08 Январ, 2026, 19 Ражаб, 1447
08 Январ, 2026, 19 Ражаб, 1447
Сулаймон ибн Абдулмалик Мадинага борганида: “Бу шаҳарда саҳобани кўрган бирор киши қолганми?” деб сўради. “Ҳа, бор, у Абу Ҳозим”, дейишди. Халифа уни чақириб келишни буюрди. Абу Ҳозим ҳузурига келганида дабдурустдан унга:
– Эй Абу Ҳозим, бу қандай жафо?! – деди ўпка-гина оҳангида.
Абу Ҳозим ҳайрон бўлиб:
– Мендан қандай жафо ўтди, эй амирул мўъминин? – деди.
Сулаймон ибн Абдумалик:
– Таниқли кишиларнинг ҳаммаси ҳузуримга келди, сен эса келмадинг, – деди.
– Аллоҳга қасамки, мени таниганингга икки кун бўлган эса, мен ҳам илгари сени кўрмаган бўлсам, яна мендан қандай жафо кўрдинг?
Сулаймон Зуҳрийга юзланиб: “Шайх тўғри айтди, мен эса хато қилдим”, деди ва гапни бошқа томонга бурди:
– Эй Абу Ҳозим, бизга ўзи нима бўлди, нега ўлимни бунчалик ёмон кўрамиз?
– Чунки бу дунёингизни обод қилиб, охиратингизни хароб қилгансиз, обод жойдан чиқиб, харобага боришни хоҳламайсиз-да.
– Тўғри айтдинг, эй Абу Ҳозим, қани энди эртага Аллоҳнинг ҳузурида бизга нима бўлишини билсам.
– Қилган амалингни Аллоҳнинг Китобига рўбарў қил.
– Уни Аллоҳнинг Китобидан қандай топаман?
– Аллоҳ таоло айтади: “Албатта яхшилар (мўминлар) неъмат (жаннат)дадирлар. Фожирлар (кофирлар) эса дўзахдадирлар” (Инфитор 13-14-оят).
Сулаймон яна сўради:
– Аллоҳнинг раҳмати қаерда бўлади?
– Ерни (Аллоҳ хайрли ишларга) яроқли қилиб қўйгандан кейин (унда) бузғунчилик қилмангиз! Унга (Аллоҳга) ҳам қўрқинч ва ҳам умид билан дуо қилингиз! Аллоҳнинг раҳмати эзгу иш қилувчиларга яқиндир” (Аъроф, 56-оят).
Сулаймон:
– Қани энди эртага Аллоҳга қандай юзланишимни билсам? – деди
Абу Ҳозим айтди:
– Муҳсин киши гўё ўз оиласидан узоқда бўлиб, сўнг қайтиб келаётгандек муштоқ бўлади, аммо гуноҳкор гўё ўз хожасидан қочиб кетишга интилаётган кишидек бўлади.
Сулаймонга бу гап таъсир қилиб, ҳўнграб юборди, йиғиси кучайди, бир оздан сўнг:
– Эй Сулаймон, биз қандай қилиб аҳволимизни ислоҳ қилайлик? – деди.
Абу Ҳозим маслаҳат бериб деди:
– Мақтанчоқликдан воз кечасиз, тенг тақсимлайсиз, ҳукм чиқаришда адолат билан иш тутасиз.
– Буни қандай амалга оширамиз?
– Ҳақдан оласиз ва ҳақли жойга берасиз.
– Эй Абу Ҳозим, одамларнинг энг афзали қайси?
– Саховатли ва фаросатли кишилар.
– Энг адолатли иш қайси?
– Ўзинг умидвор бўлиб, қўрқиб турган киши ҳузурида ҳақ сўзни айтишинг.
– Энг тез қабул бўладиган дуо қайси?
– Муҳсиннинг муҳсинга қилган дуоси.
– Эй афзал садақа қайси?
– Ўзи фақир бўлган кишининг ожиз қолган кишига беминнату беозор қилган садақаси.
