28 Феврал, 2026, 11 Рамазон, 1447
28 Феврал, 2026, 11 Рамазон, 1447
Ҳижрий учинчи йил, рабиъус соний ойи (мил. 624 йил сентябрь-октябрь) – Бану Сулайм қабиласи Мадинага ҳужум қилиш учун катта қўшин тўплаётгани ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга хабар етиб келгани заҳоти (ёки Қурайш карвонини кўзлаб), у зот уч юз жангчидан ташкил топган лашкар билан Мадинанинг жанубий тарафидаги Буҳрон деган жойга бордилар (лекин жангсиз кейинги ойда Мадинага қайтиб келдилар. Бу юриш тарихга “Буҳрон ғазоти” номи билан кирган).
Ҳижрий тўртинчи йил, рабиъус соний ойи (мил. 625 йил сентябрь-октябрь) – Ғатафон қабиласининг Бану Муҳориб ва Бану Саълаба уруғларидан ташкил топган саҳройи араблар бир жойга йиғилишаётгани ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга хабар келганида, бу тошбағир ва тўпори бадавийларнинг дилларига қўрқув солиш мақсадида Нажд даштлари оша улар устига тезлик билан юриш қилдилар (қароқчилик ва босқинчиликни ўзларига касб қилиб олган бу бадавийлар мусулмонларнинг келаётгани хабарини эшитиб, қўрқиб, тоғнинг тепасига чиқиб кетишди. Шундай қилиб, мусулмонлар бу босқинчи қабилаларнинг попукларини пасайтириб, дилларига қўрқув солиб қўйди ва жумодул аввал ойида Мадинага соғ-омон қайтиб келишди. Бу юришга “Нажд ғазоти” дейилади);
Ҳижрий олтинчи йил, рабиъус соний ойи (ёки рабиъул аввал ойи / мил. 627 йил июль-август ёки август-сентябрь) – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Уккоша ибн Миҳсан розияллоҳу анҳу бошчилигида қирқ нафар саҳобани Ғамр суви атрофида жойлашган Бану Асад қабиласига юбордилар (бу юришга “Уккоша ибн Миҳсан сарияси” дейилади);
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Муҳаммад ибн Маслама розияллоҳу анҳу бошчилигида ўн кишилик сарияни Бану Саълаба диёридаги Зулқасса деган жойга юбордилар (у ерга етиб борганларида душман улар учун юз кишилик пистирма тайёрлаб қўйган экан. Мусулмонлар уйқуга кетганда пистирмадагилар тўсатдан ҳамла қилиб, уларни ўлдириб кетишди, фақат битта Муҳаммад ибн Маслама яраланган ҳолда тирик қолди. Бу юришга “Муҳаммад ибн Маслама сарияси” дейилади);
Ҳижрий олтинчи йил, рабиъус соний ойи (мил. 627 йил август-сентябрь) – Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Муҳаммад ибн Маслама сариясида ўлдирилган саҳобаларнинг қасосини олиш учун Абу Убайда ибн Жарроҳ розияллоҳу анҳу бошчилигида қирқ нафар саҳобани яна Зулқассага юбордилар (улар тунлари пиёда йўл юриб, тонг пайти Бану Саълаба қабиласига ҳужум қилдилар. Душман тоққа қочиб чиқиб кетди. Мусулмонлар фақат бир кишини қўлга олди ва у мусулмон бўлди. Бу юришга “Абу Убайда ибн Жарроҳ сарияси” дейилади);
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Зайд ибн Ҳориса розияллоҳу анҳу бошчилигида бир сарияни Марруз-заҳрондаги Жамум суви атрофида жойлашган Бану Сулайм қабиласи устига юбордилар (бу юришга “Зайд ибн Ҳориса сарияси” дейилади);
Ҳижрий тўққизинчи йил, рабиъус соний ойи (мил. 630 йил июль-август) – Рум шоҳи Қайсар Муъта жангидан бир йил ҳам ўтмай, мусулмонлар енгиб бўлмас катта қудратга айланмасларидан туриб, уларни батамом тор-мор қилишга аҳд қилди ҳамда румликлар, уларга тобе бўлган Ғассон ва бошқа араб қабилалари иштирокида жуда катта қўшин ҳозирлаб, катта урушга тайёрлана бошлади.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бўлажак урушга тайёргарлик қилиш мақсадида аёлларидан бир ой давомида ийло қилдилар (яъни уларга яқинлашмасликка қасам ичдилар) ва улардан четланиб, бир ҳужрани маскан тутдилар.
