Zehn (yoki xotira) – insonga Alloh taolodan berilgan buyuk ne'mat sanaladi. Shaxsning biror narsani esda olib qolishi, uni saqlashi va qayta esga tushirish qobiliyatiga zehn yoki xotira deyiladi.

Shar'iy ilmlarni o'zlashtirishda zehnning o'rni katta. Chunki bu sohadagi aksar ilmlar kitob ta'lif etishdan ko'ra naql (og'zaki) yo'l bilan etib kelgan. Aynan shu bois bo'lsa kerak, mutafakkir ulamolar zehnning o'tkir va kuchli bo'lishiga katta e'tibor berganlar. Zehnni kuchaytiruvchi vositalarga yaqin bo'lib, uni susaytiruvchi omillardan yiroq bo'lishga harakat qilganlar, shu bilan birga tolibi ilmlarga ham bularni tavsiya qilganlar.

Alloh taolo "Shuro" surasining 23-oyatida shunday marhamat qiladi: «Kim yaxshilik qilsa, o'sha ishida yaxshilikni ziyoda qilurmiz». Shunday ekan, zehn kuchli bo'lishi uchun solih amallarni ko'paytirishning ahamiyati ham katta. Hususan taqvoni kuchaytirish – ilm eshigi ochilishiga sabab bo'ladi. Bu haqida "Baqara" surasida shunday deyilgan: «Va Allohdan qo'rqing, (shunda) Alloh sizga o'rgatadi».

Imom Shofe'iy kuchli zehn egasi edilar. O'qigan narsalarini bir ko'rishda yod olish qobiliyati bo'lgan. Bir kuni zehnlarida sustlik sezib, ustozlari Vaki’ rohmatullohi alayhi huzurlariga shikoyat qilib keladilar. Shunda ustozlari Shofe'iyga gunoh va ma'siyatlardan yiroq bo'lishni buyuradilar. Chunki hifz Allohning fazli bo'lib, osiy Allohning fazli bilan hidoyatlana olmaydi. Shofe'iy ularning aytganlariga amal qiladilar va quvvai hofizalari yanada kuchli bo'ladi.

Zehnni kuchaytirish uchun quyidagilarga amal qilish tavsiya etiladi:
Alloh taologa ixlos ila duo qilish;
Nabiy (sollallohu alayhi vasallam)ga salovatni ko'paytirish;
Qur'on qiroati, aytiladiki: Qur'oni Karimni qarab o'qishdek hifzni ziyoda qiluvchi narsa yo'q. Qarab o'qish afzal, negaki Shaddod ibn Hakim do'stlaridan birini vafotidan so'ng tushida ko'rdi va unga: «Qaysi narsani o'zing uchun manfaatli ekanini bilding (vafotingdan keyin)?», dedi. U: «Qur'onga nazar solib qiroat qilish», dedi.

Jiddu-jahd;
Davomiylik;
Taomni ozaytirish;
Tungi namoz;
Misvokdan foydalanish;

Asal tanovul qilish. Imom Zuhriy aytadilar: «Asalni kanda qilma. Albatta u hifzni yaxshilaydi». Uni qora sedana yog'i bilan qo'shib eyish ovozni chiroyli qiladi va balg'amni ketkazadi. Choy o'rniga yalpiz qaynatib, so'ng qora sedana yog'idan bir necha tomchi tomizib, katta qoshiqda asalga qo'shib eyish zehnga musaffolik, jismga tetiklik bag'ishlab, tanadagi qand miqdorini kamaytradi;

Shakar bilan bosvelliyani tanovul qilish. Bosvelliya – xristianlarning diniy marosimlarida tutatiladigan isiriqsimon o'simlik;

Har kuni ertalab och qoringa 21 dona qizil mayiz tanovul qilish – bu zehnni kuchaytirish bilan birga ko'plab kasalliklarga davo bo'ladi;

Sut ichish. Bir kishi Ali (roziyallohu anhu)ning oldiga tez unutib qo'yayotganidan shikoyat qilib kelganida: «Sigir sutini ichib tur! U yurakni g'ayratlantirib, parishonxotirlikni ketkazadi», deganlar.