– Энг гўзал инсон ким?
– Аллоҳнинг тоатига етишган, унга ўзи амал қилиб бошқаларни ҳам шунга ундаган киши.
– Одамларнинг энг аҳмоғи қайси?
– Золим биродарининг ҳавои нафсига ҳавас қилиб, охиратини дунёсига алмаштирган киши.
– Эй Абу Ҳозим, биз билан ҳамроҳ бўлишни хоҳлайсанми, биздан сенга нимадир тегарди, сендан ҳам бизга нимадир тегарди.
– Асло.
– Нега?
– Мен сизларга арзимаган нарса учун суяниб қолиб, сўнг Аллоҳ менга ҳаёт ва ўлим вақтида ожизлик ташвишини тоттиришидан қўрқаман, сўнг бунда менга ҳеч ким ёрдам беролмайди.
– Эй Абу Ҳозим нима ҳожатинг бўлса менга, айт.
– Хўп, мени жаннатга киргиз, дўзахдан қутқариб ол!
– Бу иш қўлимдан келмайди.
– Бундан бошқа ҳожатим йўқ.
– Эй Абу Ҳозим, менинг ҳаққимга Аллоҳга дуо қил!
– Аллоҳим, агар Сулаймон Сенинг дўстларингдан бўлса, унга бу дунёда ҳам, охиратда ҳам яхшиликка етишишини осон қил, агар у душманларингдан бўлса, уни пешонасидан тутиб, ўзинг яхши кўрадиган ва рози бўладиган йўлга буриб қўй.
– Менга насиҳат қил!
– Агар насиҳатни оладиганлардан бўлсанг, сенга етарли насиҳат қилиб бўлдим, агар насиҳатни олмайдиганлардан бўлсанг, ипсиз камондан ўқ отишга уринишдан нима фойда.
– Эй Абу Ҳозим, бизнинг қилаётган ишлар ҳақида нима дейсан.
– Гапираверайми?
– Ҳа, балки бу бизга қиладиган насиҳатинг бўлади.
– Сенинг ота-бобонг бу ишни машварат ва кенгаш қилмасдан қиличнинг кучи билан тортиб олди, бу йўлда катта жанглар ва юришлар қилишди, улар нималар дегани ва уларга нималар дейилганини билсанг эди!..
Шунда Сулаймоннинг шерикларидан бири туриб Абу Ҳозимга қарата:
– Бунча ёмон гаплар айтмасанг!
Абу Ҳозим деди:
– Аммо ёлғон айта олмайман! Аллоҳ таоло олимлардан одамларга (ҳақни) айтишга ва уни яширмасликка аҳдлашув олган.
Сулаймон деди:
– Эй Абу Ҳозим! Насиҳатингда давом эт!
– Хўп, сенга қисқача насиҳатим шуки, Аллоҳ таоло сени шу ишга қўл урмаслигинг учун ундан қайтарган бўлса-ю, узоқлашиб кетмаслигинг учун сени бир ишга буюрган бўлса сен уни покла ва улуғла.
Сўнг Абу Ҳозим ўрнидан туриб, орқасига қайрилганда Сулаймон:
– Эй Абу Ҳозим мана бу юзни (пулга ишора қилди) олиб қўй, сенга мендан ҳадя, – деди.
Абу Ҳозим пулни улоқтириб юбориб:
– Мен бу пулларни сенга ҳам раво кўрмайман-ку, қандай қилиб ўз нафсимга раво кўрай. Сен мендан ҳазиллашиб бирор нарса сўрасанг, мен уни сенга бериб юборишимдан Аллоҳ асрасин дейман.
