Sayt test holatida ishlamoqda!
31 Yanvar, 2025   |   1 Sha`bon, 1446

Toshkent shahri
Tong
06:14
Quyosh
07:35
Peshin
12:41
Asr
15:56
Shom
17:41
Xufton
18:57
Bismillah
31 Yanvar, 2025, 1 Sha`bon, 1446

Alloh mehribon, mehrlilarni yaxshi ko‘radi

27.11.2017   4173   6 min.
Alloh mehribon, mehrlilarni yaxshi ko‘radi

Musulmon kishining boshqa din vakillari bilan bo‘ladigan munosabati ham o‘z dini ta’limoti asosida bo‘ladi. Bu munosabatlar oyat va hadislarda o‘z ifodasini topgan.

Islom samoviy dinlarning barchasini Alloxdan, deb e’lon qildi. Jumladan, Alloh taolo Shuaro surasida:

«U zot sizga dindan Nuhga tavsiya qilgan narsani va Senga
(ey Muhammad) vahiy qilgan narsani, Ibrohimga, Muso va Isoga tavsiya qilgan narsamizni shariat qilib: «Dinni barpo qilinglar va unda tafriqaga tushmanglar, dedik», degan (13-oyat).

Demak, Nuh, Ibrohim, Muso va Iyso alayhissalomlarga din yuborgan Alloh taolo Muhammad alayhissalomga ham din yuborgan. Ularni Nabiy qilish uchun tanlab olgan. Shu bilan birga, Alloh tomonidan yuborilgan mazkur nabiylarga bir xil farmon ham bo‘lgan. U farmon, «Dinni barpo qilinglar, unda tafriqaga tushmanglar», degan amri ilohiydir.

Ushbu amr musulmonlarning zimmasiga quyidagi vazifalarni eklaydi.

  1. Musulmon kishi Alloh taolo yuborgan nabiylarning barchasiga, ularga nozil qilingan kitob va sahifalarga birdek iymon keltirmog‘i, ulardan birortasini farqlab chetga chiqarib qo‘ymasligi lozim.

Alloh taolo bu hakda musulmonlarga shunday deb buyurgan:

«Aytinglar: «Allohga va bizga tushirilgan narsaga, Ibrohim, Ismoil, Is'hoq, Ya’qubga tushirilgan narsaga, Muso va Iysoga berilgan narsaga va nabiylarga Rabbilaridan berilgan narsaga iymon keltirdik. Ularning orasidan birortasini farqlamaymiz va biz Unga musulmonlarmiz» (Baqara surasi, 136-oyat).

Ushbu oyati karimaga binoan, har bir musulmon odam Alloh taolo yuborgan nabiylardan birortasiga iymon keltirmasligi yoki ularni behurmat qilishi mumkin emas.  

Yahudiylar Tavrotni ibroniycha tilovat qilib tafsirini arabcha qilishardi. Bu xabar Payg‘ambarimizga yetganda, aytdilarki: “Ularni tasdiqlamaymiz, yolg‘onga ham chiqarmaymiz, balki “Alloh nozil qilgan narsaga iymon keltirdik”, deymiz”.

  1. Musulmon erkak boshqa dindagi ayol bilan turmush qurishi
    va ular so‘ygan halol hayvonlar go‘shtini yeyishi mumkin.

Bu hakda Alloh taolo shunday deb marhamat qiladi:

«Bugungi kunda sizga pok narsalar halol qilindi. Kitob berilganlarning taomi siz uchun haloldir. Sizning taomingiz ular uchun haloldir. Afiyfa mo‘minalar va sizdan oldin kitob berilganlardan bo‘lmish afiyfalar ham (haloldir)» (Moida surasi, 5-oyat).

  1. Musulmon shaxs boshqa dinlarga e’tiqod qiluvchi kishilarga yomonlik qilmasligi, ular bilan yaxshi muomalada bo‘lishi, yaxshi qo‘shnichilik qilishi, ziyofatga chaqirishi, oilaviy aloqalar o‘rnatishi mumkin.