Zamzam ichish. Rasululloh (sollallohu alayhi vasallam): «Zamzam nimaga ichilgan bo'lsa, o'shangadir», deganlar;
Pishirilgan baliq;

Loviya. Shofe'iy shunday marhamat qilgan: «Loviya miyani quvvatlaydi, miya esa aqlning bir bo'lagidir»;

Sirka tanovul qilish. Chunki uning balg'amga qarshi kuchi va shahvatni kesishi sobit bo'lgan. Payg'ambar (alayhissalom): «Sirka qandoq ham yaxshi nonxo'rakdir», deganlar;

Zehn namozini o'qish. Juma kuni kechaning oxirgi uchdan bir qismida to'rt rakat namoz o'qilib, zam suraga birinchi rakatda "Yasin", ikkinchi rakatda "Duxon", uchinchi rakatda "Sajda", to'rtinchi rakatda "Mulk" surasi tilovat qilinadi. Tashahhuddan keyin salovatni aytib, namozdagi holatida Qur'on yodlash duosini aytadi: «Yo Alloh tirik ekanman, menga ma'siyatlarni doimo tark etishim ila, o'zimga befoyda bo'lgan narsaga urinmaslik ila rahm qilgin. Seni rozi qiladigan narsaga meni muvaffaq qilgin. Allohim! Ey osmonlaru erni yo'qdan bor qilgan Zot! Ey ulug'lik, ikrom va mislsiz izzat Sohibi! Ey Alloh! Ey Rohman! Ulug'liging va Yuzingning nuri ila so'rayman. Kitobingni O'zing menga o'rgatganingdek yod olishni qalbimga lozim qilgin. Uni Sen rozi bo'ladigan tarzda tilovat qilishga muvaffaq qilgin…»

Balg'amni ko'paytiradigan narsalar iste'molini kamaytirish.
Zehnning sustlashishiga sabab bo'luvchi omillar:

Gunohlarning ko'pligi;
Dunyo ishlariga g'am-g'ussa chekish, mahzun bo'lish, chunki dunyo g'amlari qalbni zulmatdan xoli qilmaydi, yaxshiliklardan to'sadi. Ammo xushu bilan o'qilgan namoz g'am va qayg'uni ketkazadi;

Balg'amni ko'paytiruvchi narsalarni ko'p iste'mol qilish;

Ho'l kashnich, nordon olma iste'mol qilish. Ibn Shihob olma eyishni yomon ko'rar va «u unuttirar» der edi. Asal eyishni yaxshi ko'rar va «u eslatadi» der edi.

Osib qo'yilgan narsalarga qarash (masalan, dorga osilgan kirlarga);

Nomahramlarga nazar solish. Imom Nuriy shunday naql qiladi: «Shayximning uyida uch yil istiqomat qildim. U kishining olti qizi bor edi. Allohga qasamki, ularga hattoki ko'z qirimni ham tashlamadim. Shunda Alloh taolo xotiramga baraka berib uch oyda to'qsonta kitobni yod oldim»;

Ko'p go'sht eyish. Sha'biy: «Men unutish xavfi borligi uchun ko'p go'sht eyishni tark qilaman», der edilar.
Tizilib turgan tuyalar orasidan o'tish;
Yelkadan kumush asboblar orqali hijoma qo'ydirish;
Qabrtoshlarga yozilgan yozuvlarni o'qish;
Yerga bitni o'ldirmasdan, tirik holda tashlash.

Zikr qilinganlarning bari shunchaki omillar bo'lib, Alloh istasagina va tavfiq bersagina foyda beradi. Abu Solih ibn Muhammad Bag'dodiy: «Hifz Allohning hadyasi bo'lib, uni bandalaridan istaganiga beradi. Gohida takrorlash, amaliyot va kasb qilish bilan ham yuzaga keladi. Alloh kimni hifzga muvaffaq qilgan bo'lsa, eyishi unga zarar bermaydi», deb aytganlar.

Gulruh KYeNJABOY