Sayt test holatida ishlamoqda!
27 Fevral, 2026   |   10 Ramazon, 1447

Toshkent shahri
Tong
05:43
Quyosh
07:01
Peshin
12:41
Asr
16:27
Shom
18:15
Xufton
19:27
Bismillah
27 Fevral, 2026, 10 Ramazon, 1447

YaNGI LOYIHA: Eng noyob qo'lyozma asarlar yoxud kutilmagan nodir topilmalar haqida

18.12.2020   3129   10 min.
YaNGI LOYIHA:  Eng noyob qo'lyozma asarlar  yoxud kutilmagan nodir topilmalar haqida

 

O'zbekiston musulmonlari idorasi kitob fondida saqlanayotgan qo'lyozmalarni o'rganish va xalqimizga tanitish maqsadida,“Eng noyob qo'lyozma asarlar” nomli yangi rukn ostida kutilmagan nodir topilmalar to'g'risida ajoyib maqolalar va fotolavhalar e'lon qilinadi.

Yurtimizda eng boy qo'lyozmalar jamlangan bo'lib, ularning bir qismi Diniy idora kutubxona-muzeyida saqlanadi. Qo'lyozmalar fondi alohida bo'limlardan tashkil topgan bo'lib, ularda arab, fors-tojik, eski o'zbek tili va boshqa sharq tillarida bitilgan 3 mingdan ziyod qo'lyozma, 9 mingdan ortiq toshbosma va 9 mingdan ko'p yangi nashr kitoblar mavjud.

Kutubxona-muzeyi mutaxassislari qadimiy qo'lyozmalar va boshqa yozma manbalarni saqlash, o'rganish, ilmiy asosda tadqiq etish va xalqimizga etkazish borasida yangi izlanishlarni boshlab yubordilar.

Oliy va o'rta maxsus diniy ta'lim muassasalari va ixtisoslashgan oliy ta'lim muassasalari bilan hamkorlikda qo'lyozma manbalar bilan ishlashga tayyorligimizni bildiramiz. Shuningdek, qo'lyozma asarlarni tadqiqotchi va bitiruvchi talabalar dissertatsiya mavzusi sifatida ilmiy muomalaga kiritish eng foydali va muhim ish ekanini alohida ta'kidlaymiz.

 

 

Ilk tadqiqot manbasi

Dastlabki o'rganadigan qo'lyozma manbaimiz – O'zbekiston musulmonlari idorasining kutubxona-muzeyida 1490-inventar raqami bilan saqlanayotgan Mahmud az-Zamaxshariyning  ربيع الأبرار و نصوص الأخبار - “Rabi' ul-abror va nusus ul-axyor” (“Yaxshilar rivoyati va fikrlar bayoni”) qo'lyozma asaridir.

 

Muallif to'g'risida

“Rabi' ul-abror va nusus ul-axyor” asari muallifi Abul-Qosim Mahmud ibn Amr az-Zamaxshariy – O'rta Osiyolik alloma, arab tilshunosligi va grammatikasi asoschisi, xattot, arab-fors-turkiy lug'atlarning muallifidir.

U milodiy 1075 yil 18 martda, hijriy 467 yil Rajab oyining 27 kuni Horazmning qadimgi Zamaxshar qishlog'ida tug'ilib, boshlang'ich saboqni otasidan olganlar. Ilm-fanni chuqur o'rganish maqsadida Buxoroda bir qancha muddat Horazmshohlar davrida ijod bilan mashg'ul bo'ladi.

Otasi savodli, taqvodor, diyonatli kishi bo'lgan va ko'p vaqtini Qur'oni karim tilovati-yu namoz o'qish bilan o'tkazib, Zamaxshar qishlog'idagi bir masjidda imomlik ham qilgan.

Az-Zamaxshariy Marv, Nishopur, Isfahon, Suriya, Bog'dod, Hijoz va ikki marta Makka shahrida bo'lgan. Qayerda bo'lishidan qat'i nazar, arab tili lug'ati va grammatikasini, mahalliy aholi shevalari, maqollari, urf-odatlarini chuqur o'rganishni davom ettirgan.

