30 Март, 2026, 10 Шаввол, 1447
30 Март, 2026, 10 Шаввол, 1447
«Инсонга зарар етганда, ётган ҳолда, ё ўтириб ёки тик туриб ҳам Бизга илтижо қилади. Ундан зарарини кетказганимизда эса, гўё етган зараридан Бизга дуо қилмагандек кетаверади. Мана шу тарзда исрофчи (тажовузкор)ларга ўз қилмишлари зийнатли (чиройли) қилиб қўйилди» (Юнус, 12).
«Инсонга зарар етганда, ётган ҳолда, ё ўтириб ёки тик туриб ҳам Бизга илтижо қилади…»
Абу Лайс Самарқандий тафсирида: “Агар бандага касаллик, камбағаллик ва бало каби ёмон кўрадиган нарсалари тегса, банда ётган ҳолида ҳам Аллоҳга илтижо қилади. Касали енгилроқ бўлса ўтирган ҳолида дуо қилади, агар касаллигидан асорати қолган бўлса, юриб турганда ҳам дуо қилади”, деган.
Маҳмуд Замахшарий оят тафсирида: «Бу оятда дуо қилувчининг уч ҳолатини айтиб ўтишдан нима фойда дейилса, мен айтаманки, бунинг маъноси “Зарар кўрган инсон токи ўша зарари йўқолмагунча Яратганга дуою илтижо қилишдан тўхтамайди. У бизга ҳар қанақа ҳолатида ҳам, тура олмай ётиб қолганда, тик тура олмай ўтириб қолганда ёки тик тура олади-ю, аммо юришга тоқати йўқ бўлса ва баъзиси эса тўшакка “михланиб” қолиб ётганда ҳам дуо қилаверади. Бу билан банда ўзига енгиллик ва соғлиқ сўрайди ва мусибатни ўзидан даф қилишга ҳаракат қилади».
«Ундан зарарини кетказганимизда эса, гўё етган зараридан Бизга дуо қилмагандек кетаверади. Мана шу тарзда исрофчиларга ўз қилмишлари зийнатли қилиб қўйилди».
Фахриддин Розий тафсирида бундай дейилади: “Бу оятда бало, мусибат тушганда инсон сабрсиз бўлиши, роҳат-фароғатда бўлганда оз шукр қилиши баён қилинган. Агар инсон бошига бирор ташвиш тушса, уни ўзидан узоқлаштиришини, мусибатни неъматга алмаштиришини Аллоҳ таолодан сўраб жидду жаҳд билан туриб, ўтириб, ётиб зорланиб дуо қилади. Агар Аллоҳ ундан мусибатни даф этиб омонлик ва офият берса, шукрдан юз ўгиради. Бошига тушган у мусибатни эсламайди ва неъматлар қадрини билмайди. Худди бошига тушган мусибатни кетказиш учун дуо қилмаган инсондек бўлиб олади. Ақлли инсон бало-мусибатга сабр қилиши, ҳузур-ҳаловат ва неъматларга эришганда шукр қилиши вожиб бўлади. Киши қийинчилик вақтида дуоси қабул бўлиши учун роҳат-фароғатда бўлган вақтида кўп зорланиши ва дуо қилиши керак.
Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) дедилар: “Хурсандчилик кунларида Аллоҳни танисанг, қийин кунларда Аллоҳ сени танийди”» (Ҳоким, Найсабурий).
Абу Дардо (розияллоҳу анҳу): “Аллоҳ таолога хурсандчилик кунларингда дуо қилгин, қийин кунларингда қилган
дуоингни қабул қилади”, дедилар.
Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) бундай деганлар: “Мўмин кишининг ҳолига ажабланасан. Аллоҳ унга нимани қазо қилса, яхшилик бўлади. Агар унга ғам етса, сабр қилади, бу унга яхшилик бўлади. Агар унга хурсандчилик етса шукр қилади, бу ҳам унга яхшилик бўлади. Бу ҳолат мўминдан бошқага бўлмайди”» (Имом Муслим).
Абу Мансур Мотуридий, Абу Лайс Самарқандий,
Маҳмуд Замахшарий, Ибн Касир,
Олусий ва Қуртубий тафсирлари асосида
Бадриддин САДРИДДИН ўғли
тайёрлади.
Жорий йилнинг март ойида Шайх Нуриддин Холиқназар ҳазратлари раҳбарлигида Ўзбекистон делегациясининг Швецияга амалга оширган сафари мамлакатимизнинг диний-маърифий соҳадаги халқаро алоқаларида янги босқични бошлаб берди, дейиш мумкин. Ушбу ташриф давомида Швецияда Ўзбекистоннинг диний-маърифий соҳадаги ислоҳотлари, бағрикенглик муҳити ва миллатлараро ҳамжиҳатликка бағишланган халқаро семинар ва учрашувлар бўлиб ўтди.
Тадбирларда мамлакатимизда жаҳолатга қарши маърифатни ривожлантириш, аҳолининг диний билимини ошириш ва ёшларни зарарли таъсирлардан ҳимоя қилиш бўйича олиб борилаётган ишлар ҳақида маълумот берилди.
Шунингдек, Стокгольмдаги масжидларда ва Швеция диний етакчилари билан учрашувлар ташкил этилди. Уларда мамлакатимиздаги масжидлар, Қуръон курслари, Фатво маркази ва диний таълим тизимидаги янгиланиш ва ютуқлар ҳақида маълумотлар тақдим этилди. Бу эса нафақат швецияликлар, балки бошқа халқаро экспертларда ҳам катта қизиқиш уйғотди.
Сафар давомида Швеция, Норвегия ва Даниядаги ватандошлар билан учрашувлар ташкил этилгани, уларнинг жамиятдаги фаоллиги ҳамда ватанпарварлигини оширишга доир амалий ишлар қилингани нуфузли доираларда эътироф этилмоқда.
