08 Январ, 2026, 19 Ражаб, 1447
08 Январ, 2026, 19 Ражаб, 1447
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تَذۡبَحُواْ بَقَرَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوٗاۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ٦٧
Яъни, Аллоҳ таоло Мусо алайҳиссаломнинг қавмига бир сигир сўйишни буюрганида қавм истеҳзо билан "Сен бизларни мазах қиляпсанми?" дедию ўзи мазах аралаш пайғамбаридан ўша сигирнинг сифатларини сўрайверди. Аллоҳ таолонинг буйруқларини бажариш ўрнига уларни тафтиш қилиш, турли саволлар бериш каби бемаъни хислатлар жоҳил кимсаларга хос нарса. Агар Бани Исроил бир сигирни ушлаб сўйганида Аллоҳнинг амрини бажариб, мақсадлари ҳосил бўларди. Аммо улар табиатларидаги саркашликларига бориб, бундай йўл тутишмади.
Ибн Аббос, Убайда Салмоний, Мужоҳид, Икрима, Мужоҳид Саъдий, Абул Олия каби муфассирларнинг айтишларича, Исроил авлодлари орасида бир кекса киши бўлиб, мол-дунёси беҳисоб эса-да, фарзанди йўқ эди. Унинг фақир жиянлари мерос илинжида бой амакининг ўлимини интизор бўлиб кутишарди. Улардан бирининг сабри чидамай, қотилликка қўл урди: ўз амакисини ўлдириб, жасадини одамлар йиғилиб турадиган майдонга яширинча келтириб ташлади. Эрталаб йиғилган оломон бир-биридан гумон қилишга ва жанжаллашишга ўтди. Фурсатни ғанимат билган қотил одамлар олдига келиб, дод-вой қилишни ва қотилликда бошқаларни айблашни бошлаб юборди. Можаро кучайиб кетди. Шунда оқил кишилардан бири: "Катта кўчада можарони қизитмай, яхшиси Аллоҳнинг пайғамбари Мусо алайҳиссаломнинг олдига боринглар, у муаммони ҳал этиб, қотилни аниқлаб беради", деди. Мусо алайҳиссаломнинг олдиларида ҳаммадан олдин қотил жиян пайдо бўлди ва бўлган воқеани шикоят қилди. Мусо алайҳиссалом: "Муаммо тўғри ҳал бўлиши учун қотиллик ҳақида бирор нарсани билган киши Аллоҳ розилиги йўлида гувоҳликка келсин", дедилар. Ҳеч ким гувоҳликка келмагач, ҳазрати Мусо бу муаммони ҳал этишни Аллоҳнинг Ўзидан сўраб, Унга илтижо қилдилар. Аллоҳ таоло бир сигир сўйилиши зарурлигини айтди. Мусо алайҳиссалом буни қавмга етказганларида улар: "Эй Мусо, бизни мазах қиляпсанми?" дея ажабланишди.
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا فَارِضٞ وَلَا بِكۡرٌ عَوَانُۢ بَيۡنَ ذَٰلِكَۖ فَٱفۡعَلُواْ مَا تُؤۡمَرُونَ٦٨
Нодон қавм Аллоҳ таолонинг амрини сўзсиз бажариш ўрнига турли саволлар билан Унинг пайғамбарига мурожаат қилаверди. Сигирни сўйиш ўрнига унинг сифатларини сўрашга тушди. "Парвардигорингдан сўра-чи, у сигир қандай бўлиши керак экан" дея пайғамбарни қийин-қистовга олаверди. Итоатсиз ва саркаш кимсаларнинг қилиғи шу: "Аллоҳ ибодатни буюрган" десанг, "Мен нега ибодат қилишим керак, шусиз ҳам қалбим тоза, одамларга яхшиликлар қиляпман-ку", деб эътироз билдиришга тушади. "Муҳтожларга закот, садақа бериш керак", десангиз, "Нега мен ўзим машаққат билан топган мол-мулкимни ўзгаларга индамай беришим керак", дея қайсарлик қилади. Бани Исроил қавми ҳам Аллоҳ таолонинг амрига кўра сигир сўйиш ўрнига қарши саволларни бераверди. Шунда Мусо алайҳиссалом: "Аллоҳ ёши ўртача бир сигир сўяверинглар, дея буюряпти", дедилар.
