Agar koinotda Oy bo'lmasa, Yerda 1 sutka, ya'ni bir kecha kunduz 8 soat va 1 yil 1000 kundan iborat bo'lar edi.

Shuning uchun Qur'oni Karimda:

 "Quyosh ham, Oy ham aniq hisob bilan sayr qilur" - Rahmon, 5;

"U tong ottiruvchidir. Tunni oromgoh, Quyosh va Oyni esa hisob belgilari qilib qo'ydi. Bu qudratli va Dono zotning o'lchovidir" - An'om, 96;

"U Quyoshni ziyo taratuvchi va Oyni nur sochuvchi etgan hamda yillarning adadini va vaqt va zamonga doir hisobini bilishlaringiz uchun uni Oyni manzillarga bo'lib o'lchab qo'ygan zotdir..." - Yunus, 5;

"Albatta, Allohning nazdida oylarning adadi – Allohning osmonlar va Yerni yaratgan kunidagi bitigiga muvofiq - o'n ikki oydir..." - Tavba, 36;

"Sizdan, Ey Muhammad! hilollar yangi oylar haqida so'raydilar. "Ular odamlarga yil hisobi va haj uchun vaqt o'lchovlaridir", - deb ayting" - Baqara, 189.

Hijriy yil hisobi — musulmonlar yil hisobi. Muhammad sollallohu alayhi vasallamning Makkadan Madinaga hijrat qilib ko'chib o'tishi bilan hijriy yil hisobi boshlangan. U qamariy-oy va shamsiy-quyosh yil hisobiga bo'linadi.

Qamariy bo'yicha yil hisobi 622 yilning 16 iyuli juma kunidan boshlanib, Oyning ketma-ket kelgan ikki bir xil fazasi orasida o'tgan vaqt — sinodik oy, 29,530588 kun, davriga asoslangan.

12 oydan iborat bir qamariy yil 354,3671 kundan iborat. Qamariy yilda 1, 3, 5, 7, 9 va 11-oylar 30 kundan, qolganlari 29 kundan butun qilib olingan.

Oylar tartibi bilan muharram, safar, rabiul avval, rabiul oxir, jumodul avval, jumodul oxir, rajab, sha'bon, ramazon, shavval, zulqa'da va zulhijja deb ataladi. Qamariy yil tropik yildan 10-12 kun qisqa.

Qamariya hisobi Yaqin va O'rta Sharqning ko'p davlatlari va boshqa ba'zi davlatlarda qo'llanadi.

Shamsiy hisob 622 yilning bahoridan, kun va tun teng kelgan kuni — 21 martdan boshlab hisoblanadi.

Keyingi yil boshlari esa 20, 21 yoki 22 martga to'g'ri keladi. Davomiyligi Grigoriy kalendari kabi 365 yoki 366 kundan iborat.

Shamsiy hisob bo'yicha oylarning nomlari hut, hamal, savr, javzo, saraton, asad, sumbula, mezon, aqrab, qavs, jadiy va dalv bo'lib, bu oylar doimo yilning ma'lum bir vaqtlarida keladi.

O'rta Osiyo xalqlari Shamsiy hisobi bo'yicha yilning dastlabki kunlarini Navro'z bayrami sifati nishonlaydilar.

https://t.me/oliymahad/29265