Alloh taolo bunday deb marhamat qiladi:

Alloh sizlarni diniy urush qilmagan va diyorlaringizdan quvib chiqarmaganlarga yaxshilik va adolat qilishdan qaytarmas. Albatta, Alloh adolat qiluvchilarni yaxshi ko‘radir» (Mumtahana surasi, 8-oyat).

Ushbu hukm Islom dinining naqadar insonparvar va bag‘ri keng din ekanining yorqin dalilidir. Bu din boshqa dindagilarga yaxshilik va adolat qilishdan hech kimni man’ qilmaydi.

Umar roziyallohu anhu elchilardan zimmiylarning holidan so‘rar edilar. Ular: “Ahdlarimizga vafo qilyapmiz” derdilar. Shunda Umar ularni zimmiylarga yaxshilik qilish  ahdiga vafo qilish va ularni himoya qilishga buyurardi.

Musulmonlar zimmiylarning qonlari va nafslarining himoyalangani va ularni o‘ldirish haromligiga ittifoq qilishgan.

  1. Musulmon kishi boshqa din vakilarining ibodatxonalarini hurmat qiladi, ularning diniy-aqidaviy masalalariga aralashmaydi, ularga nohaq jabr qilmaydi, oralarini yaqinlashtiradi.

Qosim ibn Muxayrama Nabiy sollallohu alayhi vasallamning as'hoblarining biridan rivoyat qiladi:

«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

«Kim ahli zimmadan bir kishini o‘ldirsa, jannatning hidini ham hidlamaydi. Albatta, uning hidi yetmish yillik masofadan kelib turadi», dedilar».

Nasaiy rivoyat qilgan.  Imom Buxoriyning rivoyatida esa:

Ya’ni: “Qirq yillik masofadan jannat hidi keladi”,  deganlar

Boshqa bir hadisda:

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning sahobalarining bir necha o‘g‘illaridan, ular otalaridan rivoyat qiladi:

«Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

«Kim bir ahdlashgan (g‘ayridin) kishiga zulm qilsa yoki uning haqqini poymol etsa yoxud uni toqati yetmaydigan narsaga majbur qilsa yoki undan o‘z roziligisiz bir narsa olsa, qiyomat kuni men o‘sha odamning xusumatchisi bo‘laman», dedilar» (Abu Dovud rivoyat qilgan).

Nabiy alayhissalom Madinaga hijrat qilganlarida u yerdagi yahudiylar bilan ahdnoma tuzib, tinch-totuv hayot kechirish va jamiyat manfaati uchun hamkorlik qilish asoslarini belgilab, unga amal qilib yashadilar.

  1. Musulmon odam boshqa din vakillari bilan yaxshi aloqada bo‘ladi, ularga hadya berib, ulardan hadya olishi mumkin.

Muhammad alayhissalom boshqa din vakillari bilan yaxshi aloqada bo‘lar, ularga go‘zal muomala qilar edilar. Jumladan, ularga hadyalar berib, ular qilgan hadyalarni olar edilar.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam boshqa din vakillari hadya qilgan kiyimlarni kiyganlari ma’lum va mashhur.

Sa’d ibn Ibrohimdan rivoyat qilinadi: «Muqavqis Nabiy sollallohu alayhi vasallamga hadya yubordi. Bas, u zot uni qabul qildilar» (Ibn Abu Shayba rivoyat qilgan).

Imom Saraxsiy «Mabsut»da quyidagi rivoyatni keltirgan:

«Nabiy sollallohu alayhi vasallamning Muqavqis hadya qilgan choponlari bor edi. Ul zot uni hayit va juma kunlari hamda huzurlariga elchilar kelganida kiyar edilar».