Alloma ko'p asarlarini Makka shahrida yozadi. U erda u “Allohning qo'shnisi”,  “Butun dunyo o'qituvchisi”, “Barcha arablar va boshqa xalqlarning ustozi”, “Horazmning shon-sharafi” kabi unvonlarga sazovor bo'lgan.

Az-Zamaxshariy mantiq, grammatika, din, lug'atlar, adabiyot, pedagogika, tarix va jo'g'rofiyaga oid 60 dan ortiq asarlar yozib, ilm-fan sohasiga katta hissa qo'shadi. Uning asarlari dunyoning ko'plab tillariga tarjima qilingan. Bugungi kunda «al-Kashshof» qo'lyozmasining 100 dan ortiq nusxasi va unga yozilgan 20 dan ortiq sharhlari dunyo fondlarida saqlanmoqda.

Mahmudaz-Zamaxshariy 538 hijriy yilda vafot etgan.

 

Qo'lyozma asar haqida

Kitobning nomi “Rabi' ul-abror va nusus ul-axyor” bo'lib, unda  borliq hodisalarining hikmatlari hamda din va dunyo odoblari bayon etilgan. Shuningdek, asarda adabiyot, tarix va boshqa fanlarga oid hikoyalar, latifalar, suhbatlarning eng saralari jamlangan.

Uning yozilgan sanasi hozircha noma'lum. Kitob yaxshi saqlangan, muqovasi qog'oz karton, orqa jildi esa matodan qilingan. Sahifalarning holati butun, lekin teshilgan va yirtilgan joylari bor.

Asar 5 ta bo'limdan iborat bo'lib, 98 ta bobni o'z ichiga oladi (ba'zi olimlar esa “92 bobdan tashkil topgan” ham deyishgan). O'lchami bo'yi 26,5 sm. 17,5 sm. 5,5 sm.sahifalarsoni 403 ta. Nasx xatida yozilgan. Bu kitobning qo'lyozma nusxasi dunyoda kam topiladi. Toshbosma nusxasi Bayrut shahrida 1991-1992 yillar (1412-1413 hijriy)da nashr qilingan.

Bu asarning nodir qo'lyozma nusxalari O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutining asosiy fondida ham 2384-inventar raqami ostida saqlanadi. Shuningdek, Gollandiyaning Leyden shahri va Germaniyaning Berlin shahri kutubxonalarida ham ushbu asarning qo'lyozmalari mavjud. Shuningdek, Qohira, Tabriz va Bag'dod shaharlarida fors tiliga tarjima qilingan, to'rt jildli nusxalari ham mavjud.

 

Asardan lavhalar:

Umar ibn Abdulaziz aytgan ekanlar. Hech kim menga tobein Tovus ibn Kaysonchalik yaxshi nasihat qilmagan edi. Tovus ibn Kayson menga shunday yozadiki, agar yordam so'raydigan bo'lsang, xayr ahlidan yordam so'ragin! Shunda amalingni barchasi xayr bo'ladi. Yomon kishilardan yordam so'ramagin! Agar ulardan yordam so'rasang ishingni barchasi yomonlikka bo'ladi.

* * *

Abu Hurayra roziyallohu anhudan rivoyat qilinadi qaysi bir banda birodarini Alloh uchun ziyorat qilsa, unga osmondan nido qiluvchi farishta shunday deydi: “Qanday ham yaxshi qilding, qadaming qutlug' bo'ldi, jannatdan bir joy tayyorlading”.

* * *

Til quloq bilan qalb o'rtasidagi adolatdir. Qur'onni qulog'ingiz eshitadigan va qalbingiz tushunadigan qilib o'qing.

