Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
Муторриф ибн Мусъаб айтадилар: “Мен халифа Мансурнинг ҳузурига кирсам, у ғамгин ва хафа ҳолатда экан. Айрим яқин инсонларидан жудо бўлгани сабаб, ҳатто сўзлашмай қўйган экан. У менга: “Эй Муторриф! Мен мусибатга дучор бўлдим. Бу балони Аллоҳдан бошқа ҳеч ким бартараф қила олмас. Аллоҳ бу мусибатни даф қилишини сўрашим учун бирон дуо борми? Мен уни ўқиб юрардим”, деди.
Мен: “Эй мўминларнинг амири! Муҳаммад ибн Собит менга Амр ибн Собит ал-Басрийдан ривоят қилиб гапириб берган. “Басралик бир кишининг қулоғига пашша кириб кетиб, қулоқ пардасигача етиб борди. У оғриқдан қийналиб, кечасию кундузи ухлолмай қолди. Шунда Ҳасаннинг яқинларидан бир киши: “Саҳоба Ало ибн Ҳазрамийнинг дуоларини ўқигин, чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ушбу дуони саҳрода ва денгизда сўраб дуо қилганларида, Аллоҳ таоло уларни машаққатдан халос қилган”, деб айтган эди, у киши: “Аллоҳ раҳм қилсин, у қанақа дуо?” деди. Шунда мен у кишига қуйидаги ривоятни айтиб бердим:
“Ало ибн Ҳазрамийни Баҳрайнга юборилди. У киши саҳрони юриб бораркан, жуда қаттиқ чанқоқ ва сувсизликдан ўлар ҳолатга келди. Шунда у зот уловдан тушди ва икки ракат намоз ўқиди. Сўнгра: “Йа Ҳалийму, йа Алийм, йа Алиййу, йа Азийм, исқинаа” (Эй Ҳалим, эй Билувчи, эй Олий ва эй Буюк Зот, бизни сув билан суғор, ташналигимизни қондир) деб дуо қилганди, бирдан қушнинг қанотига ўхшаб кетадиган булутлар пайдо бўлиб, гумбурлай бошлади. Сўнгра ёмғир ёға бошлади, биз идиш ва мешкобларимизни тўлдириб олдик. Йўлимизда давом этиб, денгиз қирғогидаги кичик кўрфазга етиб келдик. У ерда ҳеч қимирлашни иложи йўқ эди. Сузиб кетишимиз учун кемаларимиз ҳам йўқ эди. У киши икки ракат намоз ўқиб: “Йа Ҳалийму йа Алийм, йа Алиййу йа Азийм, ажизнаа” (Эй Ҳалим, эй Билувчи, эй Олий ва эй Буюк Зот, бизни бу ердан ўтказиб юбор), деб айтдилар. Сўнгра отнинг тизгинидан ушлаб: “Аллоҳнинг исмини айтиб бу ердан кечиб ўтинглар”, дедилар.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳу: “Биз сувнинг устидан юриб ўтдик. Аллоҳга қасамки, бизни на оёқларимиз, на маҳсиларимиз ва на оёқ кийимларимиз ҳўл бўлган эди. Ўша пайтда қўшин тўрт минг отлиқдан иборат эди”, деб айтдилар.
(Ибн Абу Дунё, Лалкаий ва Ибн Абу Шайба мусаннифларида баъзи қисқартириш ва қўшимчалар билан ривоят қилишган).
Ҳалиги қулоғига пашша кириб кетган киши ҳам ушбу дуони ўқиган эди, қулоғидан пашша чиқиб, ўз ҳолига келди.
Халифа Мансур ҳам қиблага қараб, ушбу дуо билан сўрай бошлади. Бироз фурсат ўтиб, менга юзланди ва: “Эй Муторриф, Аллоҳ мендаги ғамни аритди”, деб овқат келтиришларини амр қилди ва мени ҳам таклиф этди, бирга ўтириб тановвул қилдик.
“Ёқимсиз нарсаларни бартараф қилиш ва бало офатдан қутулишда дуонинг аҳамияти” номли китобдан.
Биз ҳам ҳаётда қандайдир муаммо ва тўсиқларга дуч келиб: “Йа Ҳалийму йа Алийм, йа Алиййу йа Азийм”, деб айтиб, ўша муаммони кўтаришини Аллоҳдан астойдил ва чин ихлос билан сўрасак, инша Аллоҳ У Зотнинг ёрдами билан муаммолардан халос бўламиз.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Дарҳақиқат, Аллоҳ таоло таваккул қилиш учун иймонни шарт қилди. Бу ҳақда:
﴿وَعَلَى اللَّهِ فَتَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ﴾
“Агар мўмин бўлсангиз, Аллоҳга таваккул қилингиз”[1] деб марҳамат этди.
Аллоҳ таоло таваккул қилиш аҳамияти ҳақида бундай марҳамат қилади: “Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, унга У зотнинг Ўзи кифоядир”[2]. Аллоҳ таоло таваккул қилувчи учун Ўзи мукофот беришини ҳамда унга Ўзи кифоя қилишининг башоратини маълум қилди. Бу энг гўзал кифоя қилишдир.
Шунингдек, ким Аллоҳга тақво қилса, У зот унинг ишида осонлик қилиб беришини ҳам зикр қилган. Қандай ҳам яхшики, таваккул қилувчиларга Аллоҳнинг Ўзи кифоя қилса... Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ﴾
“Албатта, Аллоҳ таваккул қилувчиларни севадир”[3].
Қайси даража Аллоҳ таолонинг севган кишисининг даражасидан буюкроқдир? Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Аллоҳнинг муҳаббати билан тамғаланган мақом соҳибига ва унинг аҳволини Ўз кифояси билан кафолатланган кишига ҳурмат кўрсатаман. Кимники Аллоҳ кифоя қилса, севса ва сақласа, у буюк муваффақиятга эришади. Албатта, севилган киши азобланмайди, узоқлаштирилмайди ва тўсилмайди.”
Ким Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишда қидирса ва таваккул қилишни ташласа, у: “Аллоҳ Ўз бандасига етарли эмасми”?![4] оятини ёлғонга чиқарувчидир. Имом Ғаззолий айтадилар: “Аллоҳдан ўзгани кифоя қилишни қидирувчи ва таваккул қилишни ташлагувчи киши, кўргазмада ҳақни рад қилишни сўрагувчи кишига ўхшайди”.
Аллоҳ азза ва жалла бундай марҳамат қилади:
﴿وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴾
“Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, албатта, Аллоҳ ғолиб ва ҳикматли зотдир”[5].
Оятдаги “ғолиб”дан мурод, ким Ундан ёрдам, ҳимоя сўраса хор этмайди ҳамда Уни ҳимоя қилишини сўраса зое қилмайди. “Ҳикматли”дан мурод эса, кимда-ким Аллоҳнинг тадбирига таваккул қилса, Аллоҳ унинг тадбиридан адаштирмайди.
Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилади:
﴿إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ﴾
“Албатта, сиз Аллоҳдан ўзга ибодат қилаётганлар ўзингизга ўхшаш бандалардир”[6]. Бу оятда Аллоҳдан бошқа ҳар бир банданинг ҳожати сизнинг ҳожатингизга ўхшайди, шундай экан, қандай қилиб уларга таваккул қилинади? дея баён қилиняпти.
Имом Ғаззолий бундай дедилар: “Қуръонда зикр қилинган ҳар бир тавҳид ўзгаларга мулоҳаза қилишни тўхтатиш ва ёлғиз Аллоҳга таваккул қилишга ишорадир”.[7]