22 Январ, 2026, 3 Шаъбон, 1447
22 Январ, 2026, 3 Шаъбон, 1447
Рамазон ойи мусулмонни фазилатли қадриятлар, улуғ хулқлар, гўзал ўрнаклар ила тарбиялайдиган ойдир. Шу ойдан бошлаб мусулмон нафсини тийишга, уни бошқаришга ўрганиши лозим. Ҳар қандай разил хулқдан, ёмон йўллардан узоқ бўлиши керак.
Шу билан мусулмон барча ҳолатда мулойимлик, бағрикенглик, кечиримлилик билан сифатланиб, қўполлик ва бузуқликдан тилида ҳам, ишида ҳам узоқ бўлади.
Рўзада жоҳиллик, тортишув, фисқ-фужур ва ёмонликдан узоқ бўлинади. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтадилар: “Биронтангиз рўза тутса, ёмон гапларни гапирмасин, бақириб-чақирмасин. Агар биров уни сўкса ёки уришса, “мен рўзадорман”, десин” (Муттафақун алайҳ).
Рўзанинг мусулмонлар учун тарбия мактаби эканини Аллоҳ таоло ундан кўзланган энг олий мақсад тақвога эришиш эканини баён қилганидан ҳам билиб олсак бўлади. Аллоҳ таоло марҳамат қилади: “Эй, имон келтирганлар! Сизлардан олдинги (уммат)ларга фарз қилингани каби сизларга ҳам рўза тутиш фарз қилинди, шояд (у сабабли) тақволи бўлсангиз” (Бақара, 183).
Тақвонинг энг асосий унсурларидан бири бу одамлар билан яхши муомалада бўлишдир. Одамлардан ўзини юқори олиш, уларга қўполлик қилиш, улар билан ёмон муомалада бўлиш тақвога хилофдир.
Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтади: “Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)га “Фалончи аёл кечаси намоз ўқийди, кундузи рўза тутади. Лекин тили ёмон, қўшниларига азият беради, сурбет”, дейишди. У зот: “Унда яхшилик йўқ, у дўзахда”, дедилар. Яна у кишига: “Фалончи аёл фарз намозларни ўқийди, рамазон рўзасини тутади ва садақа қилади. Лекин унинг бошқа амали йўқ. Қўшниларига азият бермайди”, дейишди. У зот: “У жаннатда”, дедилар” (Имом Аҳмад ривояти).
Рўза бандада тақво сифатини намоён қилади, унинг сўзи, иши, юриш-туришида, дўсту душман, каттаю кичик билан муомаласида Қуръон хулқларини акс эттиради.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтдилар: “Ким ёлғон гапиришни, унга амал қилишни тарк қилмаса, унинг ейиш ва ичишдан тийилишига Аллоҳ муҳтож эмас” (Имом Бухорий ривояти).
Ибодатлар, хусусан, рўза ибодати нафсларимизни гўзал амалларга, чиройли хулқларга ўргатади. Шунинг учун, Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) эзгуликни “гўзал хулқдир” деб таърифлаганлар. Яна у киши: “Қиёмат куни банданинг тарозисида гўзал хулқдан оғирроқ нарса йўқдир”, деганлар (Имом Термизий ривояти).
У зотдан “Одамларни жаннатга кўпроқ киритадиган нарса нима?” деб сўрашди. У киши: “Аллоҳга тақво қилиш ва чиройли хулқ”, дедилар (Имом Термизий ривояти).
Яна у зот: “Мўмин гўзал хулқ билан кундузи рўза тутган, кечаси ибодат билан қоим бўладиган кишининг даражасига етади”, деганлар. Шундай экан, бу ой нафсларимизда олижаноблик, чиройли хулқ ва хушмуомалалиликни пайдо қилсин.
Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам)нинг ушбу кўрсатмалари билан кишилар, жамият саодатга эришади, хотиржамлик топади. Дарҳақиқат, чиройли хулқ жамиятда хотиржамлик ва омонликнинг асосидир. Ёмон хулқ эса, барча кўнгилсизликлар ва бахтсизлик сабабидир.
Рамазон ана шундай гўзал хулқлар, саховат ва мурувват шаклланадиган, камол топадиган ойдир. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бу ойда бошқа ойлардагидан-да сахийроқ бўлиб кетар эдилар. Шу боис, бу ойда Аллоҳ таолога яқин қиладиган яхшиликлар ва тоатларимиз кўпайиб, юриш-туришимиз, сўзимиз ва ишларимиз эзгулик ила йўғрилсин.
Жамшид Шодиев тайёрлади.
Аллоҳ таоло бандаларига иноят этган энг улуғ неъматлардан бири – ҳаж ва умра ибодатидир. Бу муборак сафарлар фақатгина муайян амалларни адо этиш эмас, балки инсоннинг бутун ҳаётини ислоҳ қилишга қаратилган улуғ мактабдир. Ҳаж ва умра – қалбни поклайдиган, нафсни тийишга ўргатадиган, ихлосни мустаҳкамлайдиган ва бандани Аллоҳга яқинлаштирадиган беқиёс ибодатдир. У зоҳирий сафардан кўра, руҳий тарбия ва ахлоқий камолот йўлидир.