 

Qo'lyozma mundarijasi

Qayd etganimizdek,kitob 5 juz, 98 bobdan tashkil topgan bo'lib, bir-biridan ajoyib va qiziqarli boblarni o'z ichiga olgan. Ayrim boblar mazmunini quyida bayon etamiz:

1-bob dunyo va oxiratni eslash to'g'risida;

2-bob osmonlar, yulduzlar, arsh va kursiy haqida;

3-bobbulutlar, yomg'ir, qor, momaqaldiroq, chaqmoq, yog'ingarchilikka oid;

4-bob havo, shamol,issiq va sovuq kunlar hamda soya-salqin haqida;

16-bob mukofot, jazo,evaz va ulushga oid;

17-bob nodonlik, nuqson, xato, buzish, o'zgartirish va shunga o'xshash narsalarga bag'ishlangan;

18-bob telbalik, ahmoqlik, g'aflat, xafalik shoshqaloqlik va sabrsizlik, foydasiz narsalar va o'yinlar bilan ovora bo'lishga doir;

19-bob sukut qildiruvchi javoblar, so'z bilan jarohat etkazish, tan olish va yuz o'girish, ta'na, shubha, qaysarlik va janjalkashlik to'g'risida;

20-bob jinoyat, gunohva ularga oid chora va jazolarhamda uzrlar, gunohlarni tark etish va tavba haqida;

33-bob safar, sayr qilish, ayrilish va jo'nash, manzilga etish, vidolashuv, uzoqda bo'lish, yaqin bo'lish, ketish-kelish va shu kabilar oid;

34-bobyoshlik va yigitlik, keksalik va shunga o'xshash mavzularga bag'ishlangan;

35-bob vatanga muhabbat va uni sog'inish, ahli oila va qadrdonlarga mehr-muhabbat ko'rsatishga doir;  

60-bob ilm, hikmat, odob, kitob, qalam va shularga tegishli narsalar to'g'risida;

62-bob xiyonat, o'g'rilik, aldov, qotillik, chaqimchilik, tuhmat va sirlarni oshkor qilish haqida;

78-bob mol-dunyo, kasb, tijorat, nifoq qimmatchilik va arzonchilik, savdodagi yolg'on, to'lov va bojlar, boylik va faqirlik kabi mavzularga oid;

80-bobhazillashish, kulishning joiz o'rinlari va mazah qilishdan qaytarish kabilarga bag'ishlangan.

 

Hulosa

“Rabi' ul-abror va nusus ul-axyor” (“Yaxshilar rivoyati va fikrlar bayoni”) asarida har bir zamon va makon uchun muhim bo'lgan masalalar bayon etilganini inobatga olgan holda ilmiy izlanuvchilar, mustaqil tadqiqotchilar va talaba yoshlarga mazkur noyob asarni keng tadqiq etish va xalqimizga etkazishnitavsiya etamiz.

 

Murojaat uchun:
Telefon: +998 71 240 08 31
Telegram: https://t.me/MuzeyKutubxonaBOT
Elektron pochta: muzeykutubxona@mail.ru

 

Muhammadnosir ABDUVOSIYeV,

O'zbekiston musulmonlari idorasi

muzey-kutubxonasi mutaxassisi

O'zbekiston yangiliklari
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi

24.02.2026   12489   9 min.
Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi

Ko‘ksaroy qarorgohida Prezident Shavkat Mirziyoyevning yoshlar bilan muloqoti bo‘lib o‘tdi.

Uchrashuvda Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahridagi studiyalar orqali 60 mingdan ziyod yoshlar vakillari ishtirok etdi.

Davlatimiz rahbari yig‘ilganlarni samimiy qutlab, yurtimizdagi 22 milliondan ziyod yoshlarimiz juda katta iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy kuch ekanini ta’kidladi. Barcha darajadagi rahbarlar yoshlarni til va kasb-hunarga o‘rgatish, sportga jalb etish, g‘oya, loyiha hamda startaplariga ko‘mak berish, ularni ishli va daromadli qilish bo‘yicha yanada faol ishlashi, birorta yigit-qizni e’tiborsiz qoldirmasligi zarurligi qayd etildi.