Бу каби муҳим тадбирлар Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги нуфузини мустаҳкамлаш, хориждаги ватандошлар билан ҳамкорликни ривожлантириш ва миллий маънавий қадриятларни асраб-авайлашда катта аҳамият касб этади. Зеро, Президентимиз Шавкат Мирзиёев раҳнамолигида юртимизда диний-маърифий соҳада кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Жумладан, масжид ва мадрасалар фаолиятини қўллаб-қувватлаш, Қуръон таълими ва диний билимларни тизимли йўлга қўйиш, соҳага замонавий технология ва ёндашувларни жорий этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Сўнгги йилларда диний таълим муассасалари сонининг ошиб бориши, янги масжидлар барпо этилиши, Қуръон курсларининг кўпайиши, халқаро ҳамкорлик алоқалари кенгайиб, янги босқичга кўтарилиши дунё ҳамжамияти томонидан тан олинмоқда.
Мусулмонлар бир-бирлари билан яхшилик йўлида ҳамкорлик қилишса, Аллоҳ таоло уларни яхши кўради. Чунки Унинг амрини ижросига киришилган бўлади. Аллоҳ таоло қуръони каримда бундай марҳамат қилган: “Яхшилик ва тақво йўлида ҳамкорлик қилинг. Гуноҳ ва душманлик йўлида ҳамкорлик қилманг”, (Моида сураси, 2-оят).
2022 йилда Туркий Давлатлар Ташкилотига аъзо мамлакатлар муфтийлар кенгаши доирасида Фатво маркази тузилган. Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво маркази бу ташкилотда энг фаол иштирокчилардан бири ҳисобланади. Йиғилишларда сунъий интеллектдан фатво ишлаб чиқишда фойдаланиш, қабристонлар ва ер майдонлари масалалари, замонавий турмуш масалалари муҳокама қилинмоқда.
Диний-маърифий соҳадаги яқин кунлардаги тарихий воқеликлар — Ислом цивилизацияси маркази ҳамда Имом Бухорий масжид-мажмуасининг очилиши ҳам қувонч устига қувонч бўлди. Бу марказлар нафақат миллий маърифатимиз ва илмий меросимизни асраб-авайлаш, балки Ўзбекистоннинг халқаро миқёсдаги диний-таълим маркази сифатида танилишига замин яратади. Чунки бу янги маърифат марказлари орқали авлодларимиз қадимий илм ва маърифат меросини ўрганиб, замонавий билим ва тажрибаларини бойитиш имконига эга бўлмоқда.
Юртимиз аввалдан жаҳон илм-фани ривожига ҳисса қўшган буюк алломалар ватани сифатида танилган. Бугун Янги Ўзбекистон уламолари ана шу бой меросга муносиб равишда халқаро миқёсда диний-маърифий фаолиятни изчил давом эттирмоқда. Улар нафақат мамлакатимизда, балки дунёнинг турли ҳудудларида ислом маърифатини тарғиб этишда фаол иштирок этишмоқда.
Мамлакатимиз раҳбарининг 2025 йил 21 апрелдаги "Фуқароларнинг виждон эркинлиги ҳуқуқи кафолатларини янада мустаҳкамлаш ҳамда диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармонида диний-маърифий соҳадаги халқаро ҳамкорлик муносабатларини янада ривожлантириш ҳамда самарадорлигини ошириш устувор йўналишлардан бири этиб белгиланган.
Бугунги кунда 100 га яқин давлат ва халқаро ташкилотлар билан ҳамкорлик алоқалари йўлга қўйилган. Жумладан, Ислом олами уюшмаси, Ислом ҳамкорлик ташкилоти ва унинг ҳузуридаги Халқаро Ислом фиқҳи академияси, Мусулмон уламолар ва донишмандлар кенгашлари, шунингдек, Саудия Арабистони, Миср ва Иордания каби давлатларнинг нуфузли диний муассасалари билан ҳамкорлик ўрнатилган. Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Кавказ, Туркия, Россия, Литва ва Италия мусулмонлари идоралари билан меморандум ва келишувлар имзоланган.
Хориждаги ватандошлар билан ишлашга ҳам алоҳида эътибор қаратилган. Хориждаги ватандошлар билан алоқаларни ривожлантириш, уларнинг диний саводхонлигини ошириш ва миллий қадриятларга садоқат руҳида тарбиялаш устувор вазифа сифатида белгиланган. Шу асосда 2026 йилда Европа, АҚШ, Россия, Корея каби мамлакатларга сафарлар ташкил этилиб, ватандошлар ҳолидан хабар олиш, уларнинг Рамазон ойини кўтаринки руҳда ўтказишига кўмаклашиш ва диний-маърифий тадбирларда иштирок этишлари таъминланди.
Зеро, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Мўминлар ўзаро дўстликда, меҳрибонликда, яхлит бир танага ўхшайди. Ундаги бир аъзо хаста бўлса, қолганлари ҳам унга қўшилиб бедор бўлиб, иситмалайди”, деганлар (Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан Икки шайх ривоят қилган).
Хулоса қилиб айтганда, янги маърифат марказлари ва халқаро алоқалар орқали Ўзбекистон уламолари катта тарихий илмий мерос ва маърифий ютуқларни дунё ҳамжамиятига етказишда фаол давом этади. Бу эса, ўз навбатида, юртимиз ва юртдошларимиз орасида илм-маърифат ва бирдамлик муҳитини янада яхшилаш баробарида давлатимизнинг халқаро нуфузи бундан-да ошишини таъминлайди, иншааллоҳ!
Зайниддин Эшонқулов,
Ўзбекистон мусулмонлари идораси раиси ўринбосари
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 