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوۡنُهَاۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ صَفۡرَآءُ فَاقِعٞ لَّوۡنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّٰظِرِينَ٦٩
Бошқа итоатсиз кишилар каби Мусо алайҳиссаломнинг қавми у кишининг сўзидан кейин ҳам Аллоҳнинг амрини бажаришга киришмади. Қайсар қавм сигир топиб, сўйишга шошилмади, энди унинг ранги қанақа бўлиши керак, деб сўрашга тушди. Бунга жавобан Мусо алайҳиссалом: "Парвардигор сигирнинг кўрганларнинг кўзини қувонтирадиган тўқ сариқ рангли бўлишини буюрди", дедилар. Бани Исроил Аллоҳ таолонинг амрини дарҳол бажаришга одатланмаган, нобакор қавмлиги аввалдан маълум эди. Аммо бу сафар уларнинг саркашлиги ҳаммасидан ўтиб тушди. Улар дастлаб Мусо алайҳиссаломдан сигир сўйиш ҳақидаги Аллоҳнинг амрини эшитишлари билан буни инкор қилиш учун гапни бошқа ёққа буриб, «Бизни масхара қиляпсанми?» дейишди. Буйруқ иккинчи марта такрорланганида эса, сўйилиши лозим бўлган сигирнинг умумий сифатини таърифлаб беришни сўрашди. Сигирнинг умумий сифати баён қилиб берилиб, илоҳий амр учинчи марта такрорланганда эса унинг ранги ҳақида савол беришга ўтишди. Пайғамбарни масхаралаш учун ҳар гал янги баҳоналарни келтира бошлашди, аммо Аллоҳнинг амрини бажаришга киришмади ҳам.
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَ إِنَّ ٱلۡبَقَرَ تَشَٰبَهَ عَلَيۡنَا وَإِنَّآ إِن شَآءَ ٱللَّهُ لَمُهۡتَدُونَ٧٠
Бўлиб ўтган воқеа баёнига кўра, ўша ноҳақ ўлдирилган қариянинг қотили ким эканини қавмга билдириш ва бу билан бошланиб кетадиган катта фитнанинг олдини олиш учун Аллоҳ таоло Ўз ҳикматига кўра бир чорани ирода қилган эди. Аллоҳ таоло қотилнинг сирини фош қилиш учун ўлдирилган шахсни гапиртирмоқчи бўлди ва Бани Исроилга бир сигир топиб сўйишга ва ўша сўйилган сигирнинг гўштидан бир бўлак олиб, у билан ўликни уришга буюрди. Шунда ўлик Аллоҳнинг иродаси билан тирилиб туриб, қотил ким эканини айтиб бериши лозим эди. Аммо саркаш қавм пайғамбарнинг сигир ҳақидаги ҳар гапидан сўнг янги савол сўрайверди, пайғамбарнинг сигирнинг ранги ҳақидаги гапи ҳам уларни қониқтирмади. Энди яҳудийлар сигирнинг ёшию ранги билан қаноатланмай, унинг бошқа сифатларини ҳам сўрай бошлашди. Пайғамбарларини Аллоҳ таолодан сигирнинг бошқа сифатларини ҳам сўрашга мажбурлай бошлашди.
قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا ذَلُولٞ تُثِيرُ ٱلۡأَرۡضَ وَلَا تَسۡقِي ٱلۡحَرۡثَ مُسَلَّمَةٞ لَّا شِيَةَ فِيهَاۚ قَالُواْ ٱلۡـَٰٔنَ جِئۡتَ بِٱلۡحَقِّۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفۡعَلُونَ٧١
Бани Исроилнинг қайсарона эътирозларидан тўйган Мусо алайҳиссалом сигирнинг жуда кўп сифатларини аниқлаб, қавмга етказишга киришдилар: сигир шундай бўлсинки, қўшга ҳам қўшилмаган, суғоришда ҳам ишлатилмаган бўлсин, ҳеч қандай нуқсони бўлмасин, доғ-дуғдан холи, текис сариқ рангли бўлсин!" Савол сўрайверишнинг ёмон оқибатини кўрингки, Аллоҳ буюриши билан бир сигирни сўйишганида, ҳеч қандай ташвиш, можаро йўқ эди. Энди Аллоҳ таоло томонидан буюрилган сифат, ёш, ранг ва кўринишдаги сигирни топиш машаққати пайдо бўлди. Ахтара-ахтара охири ана шундай сигирни ҳам топишди. Мусо алайҳиссалом: "Сигирни сўйиб, бир бўлак гўшти билан ўликни урилса, ким ўлдирганини ўзи кўрсатиб беради, Аллоҳ таолонинг ҳукми шу", дейди. Улар шундай қилишган эди, ўлик тирилиб, ўз қотилини кўрсатиб берди.
وَإِذۡ قَتَلۡتُمۡ نَفۡسٗا فَٱدَّٰرَٰٔتُمۡ فِيهَاۖ وَٱللَّهُ مُخۡرِجٞ مَّا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ٧٢
Эй Бани Исроил, ўша бадавлат кишини ўлдириб қўйиб, қотилни тополмай жанжаллашиб юрганингизни бир эсланглар. Агар Аллоҳ таоло яширган нарсангизни ошкор қилмаганида ҳаммани қотилликда айблаб, гумонда бўлиб юрган, қавм ичида ишончсизлик, шубҳа, саросима кучайган бўлур эди. Парвардигорингиз сизлар яширмоқчи бўлган нарсаларни ана шундай ошкора қилувчидир. Худди шу каби Унинг ваҳийларини яширмоқчи бўлганлар ёки шахсий манфаатлари йўлида уларни ўзгартиришга журъат этганлар ана шундай сирлари фош бўлиб, эл орасида шармандаликка юз тутишади.
فَقُلۡنَا ٱضۡرِبُوهُ بِبَعۡضِهَاۚ كَذَٰلِكَ يُحۡيِ ٱللَّهُ ٱلۡمَوۡتَىٰ وَيُرِيكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ٧٣
Исроил авлодлари сигирни сўйишга сўйиб қўйиб, энди бу ёғига нима қилишни билмай туришганида Аллоҳ таоло буни ҳам ўргатди, яъни сигирнинг гўштидан бир бўлагини кесиб олиб, у билан ўлдириб қўйилган жасадни уриш лозимлигини билдирди. Бу бўлак сигирнинг қайси аъзоси экани ҳақида уламолар: "бир парча гўшти", "думғазаси", "икки кураги орасидаги пайи" каби турли ривоятларни келтиришган. Бир парча сигир гўшти билан урилган ўликни тирилтирган Парвардигор учун қиёматда инсонларни қайта тирилтириш ҳеч қандай қийинчилик туғдирмаслигини инсонлар бир мулоҳаза қилиб кўришса, имонлари янада зиёдалашган бўлур эди.
Аллоҳ инсонларнинг тафаккур қилишлари учун ўликларни шундай тирилтиради, У қиёматда қабрдаги инсонларни ҳисоб-китоб қилиш учун тирилтириб, Ўз даргоҳида шундай тўплайди. Ҳар қандай ҳолатда ҳам ўликларни қайта тирилтириш Аллоҳ учун асло машаққат туғдирмайди. Инсон ўлиши билан унинг охират ҳаёти бошланади. Мўминларнинг ўлимдан кейин тирилиб маҳшаргоҳда тўпланишларига, қилган яхши ва ёмон амаллардан ҳисоб беришларига имон келтиришлари вожибдир. Модомики, дунёга келган эканмиз, бу ерда бир қанча исломий, инсоний вазифаларимизни ўташимиз, Аллоҳ буюрганларини бажаришимиз керак бўлади. Бунга осийлик қилганлар эса Аллоҳнинг ғазаби ва жазосига дучор бўладилар. Охиратдаги бахтли-саодатли ва осойишта ҳаёт бу дунёдаги қилган амалларимизга, савобли, хайрли ишларимизга боғлиқ. Аллоҳ таоло Қуръони каримда: «Биз сизларни (ердан) яратдик, яна унга қайтарурмиз ва сизларни яна бир бор ундан чиқарурмиз» (Тоҳа, 55), деган. Буни инкор қилиш Қуръонни инкор этишдир, бу эса куфри мужибдир. Ўлимдан сўнг қайта тирилишга ишониш имон рукнларидан биридир.