Rasululoh sollallohu alayhi vasallam Habashistondan kelgan nasroniy mehmonlarni o‘z masjidlariga tushirganlar va: «Ular bizning do‘stlarimizni hurmat qilgan edilar. Men ularni o‘zim ikrom qilishni xush ko‘raman», deb shaxsan o‘zlari ularga xizmat qilganlar.

Shuningdek, u zot sollallohu alayhi vasallam Najron nasorolari guruhini ham o‘z masjidlariga tushirganlar va u yerda ibodatlarini qilishlariga ruxsat berganlar.

O‘zbekiston dunyo bo‘ylab bag‘rikenglik va o‘zaro hurmatni qaror toptirish, diniy erkinlikni ta’minlash, e’tiqod qiluvchilarning huquqini himoya qilish, ularning kamsitilishiga yo‘l qo‘ymaslik tarafdori. Bu esa yurtimizdagi tinchlik, taraqqiyot va farovonlikning muhim omilidir.

Davlatimiz rahbari e’tirof etganidek: “O‘zbekistonning boyliklari juda ko‘p, lekin bizning eng katta boyligimiz, eng yuksak qadriyatimiz – jamiyatimizda hukm surayotgan tinchlik, millatlararo do‘stlik va hamjihatlikdir”.

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, yurtimizda millatlararo va davlatlararo totuvlikni yanada mustahkamlashga qaratilgan yangi g‘oya va tashabbuslarning paydo bo‘layotgani do‘stlik hamjihatlik qo‘rg‘onining yanada mustahkam bo‘lishiga xizmat qiladi.   

VAHOBIDDIN BOZOROV,

Mir Arab oliy madrasasi talabasi

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Xotima

31.01.2025   584   5 min.
Xotima

Bismillahir Rohmanir Rohiym

 -67وَإِنِّي الدَّهْرَ أَدْعُو كُنْهَ وُسْعِي لِمَنْ بِالْخَيْرِ يَوْمًا قَدْ دَعَا لِي

Ma’nolar tarjimasi: Men umrim bo‘yi toqatim yetgancha men uchun biror kun ezgu duo qilgan kishining haqqiga duo qilaman.


Nazmiy bayoni:

Men doimo duoda yetgancha kuchim,
Ezgu duo qilganga meni biror kun.

 

Lug‘atlar izohi:

وَإِنِّي – oltita nasb qiluvchi harflardan biri, ta’kidlash ma’nosida keladi. اِنَّ ga yopishib turgan mutakallim ي uning ismi, jumla xabaridir.

الدَّهْرَ – lug‘atda “zamon”, “asr” va “uzun umr” ma’nolarini anglatadi. Bu yerda Nozim o‘zining umri muddatini iroda qilgan. Zarflikka ko‘ra nasb bo‘lib turibdi.

أَدْعُو – noqis muzori’ fe’li. Bu fe’lda faqatgina و ning zammasini sukun qilish qoidasi bor xolos.

كُنْهَ – maf’ul. Bu kalima lug‘atda biror narsaning aslini, g‘oyasini va miqdorini anglatish uchun ishlatiladi.

وُسْعِي – mutakallim ي ga izofa qilingan. Bu kalima lug‘atda “toqat” ma’nosiga to‘g‘ri keladi.

لِ – jor harfi اِلَى ma’nosida kelgan.

مَنْ – jor majrur اَدْعُو fe’liga mutaalliq. Bu kalima turli ma’nolarda qo‘llaniladi:

1. Ismi shart. Masalan, مَنْ يَعْمَلْ

2. Ismi istifhom. Masalan, مَنْ أَتَى

3. Ismi mavsula. Masalan, (Haj surasi, 18-oyat);

4. Nakrai mavsufa. Bunga ushbu matnda kelgan مَنْ misol bo‘ladi.

بِ – maf’ulun bihga qo‘shilib kelgan zoida jor harfi.

الْخَيْرِ – jor majrur دَعَاfe’liga mutaalliq.