Мусо ибн Имрон алайҳиссалом Мадинага келганида: “Раббим Сен менга туширадиган ҳар бир яхшиликка муҳтожман” (Қасос, 24), деди. Бунда Мусо алайҳиссалом Раббисидан сўради, одамлардан эмас. Бу гапни икки аёл тушунди, лекин (атрофдаги) чўпонлар тушунмади, у иккови отаси Шуайб алайҳиссаломнинг олдига борганда бўлган воқеани айтишди. Шуайб алайҳиссалом: “Бу одам оч бўлса керак”, деди. Сўнг қизларидан бирига бориб уни чақириб келишни буюрди, қиз олдига борганда юзига парда тутиб: “Отам қўйларимизни суғориб берганинг учун сенинг ҳаққингни бериши учун чақирмоқда”, деди.
Мусо алайҳиссаломга бу гап ёқмади ва унинг ортидан боришни хоҳламади. Чунки у ер хавфли ва йиртқич ҳайвонлар юрадиган жой эди.
Мусо алайҳиссалом у билан бирга кетди. У тўладан келган қиз эди. Шамол унинг кийимига урилиб, кийими гоҳ очилиб, гоҳ ёпилиб унинг тўлалигини билдирарди. Мусо алайҳиссалом:
– Эй Аллоҳнинг жорияси орқамга ўтиб ол, – деди. Шуъайб алайҳиссаломнинг ҳузурига келганда кечки таом тайёрланган эди. Шуайб алайҳиссалом уни овқатга таклиф қилди.
Мусо алайҳиссалом:
– Емайман,- деди.
– Оч эмасмисан?
– Очман. Лекин мен охират учун қилинган амални ер юзи тўла олтинга ҳам алмашмайдиган оиладанман. Мен бу таомни мана бу қизларга суғориб берганим эвазига тўлов бўлиб қолишидан қўрқаяпман.
Шуайб:
– Йўқ, эй йигит. Меҳмонга зиёфат бериш ва таом улашиш – бизнинг ота-боболаримиз одати,– деди
Мусо алайҳиссалом ўтириб, таомдан олди, – деди. Абу Ҳозим яна гапида давом этиб:
– Агар шу юз динорни сенга айтган гапларим эвазига бераётган бўлсанг, унда мажбур бўлиб ейилган чўчқанинг қони ва гўшти бу пулдан кўра ҳалолроқдир, – деди ва – мабодо бу мусулмонларнинг молидан бўлса, бу пулда менга ўхшаган кишиларнинг ҳаққи бор, шунда ҳам агар мен улар билан тенг бўлсам. Агар ундан бўлмаса менга бунинг кераги йўқ. Бани Исроилнинг амирлари ҳам олимларининг олдига боришга рағбат қилардилар, шунинг учун ҳидоятда ва тақвода эдилар. Бахтиқаро бўлиб, юз ўгириб, Аллоҳнинг назаридан қолгач, бутлар ва шайтонга ишонадиган бўлиб кетдилар, энди олимлари амирларининг олдига борадиган бўлиб кетдилар, уларнинг мол-дунёсига шерик бўлдилар, уларнинг фитналарига аралашиб қолдилар, – деб гапини якунлади.
Ибн Шиҳоб:
– Эй Абу Ҳозим, мени назарда тутяпсанми ёки менга ҳайфсан бермоқчимисан? деди
– Сени назарда тутганим йўқ, лекин мана шу эшитганинг , – деди Абу Ҳозим.
Сулаймон:
– Эй ибн Шиҳоб, уни танийсанми? – деб сўради.
Ибн Шиҳоб:
– Ҳа, ўттиз йилдан бери қўшним, унга бир оғиз ҳам гап гапирмаганман, – деди.
Абу Ҳозим:
– Сен Аллоҳни эсдан чиқардинг, мени ҳам унутдинг. Агар Аллоҳни яхши кўрганингда мени ҳам яхши кўрардинг , – деди.
Ибн Шиҳобнинг авзойи ўзгариб:
– Мени ҳақорат қилаяпсанми? – деб сўради.
Халифа орага тушиб:
– У сени ҳақорат қилгани йўқ, лекин сен ўзингни ҳақорат қилдинг, нима билмайсанми, қўшнининг қўшнида худди қариндошникидек ҳаққи бор, – деб дашном берди.