СУКУТ сақлашнинг
702 та энг муҳим ФОЙДАСИ (фақат АСОСИЙЛАРИ)
(5 қисмдан иборат)
ни
УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:
(2-қисм)
ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:
Ü Тилни тийган бой бўлар.
Ü Катта тишласанг ҳам, катта гапирма!
Ü Сўз кўрки — мақол.
Ü Етти ўйлаб, бир кес.
Ü Олдин ўйла, кейин сўйла.
Ü Дунёни ел бузар,
Одамни — сўз.
Ü Айтдим — тутилдим,
Айтмадим — қутулдим.
Ü Гапирганинг — кумуш,
Гапирмаганинг — олтин.
Ü Тил суяксиз бўлса ҳам, суякни янчий олар.
Ü Ёмон тил ё жонга урар,
Ё — имонга.
Ü Сукут сўздан афзал.
Ü Кўп гап — эшакка юк.
Ü Ариқни сув безар,
Одамни — сўз.
Ü Ёмон сўз эгасига қайтар.
Ü Айтар сўзни айт,
Айтмас сўздан қайт.
Ü Айтилган сўз — отилган ўқ.
Ü Гапнинг ози яхши,
Қизнинг — нози.
Ü Гапнинг қисқаси — яхши,
Қисқасидан ҳиссаси — яхши.
Ü Сукут — гул.
Ü Анжом — уй зийнати,
Сўз — инсон зийнати.
Ü Аччиқ савол бериб,
Ширин жавоб кутма.
Ü Яхши сўз кулдирар,
Ёмон сўз ўлдирар.
Ü Суйдирган ҳам тил,
Куйдирган ҳам тил.
Ü Аччиқ тил — заҳри илон,
Чучук тилга — жон қурбон.
Ü Ўзига боқма, сўзига боқ.
Ü «Баракалла»га қуйи меҳнат қилиб ўлар.
Ü Бир таваккал бузади,
Минг қайғунинг қалъасин.
Бир ширин сўз битказар,
Минг кўнгилнинг ярасин.
Ü Бир яхши гап эсдан чиқмас,
Бир — ёмон гап.
Ü Бировнинг ўзи ғар,
Бировнинг сўзи ғар.
Ü Буғдой нонинг бўлмасин,
Буғдой сўзинг бўлсин.
Ü Гапда ғийбат ёмон,
Дардда — қуёнчиқ.
Ü Гапдан гап чиқар,
Чўпдан — хас.
Ü Гапи гапга ўхшамас,
Оғзи гапдан бўшамас.
Ü Гапи сассиқнинг ўзи сассиқ.
Ü Гапи тўмтоқнинг ўзи тўмтоқ.
Ü Гапи тўнгнинг ўзи тўнг.
Ü Гапнинг ёмони пичир.
Ü Гўшт-ёғ берма, яхши тил бер.
Ü Доннинг аччиғи яхши,
Сўзнинг — ширини.
Ü Дуо билан эл кўкарар,
Ёмғир билан ер кўкарар.
Ü Дуо олган кўкарар,
Туҳмат олган оқарар.
Ü Дуо олган омондир,
Қарғиш олган ёмондир.
Ü Ёмон гап — бош қозиғи,
Яхши гап — жон озиғи.
Ü Ёмон гап ер тагида уч йил ётар.