يَوْمًا – zarflikka ko‘ra nasb bo‘lib turibdi. Bu kalima ikki xil ma’noda ishlatiladi:

1. Tong otgandan quyosh botguncha bo‘lgan vaqt;

2. Mutlaq vaqt.

Bu o‘rinda ikkinchi ma’noda ishlatilgan.

قَدْ – “tahqiqiya” ma’nosida kelgan.

دَعَا – moziy fe’li, foili مَنْ ga qaytadigan yashirin هُوَ dir.

لِي – jor majrur دَعَا fe’liga mutaalliq.

 

Matn sharhi:

O‘shiy rahmatullohi alayh “men umrim davomida, xususan, ushbu ishimning so‘ngida menga biror marta bo‘lsin, ezgu duo qilgan barcha do‘stlarim haqlariga doimo duo qilib yurishni o‘zimning burchim deb bilaman”, – deya o‘quvchilarining haqlariga duo qilib so‘zlarini yakunlagan.

Alloh taolo O‘shiy bobomizga va to‘g‘ri e’tiqodni yetkazish yo‘lida xizmat qilib o‘tgan barcha ulamolarga mo‘l-ko‘l mukofotlar ato qilib, yotgan joylarini jannat bog‘laridan qilgan bo‘lsin. Bizlarni hidoyatda sobitqadam qilib, go‘zal oqibatga erishish baxtiga muvaffaq qilsin!

Mana shu o‘rinda sharhimiz poyoniga yetdi. So‘ngi so‘z o‘rnida kitobni O‘shiy bobomizning uslublariga ergashib nazm bilan yakunlash ma’qul ko‘rildi:

Amal poyoniga yetganda alhol,
Shukr-la duoga o‘tamiz darhol:
“Robbimiz Sengadir hamdu sanolar,
Rahmatlari cheksiz Oliy Zul jalol”.

 

Bo‘lsin salavotu salom barkamol,
Hoshimiy Nabiyga sohibi jamol.
U zotning sunnatin tutgan jamoa,
Havzi kavsaridan bo‘lgaylar xushhol.


E’tiqod musaffo bo‘lsa qay bir hol,
Sunnat, jamoadan ayrilmoq muhol[1].
Musaffo e’tiqod da’vosi bilan,
Ixtilof-la o‘tgan qancha ahli zol[2].

 

Amal e’tiqod-la bo‘lsa ittisol,[3]
Jonlanar, tashnaga yetgandek zilol.
Yoki tun qo‘ynida yulduzlar aro,
Zulmatni yoritgan to‘lin oy misol.

Sharhimiz cho‘zilib ketdi, ehtimol,
Ammo bari zarur, olmangiz malol.
“Muqiyn”[4] lar safida bo‘lolgan banda,
Dunyo oxiratda ko‘rmagay zavol.

Allohdan yolvorib so‘raymiz shu hol:
O‘shiy bobomizni rahmatingga ol,
Qilgan duolarin ijobat etib,
Oxiratda bergin saodat navol![5]

Qodir Zotga duo qilganda alhol,
Uning quliga ham so‘rangiz iqbol.
Sizlarga saodat tilarman mudom,
Toki mavjud ekan bu tanda majol!

Olamlar Robbisiga hamdu sanolar, Payg‘ambarimiz Muhammad Mustafoga hamda u zotning ahli oilalariyu sahobai kiromlariga salavot va salomlar bo‘lsin!

Keyingi mavzu:
“Bad’ul amoliy” matni va nazmiy bayoni.

 


[1] Muhol “ilojsiz” ma’nosini anglatadi.
[2] Ahli zol “adashganlar” ma’nosini anglatadi.
[3] Ittisol “birlashish” ma’nosini anglatadi.
[4] An’om surasining 75-oyatiga ishora. “Muqiyn” deganda ishongan narsasini dalillari bilan o‘rgangan kishi tushuniladi.
[5] Navol “in’om” ma’nosini anglatadi.

Maqolalar