Абу Ҳозим кетгач, Сулаймоннинг шерикларидан бири: “Эй амирул-мўъминин, ҳамма одамлар шу Абу Ҳозимга ўхшашини хоҳлайсизми?” деб сўради. У гапни қисқа қилиб: “Йўқ”, деб қўйди.
Улуғбек тайёрлади.
ЎМИ Матбуот хизмати
СУКУТ сақлашнинг
702 та энг муҳим ФОЙДАСИ (фақат АСОСИЙЛАРИ)
(5 қисмдан иборат)
ни
УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:
(2-қисм)
ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:
Ü Тилни тийган бой бўлар.
Ü Катта тишласанг ҳам, катта гапирма!
Ü Сўз кўрки — мақол.
Ü Етти ўйлаб, бир кес.
Ü Олдин ўйла, кейин сўйла.
Ü Дунёни ел бузар,
Одамни — сўз.
Ü Айтдим — тутилдим,
Айтмадим — қутулдим.
Ü Гапирганинг — кумуш,
Гапирмаганинг — олтин.
Ü Тил суяксиз бўлса ҳам, суякни янчий олар.
Ü Ёмон тил ё жонга урар,
Ё — имонга.
Ü Сукут сўздан афзал.
Ü Кўп гап — эшакка юк.
Ü Ариқни сув безар,
Одамни — сўз.
Ü Ёмон сўз эгасига қайтар.
Ü Айтар сўзни айт,
Айтмас сўздан қайт.
Ü Айтилган сўз — отилган ўқ.
Ü Гапнинг ози яхши,
Қизнинг — нози.
Ü Гапнинг қисқаси — яхши,
Қисқасидан ҳиссаси — яхши.
Ü Сукут — гул.
Ü Анжом — уй зийнати,
Сўз — инсон зийнати.
Ü Аччиқ савол бериб,
Ширин жавоб кутма.
Ü Яхши сўз кулдирар,
Ёмон сўз ўлдирар.
Ü Суйдирган ҳам тил,
Куйдирган ҳам тил.
Ü Аччиқ тил — заҳри илон,
Чучук тилга — жон қурбон.
Ü Ўзига боқма, сўзига боқ.
Ü «Баракалла»га қуйи меҳнат қилиб ўлар.
Ü Бир таваккал бузади,
Минг қайғунинг қалъасин.
Бир ширин сўз битказар,
Минг кўнгилнинг ярасин.
Ü Бир яхши гап эсдан чиқмас,
Бир — ёмон гап.
Ü Бировнинг ўзи ғар,
Бировнинг сўзи ғар.
Ü Буғдой нонинг бўлмасин,
Буғдой сўзинг бўлсин.
Ü Гапда ғийбат ёмон,
Дардда — қуёнчиқ.
Ü Гапдан гап чиқар,
Чўпдан — хас.
Ü Гапи гапга ўхшамас,
Оғзи гапдан бўшамас.
Ü Гапи сассиқнинг ўзи сассиқ.
Ü Гапи тўмтоқнинг ўзи тўмтоқ.
Ü Гапи тўнгнинг ўзи тўнг.
Ü Гапнинг ёмони пичир.
Ü Гўшт-ёғ берма, яхши тил бер.
Ü Доннинг аччиғи яхши,
Сўзнинг — ширини.
Ü Дуо билан эл кўкарар,
Ёмғир билан ер кўкарар.
Ü Дуо олган кўкарар,
Туҳмат олган оқарар.
Ü Дуо олган омондир,
Қарғиш олган ёмондир.
Ü Ёмон гап — бош қозиғи,
Яхши гап — жон озиғи.
Ü Ёмон гап ер тагида уч йил ётар.
Ü Ёмон гап тарсакидан ёмон.
Ü Ёмон гапнинг оёғи олти.
Ü Ёмон сўз бўлмаса,
Яхши сўз бўлмайди.