Ü Ёмон гап тарсакидан ёмон.
Ü Ёмон гапнинг оёғи олти.
Ü Ёмон сўз бўлмаса,
Яхши сўз бўлмайди.
Ü Ёмон сўзлаб совутма,
Жон оғритиб овутма.
Ü Ёмон сўзнинг қаноти бор.
Ü Ёмоннинг тили бор,
Яхшининг — дили.
Ü Ёмоннинг юзи қурсин,
Гапирган сўзи қурсин.
Ü Ёмоннинг яхши сўзидан,
Яхшининг ёмон сўзи яхши.
Ü Жиғли қарғиш жиғини топар,
Жиғсиз қарғиш — ўзини.
Ü Заҳар тил суякни ёрар.
Ü Илиқ сўз — шакар,
Совуқ сўз — заҳар.
Ü Иссиқ кийим танни илитар,
Иссиқ сўз жонни илитар.
Ü Кишининг ўзи етмаган ерга сўзи етар.
Ü Куч эгмаганни сўз эгар.
Ü Кўздан кўзинг тойса,
Сўздан кўнглинг тояр.
Ü Кўнгилни қўл билан овламасанг,
Тил билан овла.
Ü Кўнгилсиз гапнинг кечиккани яхши.
Ü Мазали сўзга қулоқ чарчамас.
Ü Маъқул сўзга қорув йўқ.
Ü Минг чечанни бир эзма енгар.
Ü Муздан сув томар,
Сўзамолдан — бол.
Ü Овни — озиқ билан,
Одамни — сўз билан.
Ü Овқатни туз мазали қилар,
Одамни — сўз.
Ü Одам гап билан,
Ҳайвон ўт билан.
Ü Одам сўзи билан синалар,
Ош — тузи билан.
Ü Одам — сўзлашгунча,
Йилқи — кишнашгунча.
Ü Одам сўзлашиб танишар,
Ҳайвон — ҳидлашиб.
Ü Одам сўзлашар,
Ҳайвон ялашар.
Ü Олим сўзи оз,
Оз бўлса ҳам соз.
Ü Орқадаги гап — оғилдаги тезак.
Ü Очиқ тил ош едирар,
Аччиқ тил тош едирар.
Ü Оқ дегани — олқиш,
Қора дегани — қарғиш.
Ü Оғизга келган сўз арзон,
Овулга келган бўз арзон.
Ü Оғиздан чиққан сўз қайтмас.
Ü Оғриган жойга қўл югурар,
Оғритар сўзга тил югурар.
Ü Пичир-пичирдан ўт чиқар.
Ü Пулинг бўлмаса, бўлмасин,
Ширин сўзинг бўлсин.
Ü Сабр қилган мой ошар,
Олқиш олган кўп яшар.
Ü Сен ҳам — бир оғиздан,
Сиз — ҳам.
Ü Совуқ гап юракни музлатар.
Ü Сув ўз йўлини топар,
Сўз — ўз эгасини.
Ü Суяксиз тил суяк синдирар.
Ü Сўз — бир, сайқал — қирқ.
Ü Сўз калтада,
Ун халтада.
Ü Сўз найзадан ўткир.
Ü Сўз оёқдан илгари борар.
Ü Сўз ожизи бўлгунча,
Кўз ожизи бўл.
Ü Сўз суякдан ўтар,
Таёқ — этдан.
Ü Сўз чумчуқ эмас,
Оғиздан чиқса, тутиб бўлмас.
Ü Сўз эмгак бўлар,
Бўз — кўйлак.
Ü Сўзда қанқув ёмон,
Дардда — санчув.
Ü Сўздан сўзнинг фарқи бор,
Ўттиз икки нархи бор.
Ü Сўздан сўз чиқар,
Сўзламасанг на чиқар.
Ü Сўзи нодурустнинг ўзи нодуруст.
Ü Сўзлагандан сўзламаган яхшироқ,
Сўзлаб эдим, бошимга тегди таёқ.