Yillar davomida yaratilgan imkoniyatlar natijasida yoshlarimiz jahon fan olimpiadalarida 66 ta oltin, 147 ta kumush, 221 ta bronza medalini qo‘lga kiritdi. Garvard, Yel, Prinston, Kolumbiya, Kornell kabi nufuzli oliygohlarda tahsil olayotgan talaba yoshlarimiz 500 nafardan, TOP-100 talikdagi oliygohlarda o‘qiyotgan yigit-qizlarimiz 3,5 ming nafardan oshdi. Yoshlarimiz yaratgan 63 ta startap loyihasi AQSH, Janubiy Koreya, Buyuk Britaniya va Birlashgan Arab Amirliklari bozorlariga kirib borgan. Yosh sportchilarimiz xalqaro arenalarda 720 ta oltin, 671 ta kumush, 854 ta bronza medalining sohibi bo‘ldi. Bugun yosh tadbirkorlar yurtimizdagi biznes vakillarining 35 foizini tashkil etmoqda.

Shu ma’noda, O‘zbekiston Yoshlar taraqqiyoti global indeksida eng tez sur’atlarda rivojlanayotgan davlat deb e’tirof etilgani bejiz emas. Joriy yilda Toshkent shahrida Jahon yoshlarining tinchlik sari harakati bosh qarorgohi tashkil etilishi, Samarqand shahrida Yoshlar parlamenti a’zolarining 12-global konferensiyasi, “Take Off” xalqaro startap sammiti va 46-Butunjahon shaxmat olimpiadasi o‘tkazilishi bu maqomni yanada mustahkamlaydi.

Davlatimiz rahbari har yili 600 ming yosh mehnat bozoriga kirib kelayotgani, 2030 yilga borib, bu ko‘rsatkich 1 millionga yetishini qayd etib, yoshlarga o‘z imkoniyati va qiziqishiga mos ish topishi uchun sharoit yaratish eng muhim masala ekanini ko‘rsatib o‘tdi.

Yoshlar o‘rtasidagi so‘rovnoma natijasiga ko‘ra, ularning uchdan biri tadbirkor bo‘lish istagini bildirgan.

O‘tgan yili yoshlar bandligini ta’minlash uchun banklar va Yoshlar ishlari agentligiga 400 million dollar yo‘naltirilgani, “Yoshlar biznesi” va “Kelajakka qadam” dasturlari hisobidan 15 ming nafar yosh o‘z tadbirkorligini yo‘lga qo‘yib, 50 ming kishini ish bilan ta’minlagani ta’kidlandi.

Bu ishlarning davomi sifatida yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘shimcha 200 million dollar ajratilishi e’lon qilindi.

Bunda moliyalashtirish imkoniyatlari kengaytiriladi: o‘zini o‘zi band qilgan yoshlar uchun kredit miqdori 100 million so‘mdan 300 million so‘mgacha oshiriladi. Yosh tadbirkorlarning loyihalari uchun 10 milliard so‘mgacha kredit ajratish mumkin bo‘ladi. Innovatsion startap loyihalariga 100 ming dollargacha investitsiya kiritishga ruxsat beriladi. Servis va umumiy ovqatlanish sohasida 1 mingdan ziyod ish o‘rni yaratgan mahalliy brendlardan franshiza olib, filial ochishga qiziqqan yoshlar uchun qulay moliyalashtirish paketlari joriy qilinadi.

Joriy yildan “Kelajak tadbirkori” dasturi ishga tushirilib, yosh tadbirkorlarga 7 yil muddatgacha 15 foizli kredit ajratish yo‘lga qo‘yiladi. Xususan, o‘zini o‘zi band qilgan yoshlarga garovsiz 20 million so‘mgacha, tadbirkorlik ko‘nikmasiga ega bo‘lib biznes boshlayotganlarga 300 million so‘mgacha, faoliyatini kengaytirmoqchi bo‘lganlarga 2 milliard so‘mgacha, kamida 5 nafar bitiruvchini ishga olgan tadbirkorlarga esa 10 milliard so‘mgacha kredit berilishi belgilandi.