Ü Ёмон сўзлаб совутма,
Жон оғритиб овутма.
Ü Ёмон сўзнинг қаноти бор.
Ü Ёмоннинг тили бор,
Яхшининг — дили.
Ü Ёмоннинг юзи қурсин,
Гапирган сўзи қурсин.
Ü Ёмоннинг яхши сўзидан,
Яхшининг ёмон сўзи яхши.
Ü Жиғли қарғиш жиғини топар,
Жиғсиз қарғиш — ўзини.
Ü Заҳар тил суякни ёрар.
Ü Илиқ сўз — шакар,
Совуқ сўз — заҳар.
Ü Иссиқ кийим танни илитар,
Иссиқ сўз жонни илитар.
Ü Кишининг ўзи етмаган ерга сўзи етар.
Ü Куч эгмаганни сўз эгар.
Ü Кўздан кўзинг тойса,
Сўздан кўнглинг тояр.
Ü Кўнгилни қўл билан овламасанг,
Тил билан овла.
Ü Кўнгилсиз гапнинг кечиккани яхши.
Ü Мазали сўзга қулоқ чарчамас.
Ü Маъқул сўзга қорув йўқ.
Ü Минг чечанни бир эзма енгар.
Ü Муздан сув томар,
Сўзамолдан — бол.
Ü Овни — озиқ билан,
Одамни — сўз билан.
Ü Овқатни туз мазали қилар,
Одамни — сўз.
Ü Одам гап билан,
Ҳайвон ўт билан.
Ü Одам сўзи билан синалар,
Ош — тузи билан.
Ü Одам — сўзлашгунча,
Йилқи — кишнашгунча.
Ü Одам сўзлашиб танишар,
Ҳайвон — ҳидлашиб.
Ü Одам сўзлашар,
Ҳайвон ялашар.
Ü Олим сўзи оз,
Оз бўлса ҳам соз.
Ü Орқадаги гап — оғилдаги тезак.
Ü Очиқ тил ош едирар,
Аччиқ тил тош едирар.
Ü Оқ дегани — олқиш,
Қора дегани — қарғиш.
Ü Оғизга келган сўз арзон,
Овулга келган бўз арзон.
Ü Оғиздан чиққан сўз қайтмас.
Ü Оғриган жойга қўл югурар,
Оғритар сўзга тил югурар.
Ü Пичир-пичирдан ўт чиқар.
Ü Пулинг бўлмаса, бўлмасин,
Ширин сўзинг бўлсин.
Ü Сабр қилган мой ошар,
Олқиш олган кўп яшар.
Ü Сен ҳам — бир оғиздан,
Сиз — ҳам.
Ü Совуқ гап юракни музлатар.
Ü Сув ўз йўлини топар,
Сўз — ўз эгасини.
Ü Суяксиз тил суяк синдирар.
Ü Сўз — бир, сайқал — қирқ.
Ü Сўз калтада,
Ун халтада.
Ü Сўз найзадан ўткир.
Ü Сўз оёқдан илгари борар.
Ü Сўз ожизи бўлгунча,
Кўз ожизи бўл.
Ü Сўз суякдан ўтар,
Таёқ — этдан.
Ü Сўз чумчуқ эмас,
Оғиздан чиқса, тутиб бўлмас.
Ü Сўз эмгак бўлар,
Бўз — кўйлак.
Ü Сўзда қанқув ёмон,
Дардда — санчув.
Ü Сўздан сўзнинг фарқи бор,
Ўттиз икки нархи бор.
Ü Сўздан сўз чиқар,
Сўзламасанг на чиқар.
Ü Сўзи нодурустнинг ўзи нодуруст.
Ü Сўзлагандан сўзламаган яхшироқ,
Сўзлаб эдим, бошимга тегди таёқ.
Ü Сўзни бир эзмадан сўра,
Бир — кезмадан.
Ü Сўзни сўз очар.
Ü Сўзнинг бойлиги — одамнинг чиройлиги.