Ü Сўзни бир эзмадан сўра,
Бир — кезмадан.
Ü Сўзни сўз очар.
Ü Сўзнинг бойлиги — одамнинг чиройлиги.
Ü Сўзнинг ёмони — санчиқ,
Дарднинг ёмони — қуёнчиқ.
Ü Сўзнинг онаси — қулоқ,
Сувнинг онаси — булоқ.
Ü Таёғи йўғон бирни урар,
Сўзи йўғон мингни урар.
Ü Танбаллик — кулфат,
Маҳмаданалик — офат.
Ü Таом лаззати ўзида.
Одам лаззати — сўзида.
Ü Тил — ақл безаги.
Ü Тил — ақл тарозуси.
Ü Тил — ақл ўлчови.
Ü Тил бор, бол келтирар,
Тил бор, бало келтирар.
Ü Тил — дил калити.
Ü Тил — дил таржимони.
Ü Тил — дил жарчиси.
Ü Тил тиғи қилич тиғидан ўткир.
Ü Тил югуриги — бошга,
Оёқ югуриги — ошга.
Ü Тил яхшиси бор этар,
Тил ёмони хор этар.
Ü Тил тиғдан ўткир.
Ü Тилга ихтиёрсиз — элга эътиборсиз.
Ü Тилга эътибор — элга эътибор.
Ü Тилга эҳтиёт — элга эҳтиёт.
Ü Тили нопок — ўзи нопок.
Ü Тили шириннинг дўсти кўп.
Ü Тилни боғла дил билан,
Дилни боғла тил билан.
Ü Тиғ жароҳати битар,
Тил жароҳати битмас.
Ü Тоза сувни ер олар,
Яхши сўзни эл олар.
Ü Тузсиз ошнинг эпи осон,
Тузсиз гапнинг эпи қийин.
Ü Тўқсон оғиз сўзнинг тўқсонта тугуни бор.
Ü Узун тил — бошга тўқмоқ,
Бўйинга — сиртмоқ.
Ü Узун тил — умр заволи.
Ü Узун тилим — узгин тилим,
Қисқа тилим — тизгин тилим.
Ü Фил кўтармаганни тил кўтарар.
Ü Хабар — шамолдан тез.
Ü Хотин сўзини қондирар,
Эр уруғидан тондирар.
Ü Хушхабарнинг минг қаноти бор.
Ü Чин сўз — мўътабар,
Яхши сўз — мухтасар.
Ü Шакар ҳам тилда,
Заҳар ҳам тилда.
Ü Ширин сўз шакардан ширин.
Ü Ширин сўз ўликни ҳам тирилтирар.
Ü Ширин сўз — қаймоқли айрон,
Аччиқ сўз — бўйнига арқон.
Ü Ширин-ширин сўзласанг,
Илон инидан чиқар.
Аччиқ-аччиқ сўзласанг,
Мусулмон динидан чиқар.
Ü Ширин юзингдан ширин сўзинг аъло.
Ü Эгасиз қарғиш эгасини топар.
Ü Эл бор ерда сўз бор.
Ü Эл қўшиқ билан тирик.
Ü Эл ғазнаси — эски сўз.
Ü Элдаги гап — дилдаги гап.
Ü Элли(к) гапдан белли гап яхши.
Ü Элни севсанг, элча гапир.
Ü Эр бойлиги — йўлда,
Сўз бойлиги — тилда.
Ü Эр — лафзидан,
Қўй — бўғзидан.
Ü Эр сўзи — эл сўзи.
Ü Этиги ёмон тўр булғар,
Оғзи ёмон — эл.
Ü Юз юздан ширин,
Сўз сўздан ширин.
Ü Яхши гап билан илон инидан чиқар,
Ёмон гап билан пичоқ қинидан чиқар.
Ü Яхши гапга қулоқ сол,
Ёмон гапга улоқ сол.
Ü Яхши гапнинг ҳам қулоғи бор,
Ёмон гапнинг — ҳам.
Ü Яхши нақл — томири ақл.