Ўша кунларда мунофиқлар ўз фитна ва макр-ҳийлаларига ўчоқ бўлиши учун масжид суратида бир марказ барпо қилдилар (у масжидининг номи “Зирор” яъни, мусулмонларга зарар етказиш масжиди эди. Сўнг улар Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ушбу масжидларида намоз ўқиб беришларини сўрашди, лекин Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам урушга тайёргарлик қилиш билан банд бўлганлари учун у ерда намоз ўқишни кейинга сурдилар).
Ҳижрий ўн саккизинчи йил, рабиъус соний ойи (мил. 639 йил апрель) – ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу халифалик даврида Шом мамлакатидаги мусулмонларнинг аҳволидан хабар олиб келиш мақсадида Мадинадан саҳобалар билан йўлга чиқдилар (Шом чегарасидаги Сарғ қишлоғига етганида, Шомда ўлат тарқагани ҳақида хабар етиб келди ва Шомга кирмасдан ортларига қайтишди. Ўша ўлат сабабли, Шомда 25-30 минг мусулмон вафот этган. Ўлганлар ичида Абу Убайда ибн Жарроҳ, Муоз ибн Жабал, Язид ибн Абу Суфён ва Суҳайл ибн Амр сингари машҳур саҳобалар ҳам бор эди. Шунда ҳазрати Умар розияллоҳу анҳу Амр ибн Ос розияллоҳу анҳуга мактуб ёзиб, шаҳар аҳолисини тоғли ҳудудларга кўчиришни буюради. Чунки ўлат тоғ аҳолиси орасида тарқалмас экан. Шу сабаб, қолган халқ ўлимдан сақланиб қолган. Аллоҳ барчаларидан рози бўлсин);
Ҳижрий 368 йил, рабиъус соний ойи (мил. 978 йил ноябрь) – саҳобалар ҳақида ёзилган «Ал-истийъоб фи маърифатил асҳоб» китоби муаллифи Абу Умар ибн Абдул Барр раҳимаҳуллоҳ жума куни имом минбарда хутба ўқиётганида туғилди;
Ҳижрий 491 йил, рабиъус соний ойи (мил. 1098 йил март) – салб урушлари бошланди;
Ҳижрий 1252 йил, 21 рабиъус соний (мил. 1836 йил 4 август) – машҳур «Раддул мухтор» китоби муаллифи ҳанафий уламоларининг охирги муҳаққиқларидан Ибн Обидин раҳимаҳуллоҳ вафот этган;
Ҳижрий 1375 йил, рабиъус соний ойи (мил. 1955 йил ноябрь-декабрь) – Саудия давлати ўз тарихида Масжиди Ҳаромни илк бор кенгайтириш ишларини бошлади;
Ҳижрий 1420 йил, рабиъус соний ойи (мил. 1999 йил июль-август) – машҳур «Мабоҳис фи улумил Қуръон» китоби муаллифи шайх Манноъ Қаттон вафот этди…
ТИИ ўқитувчиси
Абдул Азим Зиёуддин
тайёрлади
Аллоҳ таоло айтади: “Ким Аллоҳга иймон келтирса, У зот унинг қалбини ҳидоятга солур…” (Тағобун сураси, 11-оят).
Қалб ҳар бир амалнинг асли ва барча ҳаракатларнинг негизидир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Огоҳ бўлинглар, жасадда бир парча гўшт бор. Агар у тўғри бўлса жасаднинг барчаси тўғри бўлади, агар у фасод бўлса жасаднинг барчаси фасод бўлади. Огоҳ бўлинглар, у қалбдир”.
Қалбнинг тўғри бўлиши дунё ва охиратдаги саодат, унинг бузуқ бўлиши эса ҳалокатдир. Аллоҳ таоло айтади: “Албатта, бунда қалби борларга ва зеҳн билан қулоқ осганларга эслатма бордир” (Қоф сураси, 37-оят).
Ҳар бир яратилган жонзотда қалб бўлади. Аммо бу қалблар икки хил: бири иймон ила мунаввар, тақво ила обод бўлган тирик қалб; иккинчиси хароб бўлиб сўнган, касал ва ўлик қалбдир. Аллоҳ таоло айтади: “Уларнинг қалбларида касал бор. Аллоҳ касалларини зиёда қилди. Ва уларга ёлғон гапирганлари учун аламли азоб бор” (Бақара сураси, 10-оят). Аллоҳ таоло бошқа оятда эса бундай марҳамат қилади: «Ва улар: “Қалбимиз ғилофланган”, дейишади. Йўқ, ундай эмас, куфрлари сабабли Аллоҳ уларни лаънатлаган. Бас, озгинагина иймон келтирадилар» (Бақара сураси, 88-оят).
Аллоҳ таоло ўлик қалблилар ҳақида яна бундай дейди: «Улар: “Қалбларимиз сен даъват қилаётган нарсадан ғилофлардадир, қулоқларимизда оғирлик бор, сен билан бизнинг орамизда эса, парда бор. Бас, сен амалингни қилавер, биз ҳам, албатта, ўз амалимизни қилгувчилармиз”, дедилар» (Фуссилат сураси, 5-оят).