Shuningdek, tadbirkorlikni endi boshlayotgan yoshlarning 30 foizi biznes ko‘nikmasi yetishmasligi sabab qiyinchilikka uchrayotgani qayd etildi. Shu bois, har bir hududda tadbirkorlikka o‘qitish, g‘oyani biznesga aylantirish, buxgalteriya, bank, marketing, ichki va tashqi bozorlarga chiqish bo‘yicha kompleks xizmat ko‘rsatadigan “Yoshlar biznes inkubatori” tashkil etiladi.

Nufuzli xorijiy oliygohlar ilg‘or tajribalar asosida yoshlarni tadbirkorlikka o‘qitishda hamkorlik qilishga tayyor ekani qayd etilib, kamida 40 ming yoshni biznesga o‘rgatadigan “Yangi avlod tadbirkorlari” dasturini boshlash belgilandi. Dasturni muvaffaqiyatli tugatgan eng yaxshi 1 ming nafar yoshning loyihasiga uch yil muddatga 200 million so‘mgacha 7 foizli ssuda beriladi.

Har yili “Yosh tadbirkorlar” tanlovi o‘tkazilib, eng yaxshi 100 ta loyihani brendga aylantirish uchun “Yoshlar venchurs” jamg‘armasidan 1 milliard so‘mgacha mablag‘ ajratiladi.

1 martdan yangi ish boshlayotgan yosh tadbirkorlarga infratuzilmaga ulanish bilan bog‘liq davlat xizmatlarining xarajatlari Yoshlar tadbirkorligi jamg‘armasi hisobidan qoplab beriladi.

Ijtimoiy tashabbuslar bo‘yicha “Fikringni ber (Voice Up)” inklyuziv oromgohi tajribasi kengaytirilib, uni har bir hududda o‘tkazish va 1 ming nafar yoshni qamrab olish, eng yaxshi tashabbuslar ishtirokida Samarqand shahrida Xalqaro inklyuziv yoshlar oromgohini tashkil etish vazifasi belgilandi.

“O‘sish va rivojlanish (Upshift)” loyihasi doirasida bu yil media, dizayn, hunarmandchilik, ishlab chiqarish va innovatsiya yo‘nalishlarida ham tanlov o‘tkaziladi. Eng yaxshi 40 ta startapni moliyalashtirish uchun 2 milliard so‘m ajratiladi.

Texnikumlarda ta’lim dasturlarini ish beruvchilar talabi asosida yangilash, dual ta’limning qamrovini kengaytirish, moddiy-texnik bazani yaxshilash bo‘yicha vazifalar belgilandi.

Texnikumlarga ham oliygohlar kabi “spin-off” ochishga ruxsat berilib, o‘quvchilarning startap loyihalariga 1 milliard so‘mgacha ajratiladi. Joriy yildan texnikum o‘quvchilari uchun ham “Ishla va sayohat qil (Work and travel)” dasturi asosida 6 oy xorijda ishlab, qo‘shimcha daromad topish imkoniyati yaratiladi, ishtirokchilarga yo‘lkira xarajatlari uchun ssuda ajratiladi.

Xorijiy til sertifikatiga ega yoshlarni qo‘llab-quvvatlash mexanizmi samara bergani ta’kidlanib, sertifikat olgan yoshlar 600 mingdan oshgani, xorijiy tillarni mukammal biladigan 72 ming instruktor shakllangani aytildi. Xususiy o‘quv markazlarining soni 3 karra ko‘payib, 38 mingdan oshgan.

Xususiy o‘quv markazlari uyushmasini tashkil etish tashabbusi qo‘llab-quvvatlanib, uyushma a’zosi bo‘lgan markazlarga binosini ijaraga bergan tadbirkorlar ijaradan olinadigan daromad va foyda solig‘ini to‘lashdan ozod etiladi. Bunday markazlar o‘qituvchilarini ilg‘or ta’lim markazlariga stajirovkaga yuborish amaliyoti yo‘lga qo‘yiladi.