Ü Сўзнинг ёмони — санчиқ,
Дарднинг ёмони — қуёнчиқ.
Ü Сўзнинг онаси — қулоқ,
Сувнинг онаси — булоқ.
Ü Таёғи йўғон бирни урар,
Сўзи йўғон мингни урар.
Ü Танбаллик — кулфат,
Маҳмаданалик — офат.
Ü Таом лаззати ўзида.
Одам лаззати — сўзида.
Ü Тил — ақл безаги.
Ü Тил — ақл тарозуси.
Ü Тил — ақл ўлчови.
Ü Тил бор, бол келтирар,
Тил бор, бало келтирар.
Ü Тил — дил калити.
Ü Тил — дил таржимони.
Ü Тил — дил жарчиси.
Ü Тил тиғи қилич тиғидан ўткир.
Ü Тил югуриги — бошга,
Оёқ югуриги — ошга.
Ü Тил яхшиси бор этар,
Тил ёмони хор этар.
Ü Тил тиғдан ўткир.
Ü Тилга ихтиёрсиз — элга эътиборсиз.
Ü Тилга эътибор — элга эътибор.
Ü Тилга эҳтиёт — элга эҳтиёт.
Ü Тили нопок — ўзи нопок.
Ü Тили шириннинг дўсти кўп.
Ü Тилни боғла дил билан,
Дилни боғла тил билан.
Ü Тиғ жароҳати битар,
Тил жароҳати битмас.
Ü Тоза сувни ер олар,
Яхши сўзни эл олар.
Ü Тузсиз ошнинг эпи осон,
Тузсиз гапнинг эпи қийин.
Ü Тўқсон оғиз сўзнинг тўқсонта тугуни бор.
Ü Узун тил — бошга тўқмоқ,
Бўйинга — сиртмоқ.
Ü Узун тил — умр заволи.
Ü Узун тилим — узгин тилим,
Қисқа тилим — тизгин тилим.
Ü Фил кўтармаганни тил кўтарар.
Ü Хабар — шамолдан тез.
Ü Хотин сўзини қондирар,
Эр уруғидан тондирар.
Ü Хушхабарнинг минг қаноти бор.
Ü Чин сўз — мўътабар,
Яхши сўз — мухтасар.
Ü Шакар ҳам тилда,
Заҳар ҳам тилда.
Ü Ширин сўз шакардан ширин.
Ü Ширин сўз ўликни ҳам тирилтирар.
Ü Ширин сўз — қаймоқли айрон,
Аччиқ сўз — бўйнига арқон.
Ü Ширин-ширин сўзласанг,
Илон инидан чиқар.
Аччиқ-аччиқ сўзласанг,
Мусулмон динидан чиқар.
Ü Ширин юзингдан ширин сўзинг аъло.
Ü Эгасиз қарғиш эгасини топар.
Ü Эл бор ерда сўз бор.
Ü Эл қўшиқ билан тирик.
Ü Эл ғазнаси — эски сўз.
Ü Элдаги гап — дилдаги гап.
Ü Элли(к) гапдан белли гап яхши.
Ü Элни севсанг, элча гапир.
Ü Эр бойлиги — йўлда,
Сўз бойлиги — тилда.
Ü Эр — лафзидан,
Қўй — бўғзидан.
Ü Эр сўзи — эл сўзи.
Ü Этиги ёмон тўр булғар,
Оғзи ёмон — эл.
Ü Юз юздан ширин,
Сўз сўздан ширин.
Ü Яхши гап билан илон инидан чиқар,
Ёмон гап билан пичоқ қинидан чиқар.
Ü Яхши гапга қулоқ сол,
Ёмон гапга улоқ сол.
Ü Яхши гапнинг ҳам қулоғи бор,
Ёмон гапнинг — ҳам.
Ü Яхши нақл — томири ақл.
Ü Яхши ош бергунча, яхши сўз бер.
Ü Яхши оғизга — ош,
Ёмон оғизга — тош.