Ü Яхши ош бергунча, яхши сўз бер.
Ü Яхши оғизга — ош,
Ёмон оғизга — тош.
Ü Яхши сўз болдан ширин.
Ü Яхши сўз бўлдиради,
Ёмон сўз куйдиради.
Ü Яхши сўз ийдирар,
Ёмон сўз бездирар.
Ü Яхши сўз — кўнгил подшоси.
Ü Яхши сўз суюнтирар,
Ёмон сўз куюнтирар.
Ü Яхши сўз — юрак ёғи,
Ёмон сўз — юрак доғи.
Ü Яхши сўз — юракка малҳам,
Ёмон сўз — юракка ғам.
Ü Яхши сўзга учар қушлар эл бўлар,
Ёмон сўзга пашша кучи фил бўлар.
Ü Яхши сўздан — вафо,
Ёмон сўздан — вабо.
Ü Яхши сўздан мой эрийди,
Ёмон сўздан сой қурийди.
Ü Яхши сўзнинг мазасини билмаган,
Ёмон сўзнинг иззасини билмас.
Ü Яхшининг сўзи — олтин,
Ёмоннинг сўзи — болта.
Ü Яхшининг сўзи тошни эритар,
Ёмоннинг сўзи бошни чиритар.
Ü Яхшининг сўзи — қаймоқ,
Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ.
Ü Яхши-яхши деса,
Кунда тариқдай яхшилик қўшилар эмиш.
Ёмон-ёмон деса,
Кунда тариқдай ёмонлик қўшилар эмиш.
Ü Ўз ақлинг ақлдир,
Элнинг ақли нақлдир.
Ü Ўзи совуқнинг — сўзи совуқ.
Ü Ўн оғиз сўз минг оғиз бўлар.
Ü Ўтарчининг наштари енг ичида,
Заҳар хотин наштари тил учида.
Ü Ўттиз тишдан чиққан сўз,
Ўттиз уруққа тарқалар.
Ü Ўқ бирни ўлдирар,
Сўз — мингни.
Ü Қарғишнинг икки учи бўлар.
Ü Қаттиқ гап қариндошга ҳам ёқмас.
Ü Қизил тилим бўлмаса,
Қишлар эдим элимда.
Яшил тилим бўлмаса,
Яйрар эдим элимда.
Ü Қизил тилим тиёлмадим,
Қизимникига боролмадим.
Ü Қуруқ сўз бош оғритар,
Ёриқ қошиқ оғиз йиртар.
Ü Қўйнинг қиммати — юнгида,
Одамнинг қиммати — сўзида.
Ü Севдирган ҳам тил,
Бездирган ҳам тил.
Ü Сел ариқни бузар,
Ёмон сўз — дилни.
Ü Қулоқдан кирган совуқ сўз
Кўнгилга бориб муз бўлар.
Ü Қўтир қўлдан юқар,
Бало — тилдан.
Ü Дўст орттираман десанг,
Ширин суҳбат қил!
Душман орттираман десанг,
Чақиртикан бўл!
Ü Ҳар ким ўз тили билан тирик.
Ü Яхшига қилсанг яхшилик –
Ҳам айтади, ҳам қайтади.
Ёмонга қилсанг яхшилик –
На айтади, на қайтади.
Ü Яхши сўз тўрга элтар,
Ёмон сўз — гўрга.
Ü Ҳар меванинг пўчоғи бор,
Ҳар сўзнинг ўлчови бор.
Ü Ширинсўз шоҳ косасида сув ичар.
Ü Ҳикмат — бир ҳовуч олтин.
Ü Оз гапир — соз гапир.
Ü Йўл қувган хазинага йўлиқар,
Сўз қувган — балога.
Ü Туя ҳам муомалага чўкар.
Ü Тилингда бўлса болинг,
Кулиб турар иқболинг.
Ü Яхши сўз қанд едирар,
Ёмон сўз панд едирар.
Ü Ёмон тил бошга бало келтирар,
Яхши тил давлат, дунё келтирар.
Иброҳимжон домла Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 