi”, degan edi. Hozirgi kunda Shayx Mavlono Zulfiqor Ahmad Naqshbandiy hazratning shogirdlari va izdoshlari million nafardan oshib ketdi.
Hazrat zamonamiz muammolarini naqshbandiya tariqatining ta’limotiga ko‘ra, mohirona va zamonaviy misollar bilan tushuntirib beradi. Shayx hazratning nutq va ma’ruzalari diltortar bo‘lib, ruhiy tarbiyani isloh qilishga qaratilgan. Hazratning ma’ruza va suhbatlarini insonlar ko‘zda yosh bilan tinglab, gunohlariga chin ko‘ngildan tavba qilishadi. Eng muhimi, hayotda sunnatga amal qilishni odat tusiga kiritishadi.
Shayx Zulfiqor Ahmad hazratning asarlari kitobxonlar orasida qo‘lma-qo‘l, sevib mutolaa qilinadi. U zot diniy va dunyoviy ilmlarni puxta egallagani, bir necha xorijiy tillarda bemalol ma’ruza qilishi tufayli XXI asrda naqshbandiya tariqati ta’limotlarini nafaqat Osiyo, balki Yevropa va AQSHda ham keng targ‘ib qilmoqda. Hazrat yetmishdan ortiq mamlakatlarga, xususan, bir necha marta O‘zbekistonga ham tashrif buyurgan. U zot safarlarini xotirlab “Lohur se to xake Samarqandu Buxoro” (Lohurdan Samarqand va Buxoro tuproqlarigacha) nomli kitob yozgan.
Shayx Zulfiqor Ahmad Naqshbandiy hazrat Xoja Muhammad Abdulmolik Siddiyqiyning Qur’on hofizi bo‘lgan kichik qizlariga uylangan. Ulardan ikki o‘g‘il: Mavlono Pir Habibulloh Naqshbandiy va Mavlono Sayfulloh Naqshbandiy dunyoga kelgan.
Ta’lim olgan joylari
– 1967 yil – o‘rta maktab
– 1971 yil – Panjobda o‘rta maxsus ta’lim (kollej)
– 1976 yil – Lohurda elektr muhandisligi ixtisosligi
– 1990 yil – Shvetsiyada o‘z sohasi bo‘yicha malaka oshirgan
Diniy ta’lim yo‘li
– Otasidan Qur’onni to‘liq yod olgan.
– Jomiya Rehmaniya Jahaniya Mandi universitetida hadis fanidan to‘liq hadis davrasida bilim oldi.
– Jomia Qasim ul-ulum Multan universitetida ham hadis fanidan to‘liq hadis davrasida ishtirok etdi.
– 1971 yil Naqshbandiya tariqati va tasavvuf ta’limotidan Shayx Mavlono Sayyid Zavvor Husayn Shoh rahmatullohi alayhdan saboq oladi.
– 1983 yil Naqshbandiya tariqati va tasavvufdan hazrat Xoja G‘ulom Habib rahmatullohi alayhdan ta’lim oladi.
Yozgan kitoblari
“Ilohiy ishq”, “Ishqi Rasul”, “Habibimiz hayotlari”, “Suluk darajalari”, “Suluk maqomotlari”, “Naqshbandiya tariqatining zikrlari”, “Naqshbandiya shayxlari silsilasi”, “Dil davosi”, “Qalb xotirjamligi”, “Foydali ilm”, “Namunali ayol”, “Gunohlardan qanday saqlanamiz?”, “Erkak kamolotida ayolning o‘rni”, “Noumid bo‘lmang”, “Imonning ahamiyati”, “Qalbni poklash usullari”, Mag‘firat qilinish shartlari”, “Ayollar uchun islohiy tarbiyalar”, “Turmushning namunali ko‘rinishi”, “Muslima ayollar uchun yo‘riqnoma”, “Tasavvuf va suluk”, “Odobli nasibalidir”, “O‘limga tayyorlanish”, “Lahurdan Buxoro va Samarqand tuproqlarigacha”, “Islomning ayollarga mehribonligi”.
Xulosa o‘rnida shunday deyish mumkin, insoniyat taraqqiyoti tarixida shunday shaxslar bo‘lganki, ularning faoliyati mahalliy, madaniy hudud chegarasidan tashqariga chiqibgina qolmay, balki davrlar chegarasini yorib o‘tib, g‘oyalar rivojlanishida umumjahon jarayonining bir qismiga ham aylangan. Ularning asarlari barcha nodir hodisalar singari avval o‘tganlar tajribalarni eng qimmatli tomonlarini o‘zida gavdalantiradi, jamiyat ilmiy fikri hamda ma’naviy madaniyatning keyingi ko‘p asrlarda sodir bo‘ladigan olg‘a harakatini belgilab beradi. Mana shunday buyuk siymo bu so‘zsiz shayx Zulfiqor Ahmad Naqshbandiydir.
Nodir Odinayev