Аслида ҳаж ва умра инсонни камтарлик, сабр, мулойимлик, соддалик ва тақвога етаклаши лозим. Чунки Аллоҳнинг уйига бориб, Унинг ҳузурида туриш шарафига муяссар бўлган инсон энди ўзини бошқалардан устун кўришдан узоқ бўлиши керак.
Афсуски, айрим ҳолларда ҳаж ёки умрадан қайтгандан сўнг бу ибодатнинг асл моҳияти унутилиб, дабдаба, кўз-кўз қилиш, ортиқча эҳсон ва ҳашаматли мажлислар авж олаётгани кузатилмоқда. Ибодатдан кейин камтарлик ўрнига манманлик, ихлос ўрнига риё, шукр ўрнига мақтаниш аломатлари пайдо бўлиши эса ҳаж ва умранинг руҳига мутлақо зиддир.
Ҳаждан қайтган инсон “Ҳаж қилдим” деб эмас, балки
“Аллоҳ мени Ўз ҳузурига чақирди, энди Унинг олдида масъулиятим ортди”, деган ҳис билан яшаши лозим. Бу ибодатдан кейин кийим-кечак эмас – ахлоқ ўзгариши, зиёфатлар эмас – муомалалар гўзаллашиши, фақат ташқи кўриниш эмас – қалб покланиши асосий мезон бўлиши керак.
Эҳсон қилиш – улуғ ва савобли амал. Бироқ эҳсон ҳам ихлос билан, исрофсиз ва риёдан холи бўлгани аҳамиятлидир. “Одамлар нима дейди?”, деган хавотир билан қариндош-уруғ ёки қўни-қўшнини имконидан ташқари харажатга мажбурлаш, ортиқча дабдаба қилиш ибодатнинг баракасини камайтиради. Эҳсон кимнидир қийин аҳволга солмаслиги, балки енгиллик, меҳр ва барака жам бўлиши лозим.
Бу масалада, айниқса, ҳурматли отинойиларимизнинг масъулияти беқиёсдир. Чунки отинойи – фақат сўз билан эмас, балки амали, ҳаёт тарзи, одоби билан тарбия берадиган шахсдир. Агар отинойи ҳаж ва умрадан кейин камтар бўлса, дабдабадан тийилса, ихлосни устун қўйса – бошқалар ҳам шундан ўрнак бўлади. Агар эҳсонни сокинлик билан, кўз-кўз қилмасдан қилса, жамият ҳам шу йўлдан боради.
Шунинг учун, аввало, биз – отинойилар ўзимиз намуна бўлишимиз, ўз ҳаётимизни доимо ислоҳ қилишимиз, ибодатдан кейинги ҳолатимиз билан бошқаларга щрнак бўлишимиз шарт. Зеро, минбарда айтилган насиҳат уйда, маҳаллада, тўй ва эҳсонларда ҳам ўз аксини топсин. Сўзимиз билан амалимиз бир бўлса, тарғиботимиз самарали ва баракали бўлади.
Пайғамбаримиз Муҳаммад ﷺнинг муборак ҳаётларига назар ташласак, у зотда дабдаба эмас, соддалик, манманлик эмас, камтарлик, исроф эмас, қаноат устун бўлганини кўрамиз. Агар биз чиндан суннатга эргашмоқчи бўлсак, айнан шу йўлни танлашимиз лозим.
Ҳаж ва умра – унвон эмас, бир умрлик масъулиятдир. Бу ибодатдан кейин ёлғон тарк этилиши, ғийбат йўқолиши, исроф камайиши, кечирим, меҳр ва сабр кўпайиши керак. Ана шунда ҳажимиз ҳам, умрамиз ҳам нафақат шахсий ҳаётимиз, балки бутун жамиятимиз учун фойдали бўлади.
Азиз опа-сингиллар, ҳурматли онахонлар! Келинглар, ибодатни дабдаба билан эмас, тақво билан улуғлайлик. Энг аввало, ўзимиз амалимиз билан ўрнак бўлайлик. Ёш авлодга ҳаж ва умрани кўрсатиш учун эмас, ҳаёт тарзида намоён этиш лозимлигини англатайлик. Камтарликни шиорда эмас, амалда исботлайлик.
Аллоҳ таоло қилган ибодатларимизни ихлос билан қабул қилсин, қалбларимизни риё, манманлик ва исрофдан асрасин. Ҳаж ва умра ҳаётимизни гўзал ахлоқ, сабр ва меҳр билан безасин, омин.
Ризвоной Баҳрамова,
Бухоро вилояти бош имом-хатибининг
хотин-қизлар масалалари бўйича ўринбосари
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 