Ü Яхши сўз болдан ширин.
Ü Яхши сўз бўлдиради,
Ёмон сўз куйдиради.
Ü Яхши сўз ийдирар,
Ёмон сўз бездирар.
Ü Яхши сўз — кўнгил подшоси.
Ü Яхши сўз суюнтирар,
Ёмон сўз куюнтирар.
Ü Яхши сўз — юрак ёғи,
Ёмон сўз — юрак доғи.
Ü Яхши сўз — юракка малҳам,
Ёмон сўз — юракка ғам.
Ü Яхши сўзга учар қушлар эл бўлар,
Ёмон сўзга пашша кучи фил бўлар.
Ü Яхши сўздан — вафо,
Ёмон сўздан — вабо.
Ü Яхши сўздан мой эрийди,
Ёмон сўздан сой қурийди.
Ü Яхши сўзнинг мазасини билмаган,
Ёмон сўзнинг иззасини билмас.
Ü Яхшининг сўзи — олтин,
Ёмоннинг сўзи — болта.
Ü Яхшининг сўзи тошни эритар,
Ёмоннинг сўзи бошни чиритар.
Ü Яхшининг сўзи — қаймоқ,
Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ.
Ü Яхши-яхши деса,
Кунда тариқдай яхшилик қўшилар эмиш.
Ёмон-ёмон деса,
Кунда тариқдай ёмонлик қўшилар эмиш.
Ü Ўз ақлинг ақлдир,
Элнинг ақли нақлдир.
Ü Ўзи совуқнинг — сўзи совуқ.
Ü Ўн оғиз сўз минг оғиз бўлар.
Ü Ўтарчининг наштари енг ичида,
Заҳар хотин наштари тил учида.
Ü Ўттиз тишдан чиққан сўз,
Ўттиз уруққа тарқалар.
Ü Ўқ бирни ўлдирар,
Сўз — мингни.
Ü Қарғишнинг икки учи бўлар.
Ü Қаттиқ гап қариндошга ҳам ёқмас.
Ü Қизил тилим бўлмаса,
Қишлар эдим элимда.
Яшил тилим бўлмаса,
Яйрар эдим элимда.
Ü Қизил тилим тиёлмадим,
Қизимникига боролмадим.
Ü Қуруқ сўз бош оғритар,
Ёриқ қошиқ оғиз йиртар.
Ü Қўйнинг қиммати — юнгида,
Одамнинг қиммати — сўзида.
Ü Севдирган ҳам тил,
Бездирган ҳам тил.
Ü Сел ариқни бузар,
Ёмон сўз — дилни.
Ü Қулоқдан кирган совуқ сўз
Кўнгилга бориб муз бўлар.
Ü Қўтир қўлдан юқар,
Бало — тилдан.
Ü Дўст орттираман десанг,
Ширин суҳбат қил!
Душман орттираман десанг,
Чақиртикан бўл!
Ü Ҳар ким ўз тили билан тирик.
Ü Яхшига қилсанг яхшилик –
Ҳам айтади, ҳам қайтади.
Ёмонга қилсанг яхшилик –
На айтади, на қайтади.
Ü Яхши сўз тўрга элтар,
Ёмон сўз — гўрга.
Ü Ҳар меванинг пўчоғи бор,
Ҳар сўзнинг ўлчови бор.
Ü Ширинсўз шоҳ косасида сув ичар.
Ü Ҳикмат — бир ҳовуч олтин.
Ü Оз гапир — соз гапир.
Ü Йўл қувган хазинага йўлиқар,
Сўз қувган — балога.
Ü Туя ҳам муомалага чўкар.
Ü Тилингда бўлса болинг,
Кулиб турар иқболинг.
Ü Яхши сўз қанд едирар,
Ёмон сўз панд едирар.
Ü Ёмон тил бошга бало келтирар,
Яхши тил давлат, дунё келтирар.
Иброҳимжон домла Иномов.
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 