12 Феврал, 2026, 24 Шаъбон, 1447
12 Феврал, 2026, 24 Шаъбон, 1447
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм.
Аллоҳ таолога битмас-туганмас ҳамду санолар бўлсин.
Пайғамбаримизга мукаммал ва батамом салавоту дурудлар бўлсин.
وَلِأَبِي دَاوُدَ: مَنْ دُعِيَ فَلَمْ يُجِبْ فَقَدْ عَصَى اللهَ وَرَسُولَهُ، وَمَنْ دَخَلَ عَلَى غَيْرِ دَعْوَةٍ دَخَلَ سَارِقًا وَخَرَجَ مُغِيرًا.
Абу Довуднинг ривоятида:
«Ким даъват қилинса-ю, ижобат қилмаса, батаҳқиқ, Аллоҳга ва Унинг Расулига осий бўлур. Ким даъват қилинмай туриб кирса, ўғри ҳолида кириб, талончи ҳолида чиқур», дейсилган.
Шарҳ: Ушбу ривоятда чақирилган жойдан қолмаслик ва чақирилмаган жойга бормаслик ҳақида сўз кетмоқда.
Айтилган валиймага бормаслик Аллоҳ таолога ва Унинг Расули соллаллоҳу алайҳи васалламга осийликдир.
Айтилмаган жойга бориш эса ўғрилик ва босқинчилик кабидир. Валиймага даъват қилинмаган одам унга кираётганда худди ўғри каби, биров кўриб қолмасин, деб писиб-беркиниб киради. Қайтиб чиқаётганда эса худди ғарот қилиб, куч билан бировнинг нарсасини тортиб олган одамдек, гердайиб, кекириб чиқади. Шунинг учун айтилмаган жойга бормаслик керак.
وجَاءَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ أَبُو شُعَيْبٍ إِلَى غُلَامٍ لَهُ لَحَّامٍ فَقَالَ: اصْنَعْ لِي طَعَامًا يَكْفِي خَمْسَةً، فَإِنِّي رَأَيْتُ فِي وَجْهِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجُوعَ، فَصَنَعَ طَعَامًا ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَدَعَاهُ وَجُلَسَاءَهُ الَّذِينَ مَعَهُ، فَلَمَّا قَامَ النَّبِيُّ r اتَّبَعَهُمْ رَجُلٌ لَمْ يَكُنْ مَعَهُمْ حِينَ دُعُوا، فَلَمَّا انْتَهَى رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْبَابِ قَالَ لِصَاحِبِ الْمَنْزِلِ: إِنَّهُ اتَّبَعَنَا رَجُلٌ لَمْ يَكُنْ مَعَنَا حِينَ دَعَوْتَنَا، فَإِنْ أَذِنْتَ لَهُ دَخَلَ، قَالَ: فَقَدْ أَذِنَّا لَهُ فَلْيَدْخُلْ. رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَالشَّيْخَانِ.
«Абу Шуъайб исмли бир киши ўзининг қассоб ходимининг олдига келиб:
«Менга беш кишилик таом тайёрлаб қўй, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юзларида очликни кўрдим», деди.
У таомни тайёрлади. Сўнгра Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга одам юбориб, у зотни ва бирга ўтирганларни даъват қилди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам туриб кетаётганларида даъват қилинган пайтларида бўлмаган бир киши ҳам уларга эргашди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам эшик олдига етиб келганларида манзил соҳибига:
«Бизни даъват қилганингда биз билан бўлмаган бир киши бизга эргашиб келди. Агар унга изн берсанг, киради», дедилар.
«Батаҳқиқ, унга изн бердик, кираверсин», деди у».
Термизий ва Икки шайх ривоят қилганлар.
Шарҳ: Ушбу ҳадиси шарифдан олинадиган фойдалар:
1. Абу Шуъайб розияллоҳу анҳунинг зийракликлари ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга меҳрибонликлари. Улуғ кишиларнинг атрофларидаги одамлар ана шундай бўлишлари лозим.
2. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бошқа кишилар мулоҳаза қиладиган даражада оч қолишга дучор бўлган кунларни ҳам бошларидан кечирганликлари.
3. Уйда таом тайёрлаб, оч қолган кишиларни таомлантириш савобли иш эканлиги.
4. Даъват қилинмаган одам валийма бор жойга бормагани маъқул эканлиги, борса ҳам, алоҳида изн сўраб, кейин кириши лозимлиги.
5. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг юксак одоблари. Аввало, эргашган одамга «Сен қол», демадилар. Сўнгра Абу Шуъайб розияллоҳу анҳудан чақирилмаган кишига изн беришни сўрадилар.
Ҳар бир мусулмон киши ушбу одобларни эътибор бериб ўрганиши, уларга амал қилиши зарур.
«Ҳадис ва ҳаёт» китоби асосида тайёрланди
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Файласуфлар: “Доимий бир хил қонуниятларга бўйинсуниш Яратувчининг қудратини чеклаб қўяди. Чунки ягона илоҳ бўлган Зот ўзи ўрнатган қонунларга ўзгартириш киритишга ҳаққи бор ва айнан шу нарса қудратнинг давомийлиги ва эркинлигини кўрсатиб беради. Доимийлик баъзан мукаммалик ва бетакрорликка ишора қилиши мумкин. Лекин бу қудрат эркинлигини чеклаб қўяди”, дейдилар.
(Бу билан фалсафачилар коинотдаги қонуниятларнинг ўзгармаслигини инкор қилишмоқда ва уни ожизлик белгиси сифатида баҳолашмоқда. Таржимон).
Аллоҳ таоло Ўз қудартининг эркинлигини шу борлиқ мисолида ҳам кўрсатган. Лекин айнан коинот мисолида унинг ўзгармаслигини битиб қўйган. Чунки коинотдаги қонунларнинг ўзгариши мумкинлигини битиб қўйганида қуёш бир кун чиқиб, бир кун чиқмаслиги, ер бир муддат айланиб, бир муддат тўхтаб туриши табиий бир ҳолга айланиб қоларди. Агар юлдузлар ҳаракатида тартибсизлик бўлганида коинот бузилиб кетарди.
Демак, коинотдаги асосий қонуниятлар ўзгармас бўлиб қолади ва доимийдир. Акс ҳолда тартиб йўқолади. Тартиб йўқолганда эса борлиқ ҳам йўқ бўлиб кетади. Шундай экан, “коинотдаги қонунлар ўзгармаслиги қудрат эркинлигини чеклаб қўяди” деган гап нотўғридир. Аксинча, доимийлик ва ўзгармаслик илоҳий қудрат эркинлигини ифодалайди. Доимийлик эса борлиқнинг мавжуд бўлиши учун керак.
Аллоҳ таоло тартибсиз борлиқ яратишни мақсад қилиши мумкин эмас. Аксинча, буюк қудратига муносиб бир борлиқни яратган. Айни эркин қудратининг таъсирида бу борлиқдаги қонуниятлар ўзгаришсиз қолади. Борлиқдаги ҳаётни бузмаган ҳолда айрим ноодатий ҳодисларни ҳам Ўз қудрати ила кўрсатиб туради. Бу нарсани эса қудрати эркинлигини кўрсатиш учун қилади.
Аллоҳнинг қудрати эркинлигига далил бўладиган нарсаларга мисол келтирсак. Ана шундай ёрқин мисоллардан бири бу пайғамбарларга берилган мўжизалардир. Лекин бу ҳақда узоқ гаплашмоқчи эмасмиз. Чунки биз фақат ақлий далиллар келтиришни мақсад қилганмиз. Маълумки, борлиқдаги барча нарсалар Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига далил бўла олади. Шунингдек, Аллоҳнинг қудрати чексизлигига далолат қилади.
Инсоннинг пайдо бўлишига назар солайлик. Инсон ҳам бошқа нарсалар каби жуфт бўлгандагина пайдо бўлади. Бу сабабият қонуни дейилади. Лекин баъзида соғлом эркак ва аёл турмуш қурсалар ҳам фарзанд бўлмайди. Чунки барча нарса Аллоҳнинг хоҳиши билангина амалга ошади. Аллоҳ таоло бундай марҳамат қилган:
﴿لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ يَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ إِنَاثًا وَيَهَبُ لِمَنْ يَشَاءُ الذُّكُورَ أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَاثًا وَيَجْعَلُ مَنْ يَشَاءُ عَقِيمًا إِنَّهُ عَلِيمٌ قَدِيرٌ﴾
“Осмонлар-у ернинг мулки Аллоҳникидир. У Зот хоҳлаган нарсасини яратур. У Зот хоҳлаган кишисига қизлар ҳадя этур ва хоҳлаган кишисига ўғиллар ҳадя этур. Ёки уларни жуфтлаб – ўғил-қиз берур ва хоҳлаган кишисини туғмас қилур. Албатта, У Зот ўта билувчи ва ўта қодирдир” (Шуро сураси, 49-50-оятлар).
Эркак ва аёл жуфтлашганда фарзанд пайдо бўлади. Бироқ, сабабият оламида Аллоҳнинг қудратигина амалга ошишини ҳисобга олсак, йиллар бирга яшаса ҳам эр-хотиндан фарзанд дунёга келмас экан. Сабабият қонунлари бор бўлса-да, Аллоҳнинг қудрати эркиндир ва сабабият унга қарши чиқиши мумкин эмас. Аллоҳ таоло доимо бу қонуниятни бузавермайди. Аксинча, баъзида шу сабабият қонунларини бузиб туради ва қудрати эркин эканлигини кўрсатади. Чунки бундай қилмаса биз сабабларни ҳамма нарсадан устун билиб қолишимиз мумкин.
Шайх Муҳаммад Мутавалли Шаъровий раҳимаҳуллоҳнинг
"Аллоҳнинг борлигига ақлий далиллар" китобидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 