“Ko‘mak” dasturi doirasida olis va chekka hududlarda xorijiy til o‘quv markazlarining faoliyatini kengaytirish uchun 300 million so‘mgacha foizsiz ssuda beriladi. Olis hududlardagi o‘quv markazlari ijtimoiy soliqni 1 foiz, o‘qituvchilar uchun daromad solig‘ini 7,5 foiz miqdorida to‘laydi (hozir 12 foiz).

Joylarda ehtiyojmand oilalardagi yoshlarni bepul o‘qitadigan o‘quv markazlariga qo‘shimcha imtiyozlar berilishi belgilandi: yer va mol-mulk solig‘idan ozod qilinadi, kommunal xarajatlarining yarmi qoplab beriladi, o‘qituvchilarga to‘langan daromad solig‘i va ijtimoiy soliq “keshbek” tariqasida qaytariladi.

Volontyorlik faoliyatiga alohida e’tibor qaratildi. Yurtimizda huquqiy asoslar yaratilgani hisobiga volontyor yoshlar 5 karra ko‘payib, ekologiya, tibbiy xizmat, ta’lim, favqulodda vaziyatlarda ko‘maklashish yo‘nalishlaridagi volontyorlar soni 100 mingdan oshgani aytildi.

 Volontyorlik harakatini rivojlantirish bo‘yicha Vasiylik kengashini tuzish, Yoshlar ishlari agentligida “Volontyorlikni qo‘llab-quvvatlash” jamg‘armasini tashkil etish rejalashtirildi. Jamg‘armaga har yili budjetdan 20 milliard so‘m, qo‘shimcha ravishda mahalliy budjetlardan 3 milliard so‘mdan ajratiladi. Shuning hisobidan volontyorlik loyihalariga 100 million so‘mgacha grant beriladi, “ijtimoiy faollik kartasi” orqali ball tizimi joriy etiladi.

Yig‘ilishda yosh oilalarni qo‘llab-quvvatlash, kitobxonlikni ommalashtirish masalalari ham ko‘tarildi.

Yosh oilalar uchun uy-joy ipoteka dasturi doirasida kredit stavkasining 14 foizdan oshgan qismi budjetdan qoplab berilishi aytildi.

“Kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish” jamg‘armasi orqali eng iste’dodli yozuvchilarga ijodiy buyurtma berib, bir yil davomida oyiga 20 million so‘mdan haq to‘lash, eng sara xorijiy adabiyotlarni o‘zbek tiliga hamda milliy adabiyotni xorijiy tillarga tarjima qilish va chop etish xarajatining yarmini qoplash belgilandi.

Yangi o‘quv yiliga qadar eng yaxshi 100 ta asardan iborat to‘plamni tayyorlab, barcha maktab va texnikumlarga yetkazish, eng faol kitobxon o‘quvchilarni 10 million so‘mdan mukofotlash vazifasi qo‘yildi.

Kutubxona, “book cafe” va kitob do‘koni ochib, oyiga 10 ming donadan ortiq kitob sotuvini yo‘lga qo‘ygan tadbirkorlarga 3 yilga 1 milliard so‘mgacha 7 foizli ssuda berish mexanizmi nazarda tutildi.

Jazoni ijro etish muassasalaridan qaytgan yoshlarning jamiyatga tez moslashishi uchun “Ikkinchi imkon” loyihasi boshlanishi ma’lum qilindi. Unda 8-12 oylik intensiv kurslarda dasturlash, veb-dizayn, kompyuter muhandisligi, boshqa kasblar va xorijiy tillarga o‘qitish orqali daromadli ishga ega bo‘lishiga shart-sharoit yaratiladi.

Uchrashuv yakunida davlatimiz rahbari yoshlar bilan muloqot qilib, ularning turli sohalarga oid taklif va tashabbuslarini tingladi.

Tadbir davomida mutasaddilarning hisobotlari ham eshitildi.

https://president.uz/uz/lists/view/8967

Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi Yoshlarning tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlashga doir qo‘shimcha imkoniyatlar belgilandi
Maqolalar