Аллоҳнинг душманларида ҳам қалб бўлади, лекин у ҳеч нарсани англамайди. Шунинг учун ҳам Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дуо қилар эдилар: “Эй, қалбларни бошқарувчи! Менинг қалбимни динингда собит қил!”.
Мўминнинг қалби доимо рўза тутади. Унинг рўза тутиши ҳалокатга олиб борувчи ширк, ботил эътиқод, ёмон васваса ва ниятлардан фориғ қилиш билан бўлади. Мўминнинг қалби Аллоҳнинг муҳаббати ила ободдир.
Мўминнинг қалбида унга зулмат аралаша олмайдиган ёрқин нур бор. Бу абадий рисолат, самовий таълимотлар ва раббоний шариат нуридир. Ушбу нурга Аллоҳ таоло бандага табиий фитрат қилиб берган нур қўшилади ва икки улкан нур жамланади. Аллоҳ таоло айтади: “(Бу) нур устига нурдир. Аллоҳ хоҳлаган одамни Ўз нурига ҳидоят қилур. Аллоҳ одамларга мисолларни келтирур. Аллоҳ ҳар бир нарсани ўта билгувчидир” (Нур сураси, 35-оят).
Мўминнинг қалби чироқ каби порлайди, Қуёш каби нур сочади ва субҳ каби ялтирайди. У ояти карималарни тинглаганда, уларнинг маъноларини тафаккур қилганда қалбидаги ишончи янада зиёда бўлади.
Мўминнинг қалби кибрдан рўза тутади, чунки у қалб рўзасини бузиб юборади. Кибр унинг қалбига ўрнашмайди, зеро, у ҳаром амалдир. Кибрнинг асл ўрни қалбда бўлади, агар кибр қалбга ўрнашса ўз соҳибини ҳалок қилади. Ҳадиси қудсийда Аллоҳ таоло айтади: “Кибриё Менинг ридойимдир, улуғлик Менинг изоримдир. Ким иккисида Мен билан талашса уни азоблайман”.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Ким Аллоҳга такаббурлик қилса уни хорлайди. Ким Аллоҳ учун тавозеъли бўлса уни юксалтиради”.
Мўминнинг қалби ужбдан ҳам рўза тутади. Ужб – инсоннинг ўзини мукаммал, бошқалардан афзал ва унда бошқаларда йўқ нарса бор деб тасаввур қилишидир. Бу эса айни ҳалокатдир. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Уч нарса ҳалок қилувчидир: киши ўз нафсидан ажабланиши, қаттиқ хасислик ва эргашиладига ҳаво (ҳавойи нафс)”, деганлар.
Ужбнинг давоси инсон ўз айблари, хатоларининг кўплигини ҳамда минглаб қилган, сўнгра уларни эсдан чиқарган гуноҳ ва ёмонликларини ёдидан кўтармаслигидир. Бинобарин, уларнинг ҳисоби Роббимиз ҳузурида, У адашмайди ва унутмайди.
Мўминнинг қалби ҳасаддан рўза тутади. Чунки ҳасад яхши амалларни олов каби куйдиради, қалбнинг нурини ўчиради ва бандани Аллоҳ томон юришини тўхтатиб қўяди. Аллоҳ таоло айтади: “Ёки Аллоҳ одамларга Ўз фазлидан берган нарсаларга ҳасад қилмоқдаларми?” (Нисо сураси, 54-оят).
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: “Бир-бирингизга ҳасад қилманглар, бир-бирингиздан нафратланманглар, ўзаро урушманглар ва ўзаро нажш (инсонла ўзаро келишиб бир нарсанинг нархини ошириши) савдосини қилманглар. Баъзингиз баъзингизнинг савдоси устига савдо қилмасин”.
Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уч марта саҳобаларидан бир кишининг жаннат аҳлидан эканининг хабарини бердилар. У киши нима эвазига жаннатга киргани ҳақида сўралганида: “Қалбимда бирор мўминга ҳасад, нафрат ёки муттаҳамлик бор ҳолида ҳеч уйқуга ётмадим”, дея жавоб берди. Орифларнинг рўзаси бўлмиш қалб рўзасини тутувчилар борми? Шоир айтади:
Орифлар рўзаси ичра оламлар Робби ризосин исташ бордир,
Ҳар замон улар қалби соим, саҳар вақти ҳоллари истиғфордир.
Аллоҳим, қалбларимизни тўғри йўлга бошлагин, уларни иймонда собит айла!
Доктор Оиз ал-Қарнийнинг
"Рўзадорлар учун дарслар" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа