Sayt test holatida ishlamoqda!
02 Mart, 2026   |   13 Ramazon, 1447

Toshkent shahri
Tong
05:38
Quyosh
06:56
Peshin
12:40
Asr
16:30
Shom
18:19
Xufton
19:30
Bismillah
02 Mart, 2026, 13 Ramazon, 1447

Ortiqcha so'zni tark qilganga jannat bo'lsin!

25.01.2021   3654   6 min.
Ortiqcha so'zni tark qilganga jannat bo'lsin!

Ortiqcha so'zdan na dunyoviy va na uxroviy foyda yo'q. Inson maqsadini bir so'z bilan ifodalasa, uning ortidan yana boshqa ikkinchi gap ortiqcha bo'lib, uning zarariga hujjat bo'lish ehtimoli ko'p.

Muhammad ibn Yazid ibn Honis Makkiydan rivoyat qilinadi: Sufyon Savriy betob bo'lganida ko'rgani bordik, uning huzuriga Sa'id ibn Hasson Maxzumiy ham kirdi. Shunda Sufyon Savriy unga: “Kecha menga Ummu Solihdan rivoyat qilib aytgan hadisingni yana qaytarib aytib ber”, dedi. U: “Ummu Solih  bintu Solih Sofiyya bintu Shaybadan u Ummu Habibadan rivoyat qiladi: Rosululloh sollohu a'layhi vasallam: “Yaxshilikka buyurgani yoki yomonlikdan qaytargani yoki Alloh Azza va Jallani zikr qilganidan boshqa Odam bolasining barcha aytgan so'zi uning zararigadir, foydasiga emasdir” dedilar. Shunda Muhammad ibn Yazid: Bu hadis naqadar ham og'ir-a! dedi.

Shunda Sufyon Savriy unga: bu hadisning og'irligi nima? Uni bir ayol ikkinchisidan rivoyat qilyapti, bu Payg'ambaringiz sollollohu a'layhi vasallamni u bilan yuborgan Alloh Azza va Jallaning kalomida ham bor.

Alloh taolo marhamat qiladi: “ Ularning ko'p shivirlashib gaplashishlarida yaxshilik yo'qdir. Magar sadaqa berishga, ezgulikka yoki odamlar o'rtasini isloh qilishga buyurgan bo'lsalar, bu yaxshidir. Kimda-kim Alloh rizosi uchun shu ishlarni qilsa, unga ulkan mukofot berajakmiz[1](Niso surasi 114-oyat). Ushbu oyat ham hadisning ayni o'zidir.

Alloh azza va jalla: “Ruh (Jabroil) va (barcha) farishtalar saf tortib turadigan kunda (odamlar) gapirmaslar, faqat Rahmon (mehribon zot) izn bergan kishigina (so'zlar) va (faqat) rost so'zlar”[2]degan (Naba surasi 38-oyat). Ushbu oyat ham hadisning ayni o'zidir.

Yana bir oyati karimada: “Asr bilan qasamyod eturmanki, (har bir) inson ziyonda (baxtsizlikda)dir! Faqat imon keltirgan va solih amallarni qilgan, bir-birlariga haqiqatparvar bo'lishni tavsiya etgan va bir-birlariga sabrli bo'lishni tavsiya etgan zotlargina bundan mustasnodirlar”[3]degan (Asr surasi 1-3-oyatlar). Ushbu oyatning ham hadisning ayni o'zidir, dedi[4].

Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Rasululloh sollollohu alayhi va sallam: “Alloh Azza va Jallaning zikridan boshqa so'zni ko'paytirmang. Chunki Alloh Azza va Jallaning zikridan boshqa gapni ko'paytirish, qalbning qattiqligidir. Albatta, insonlarning eng Allohdan uzoqrog'i qalbi qattiqlardir”[5]dedilar (Imom Bayhaqiy rivoyati).  

Shu bois Abdulloh ibn Mas'ud roziyallohu anhu: “Sizlarni ortiqcha so'zlaringizdan ogohlantiraman, u bilan ehtiyojiga etadigan so'z kishiga kifoya, deganlar. Mujohid rahmatullohi alayhi esa: “Har bir so'z, albatta, kotib farishtalar tamonidan yozib boriladi, Hattoki kishi bolasini tinchlantirish uchun yolg'ondan senga falon, falon narsalarni olib beraman deydi va u yolg'onchi deb yozib qo'yiladi[6], deganlar. Shunday ekan tilimizni doimo ortiqcha so'zdan tiyishimiz lozim, zero Rasululloh sollollohu alayhi vasallam ortiqcha molini nafaqa qilib, ortiqcha so'zini ushlab qolgan kishiga jannat bo'lsin[7] deb duo qilganlar (Imom Bayhaqiy rivoyati).

Abdulahad  Sobirov,

Imom Buxoriy nomidagi Toshkent Islom instituti

“Tahfizul-Qur'on” kafedrasi o'qituvchisi

 

[1] Niso surasi 114-oyat.Shayx Abdulaziz Mansur.  Qur'oni karim ma'nolarining tarjima va tafsiri. 2009-yil Toshkent. TIU nashriyoti.

[2] Naba surasi 38-oyat.Shayx Abdulaziz Mansur.  Qur'oni karim ma'nolarining tarjima va tafsiri. 2009-yil Toshkent. TIU nashriyoti.

[3] Asr surasi 1-3-oyatlar.Shayx Abdulaziz Mansur.  Qur'oni karim ma'nolarining tarjima va tafsiri. 2009-yil Toshkent. TIU nashriyoti.

[4] Imom Bayhaqiy. Shu'abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 4954- hadis. 1990-yil  Bayrut. Darul kutubil i'lmiyya.  

[5] Imom Bayhaqiy. Shu'abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 4951- hadis. 1990-yil  Bayrut. Darul kutubil i'lmiyya.  

[6] Vahid Abdussalom Boliy, Hifzullisan 8-bet. 1990-yil Makka-i mukarrama. Matobi'ussofa.

[7] Imom Bayhaqiy. Shu'abul-iymon, 4- juz, tilni saqlash bobi 4944- hadis. 1990-yil  Bayrut. Darul kutubil i'lmiyya.  

Maqolalar
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Solihlar yo‘lida sobitlik

02.03.2026   732   4 min.
Solihlar yo‘lida sobitlik

Nasihat

Shayx Sulaymon ibn Xalaf Bojiyning farzandlariga vasiyati

Yetuk faqih, imom va hofiz Shayx Sulaymon ibn Xalaf Bojiy rahimahulloh farzandlariga vasiyat qila turib, ularga hayotda har bir mo‘min kishi bilishi zarur bo‘lgan ko‘plab nasihatlarni beradi. Mazkur o‘gitlar siz aziz o‘quvchilarimiz uchun manfaatli bo‘lishini inobatga olib, jurnalimiz sahifalarida berib borishni lozim topdik.


Shayx Sulaymon ibn Xalaf rahimahulloh aytadi:

Ey farzandlarim! Batahqiq, sizning zimmangizga farzi ayn bo‘lgan amallar taklifi (shariat yuklatgan mas’uliyat) tushadigan yoshga yetdingiz. Men esa sizlarni nasihatni anglaydigan, to‘g‘ri yo‘lni farqlay oladigan, ta’lim olish va ilm egallashga munosib yoshga yetganingizni bildim. Shuning uchun sizlarga vasiyatimni ochiq bayon etishim lozim.


Gaplarimga e’tiborli bo‘lib, ko‘rsatmalarim va nasihatlarimga amal qiling. Men sizlarni hech qachon yomonlikka buyurmaganman. Men ko‘rsatgan yo‘ldan yuringlar va bayon qilgan holatlarimdan o‘rnak olinglar.


Shuni bilinglarki, bizlar – Alloh taoloning fazli bilan – naslimizga yetgan to‘g‘rilik, diniy yetuklik, poklik va hayo bilan to‘liq yashagan odamlar avlodidanmiz. Ya’ni Ayyub ibn Vorisning avlodlari. Ular shunday zotlarki: bobomiz Sa’d, undan keyin Sa’dning farzandlari: Sulaymon, Xalaf, Abdurrahmon va Ahmaddur. Ularning orasida eng solihi, dindori, taqvo va ibodati bilan ajralib turgan kishi sizlarning bobolaringiz – Xalaf edi. U kishi o‘zining katta obro‘si, mavqei va dunyosining ko‘pligiga qaramay, molu dunyodan yuz o‘girgan, kamtar hayot kechirgan kishi edi.


Endi bu ishlarni davom ettirish sizning zimmangizga tushadi. Shunday ekan, ularning yo‘lidan boshqa yo‘lni tutmanglar, ularning holatidan boshqasiga rozi bo‘lmanglar. Agar ulardan ham yuqori darajaga yetishga qodir bo‘lsangiz, bundan faqat o‘zingizga foyda. Ammo unday bo‘lmasa, hech qursa ularning darajasidan ortda qolmanglar. Agar nasihatlarimga amal qilsangiz, solihlar yo‘lida sobit turasiz, dunyo va oxiratda yaxshilik topasiz.


Vasiyatlarimning eng muhimi – Allohga iymon keltirish


Sizlarga birinchi vasiyatim – Ibrohim alayhissalom va Ya’qub alayhissalomning farzandlariga qilgan vasiyatlaridir: “Ey farzandlarim! Alloh sizlar uchun bu dinini tanladi. Bas, faqat musulmon bo‘lgan holingizdagina vafot etinglar” (Baqara surasi, 132-oyat). Shuningdek, Luqmon alayhissalomning farzandiga qilgan nasihatidir: “Ey o‘g‘ilcham! Allohga shirk keltirma! Chunki shirk – albatta ulkan zulmdir” (Luqmon surasi, 13-oyat).


Sizlarga bu boradagi nasihatimni qattiq tarzda ta’kidlayman, qayta-qayta eslataman. Bu dinga bog‘lanishingiz va uni mahkam ushlashingiz uchun jon kuydiraman. Dunyo ishlarining hech biri Alloh taolo bizga ato etgan bu dindan sizlarni ajratib qo‘ymasin. Bu din uchun jonlaringizni fido qilishingiz kerak, unda dunyo mol-mulkini ayamasligingiz lozim. Chunki bu dinsiz kofir kishi do‘zaxga tushsa, unga hech qanday yaxshilik foyda bermaydi. Mo‘min kishi bu din bilan jannatga kiradi, unga hech qanday yomonlik ziyon qilmaydi: “Kimki islomdan boshqa din istasa, undan hech qachon qabul qilinmaydi va u oxiratda zarar ko‘ruvchilardan bo‘ladi” (Oli Imron surasi, 85-oyat).


Agar sizlar Alloh taolo tanlagan bu dinda vafot etsangiz, umid qilamanki, biz jannatda qayta uchrashamiz – u yerda nafrat ham, ajralish ham bo‘lmaydi. Alloh taolo mening o‘sha uchrashuvga bo‘lgan shavqu zavqimni ham biladi. Shu bilan birga, sizlardan birortangiz yo‘ldan ozib, fitna sabab adashib qolishingizdan qattiq xavotirda ekanligimni ham biladi. Agar shunday bo‘lsa, Allohning g‘azabi uni qamrab oladi va halokat joyiga yetkazadi. Abadiy do‘zax unga muqarrar bo‘ladi. U holda adashgan kishi solih ajdodlari bilan jannatda birga bo‘lolmaydi, otalari, ota-bobolarining salohiyati unga naf bermaydi: “Ey insonlar! Parvardigoringizdan qo‘rqing va yana shunday bir kundan qo‘rqingki, u kunda na ota o‘z farzandiga foyda beradi, na farzand otaga. Albatta Allohning va’dasi haqdir. Bas, dunyo hayoti sizlarni aldamasin. Va shayton – aldamchi – sizlarni Allohdan chalg‘itmasin (Luqmon surasi, 33-oyat).


(Davomi bor.)

Homidjon qori ISHMATBЕKOV

tarjimasi

"Hidoyat" jurnalining 2026 yil 3-sonidan

Ibratli hikoyalar