Qur'oni karimni sharhlash va tushuntirish Nabiy alayhissalomga berilgan ikkinchi huquqdir. U zot sollallohu alayhi vasallamning Qur'oni karim oyatiga qilgan tafsirlari hal qiluvchi so'z sanaladi. Alloh taolo bunday marhamat qiladi:
﴿بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ﴾
“Ochiq-oydin bayonotlar va kitoblar ila (yubordik). Va senga odamlarga nozil qilingan narsani o'zlariga bayon qilib berishing uchun zikrni nozil qildik. Shoyadki, tafakkur qilsalar”(Nahl surasi, 44-oyat).
Ushbu oyatda Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning asosiy vazifalaridan biri – Qur'oni karimni bayon qilish ekani alohida ta'kidlanmoqda. Makka ahli Qur'on oyatlarining zohiriy ma'nolarini sharhlanishiga ehtiyoj sezishmagan. Chunki Qur'oni karim ularning o'z ona tilida vahiy qilinardi. Arablarning aksariyati savodsiz bo'lishiga qaramay, til va adabiyot borasida juda kuchli bilimga ega bo'lganlar. Ularning sermazmun she'rlari, balog'atli nutqlari, ta'sirli suhbatlari arab adabiyotining bebaho xazinasini tashkil etardi. Shu sababli, arablar Qur'on oyatlarining zohiriy ma'nosini yaxshi tushinishgan. Ma'nolarini anglamay qolishlari amri mahol bo'lgan.
Demak, bundan Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga arablarga Qur'on oyatlarining botiniy ma'nolarini ham bayon qilib berish vazifasi yuklangani ma'lum bo'ladi.
Alloh taolo Qur'oni karimda bunday marhamat qiladi:
﴿ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ﴾
“So'ngra uni bayon qilib berish ham Bizning zimmamizdadir”(Qiyomat surasi, 19-oyat).
Bu oyatni tafsir qilishga aslo hojat yo'q. Alloh taolo O'zi Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga Qur'on oyatlarining tafsirini bildirgan. Shunga ko'ra, Nabiy alayhissalom biror oyatni qanday tafsir qilgan bo'lsalar, albatta uni Alloh taolo bildirgan bo'ladi.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning Qur'oni karim tafsiri va sharhida aytgan so'zlari hal qiluvchi so'nggi so'zdir.
Muftiy Muhammad Taqiy Usmoniy hafizahullohning
"Islom shariatida sunnatning o'rni" kitobidan
Tarjimon: Davron NURMUHAMMAD
1-qism, 2-qism, 3-qism, 4-qism, 6-qism, 7-qism, 8-qism, Davomi bor...
Bismillahir Rohmanir Rohiym
Inson qalbi – Alloh taoloning nazari tushadigan muqaddas makon. Biroq bu makonni zaharlovchi, ma’naviy hayotni izdan chiqaruvchi illatlar borki, ularning eng xavflisi adovat va kek saqlashdir. Adovat shunday bir olovki, u avvalo egasining qalbini kuydiradi, so‘ngra jamiyat jipsligiga putur yetkazadi.
Qur’oni karimda adovatdan qaytarilgan.
Islom dini insonlarni o‘zaro muhabbat va kechirimli bo‘lishga chorlaydi.
Alloh taolo Qur’oni Karimda mo‘minlarni bir-birlariga nisbatan qalblarida g‘araz saqlamaslikka chaqirib, bunday marhamat qiladi: «Parvardigoro, O‘zing bizlarni va bizlardan ilgari iymon bilan o‘tganlarni mag‘firat qilgin va qalblarimizda iymon keltirgan zotlarga nisbatan biron g‘araz (adovat) paydo qilmagin...» (Hashr surasi, 10-oyat).
Bu oyat mo‘min kishi nafaqat tilida, balki ichki dunyosida ham boshqalarga nisbatan pok bo‘lishi kerakligini anglatadi. Adovat bor joyda iymon halovati bo‘lmaydi.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam ummatni adovat va nafratdan qattiq ogohlantirganlar. Zero, bu illat insonning qilgan barcha ezgu amallarini yo‘qqa chiqarishi mumkin.
Anas ibn Molik roziyallohu anhudan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytdilar:
"Bir-biringizga adovat qilmang, bir-biringizga hasad qilmang va bir-biringizdan yuz o‘girmang. Ey Allohning bandalari, o‘zaro birodar bo‘ling!" (Imom Buxoriy, Imom Muslim rivoyati).
Adovatning inson hayotiga ta’siri juda kuchlidir.
Adovat — bu ruhiy zanjir. Kek saqlagan inson doimiy bezovtalikda yashaydi. Uning salbiy oqibatlarini quyidagicha tasniflash mumkin:
Ma’naviy tanazzul: Adovat egasining ibodatlaridan lazzat ketadi, chunki qalb nafrat bilan band.
Ijtimoiy inqiroz: Oilalar buzilishi, qarindoshlar o‘rtasidagi rishtalar uzilishi va jamiyatdagi ixtiloflarning bosh manbai adovatdir.
Sog‘liqqa ziyon: Tibbiy nuqtayi nazardan ham, doimiy nafrat va g‘azab qon bosimi, yurak xastaliklari va asab tizimi yemirilishiga sabab bo‘ladi.
Xulosa
Adovat - qalbni ichidan kemiruvchi zangdir. Undan qutulishning yagona yo‘li - kechirimli bo‘lish. Birovdan o‘ch olish nafsni qondirishi mumkin, lekin kechirish qalbga haqiqiy orom beradi.
Zero, ulug‘larimiz aytganlaridek: "Kechirimli bo‘lish – zaiflik emas, balki kuchli ruhiyat belgisidir". Qalbimizni adovatdan poklab, mehr-muhabbatga joy ochaylik, shunda ikki dunyo saodatiga erishamiz.
Habibullo Muminjonov,
Kosonsoy tumani “Islomxon” jome masjidi imom-xatibi