Quyosh Sharqdan chiqadi... Tarixi qadim, tuprog‘ida avliyolar unib-o‘sgan, insonlari ma’rifattalab, yaxshilik, ezgulik ardoqlanadigan yurtdan nur taraladi.

O‘zbekiston — islom ilmi va madaniyatining dunyo bo‘ylab keng quloch yoyishiga katta hissa qo‘shgan ko‘plab olimu ulamolar ulg‘aygan, o‘z davrida sivilizatsiya o‘chog‘iga aylangan ko‘hna Sharqning serquyosh mamlakatidir.

Hozirgi kunda bu yurtda ilm-fanni rivojlantirish, tarixiy obidalar, ziyoratgohlar, masjid-madrasalarni obod etish, insonparvarlik, bag‘rikenglik, mehr-oqibat muhitini mustahkamlash borasida olib borilayotgan keng ko‘lamli ishlardan ko‘zlangan maqsad ham tarixiy adolatni qaror toptirish, yurtimizning bugunini farovon, kelajagini yanada charog‘on qilishdir. 

Sohibqiron qurdirgan gumbaz 

Katta bunyodkorlik maydoniga aylangan yurtimizda ko‘plab ta’lim maskanlari, masjidu madrasalar, kutubxonalar qurilmoqda. Mavjudlari ta’mirlanib, zamonaviy qiyofa kasb etyapti.

— Hozirda 120 dan ortiq masjidlarda qurilish-ta’mirlash ishlari olib borilmoqda, — deydi O‘zbekiston musulmonlari idorasi masjidlar bo‘limi mudiri Muhammadnazar Qayumov. — Jumladan, poytaxtimizda Eshon Boboxon, No‘g‘oyqo‘rg‘on, Choshtepa, Mirbobo ota, Hazrat Ali, Koh ota va boshqa o‘ndan ziyod masjidlar qaytadan bunyod etilyapti, zamonaviy andozalar asosida ta’mirlanmoqda. Ushbu maskanlar O‘zbekistonning islom madaniyatida tutgan o‘rnini, ajdodlarimizdan meros an’ana hamda qadriyatlar bardavomligini namoyon qiladi. 

 “Suzuk ota” maqbarasi va masjidining qisqa fursat ichida majmua sifatida tubdan qayta barpo etilgani bu boradagi bunyodkorlik ishlariga bir misoldir.

Prezidentimiz 2017 yil 26 may kuni bu tabarruk maskanda bo‘lib, maqbara hamda masjidni rekonstruksiya qilish, atrofini obodonlashtirish bo‘yicha tegishli topshiriqlar bergan edi. Shundan so‘ng amalga oshirilgan qurilish-ta’mirlash, obodonlashtirish ishlari tarixiy obidalarga yangi hayot baxsh etdi.

Yassaviya tariqatining asoschisi Xo‘ja Ahmad Yassaviy avlodi — Suzuk otaning ismi Mustafoqul bo‘lib, 1140 yilda Sayramda tavallud topgan. Tarixiy ma’lumotlarga qaraganda, u Ahmad Yassaviyning qizi Gavhari Hushtojning kenja o‘g‘lidir. Bolalik chog‘ida bobosi “suzugim”, deb erkalagani bois ismi Suzuk ota bo‘lib tarix zarvaraqlariga muhrlangan. Quvvai hofizasi to‘lishib, darajasi yuksala boshlagan Suzuk ota padari buzrukvori ruxsati bilan ilmini oshirish, ayni paytda, o‘rganganlarini keng yoyish maqsadida tug‘ilgan manzilidan chiqib, Toshkentning Beshyog‘och dahasidagi Chuqur ko‘prik, Mirlar va Chaqar mahallalari oralig‘idagi hududda qo‘nim topadi.

Suzuk ota avliyosifat, karomatsohib zot bo‘lgani bois uning nomi tezda mahalliy aholi o‘rtasida shuhrat qozonadi. Ko‘plab shogirdlarni tarbiyalab, el orasida katta hurmat-e’tibor topadi.

Tarixdan ma’lumki, Amir Temurning Xoja Ahmad Yassaviyga ixlosi baland bo‘lgan. Manbalarda Sohibqironning bu tabarruk zot tiliyu dilidan to‘kilgan ko‘plab hikmatlarni yoddan bilgani aytiladi.

— Amir Temur Ahmad Yassaviyga cheksiz ehtiromini uning avlodlariga ham ko‘rsatishga intilgan, — deydi mahalla oqsoqoli Jahongir ota Payzixonov. — Jumladan, Hazratning suyukli nabirasi Suzuk ota qadamjosini obod etib, uning qabriga maqbara va yondosh hududda masjid, madrasa barpo ettirgan. Biroq xalqning milliy qadriyatlari, aziz qadamjolariga chang solingan zamonda — sobiq ittifoq davrida masjid va madrasa yopilib, metall buyumlar korxonasiga aylantiriladi. Hujralar o‘rnida korxona idorasi va omborxona quriladi. Mustaqillik yillaridagina korxona boshqa yerga ko‘chirilib, vayrona holatdagi bino mahalla ixtiyoriga berildi. 1996 yili masjid mahalla ahli tomonidan ta’mirlanib, Ramazon oyida qayta faoliyat boshladi.

Sohibqiron qurdirgan masjidning gumbazi diametri 10 metr bo‘lib, milliy me’morlikning noyob usul va uslublari asosida qad rostlagan. Shu boisdan ushbu bebaho inshoot bugungi kungacha saqlangan. Hozirgi qurilish jarayonida masjidning eski binosi ichkariga olinib, zamonaviy tus berildi. Bugun mahobatli moviy gumbazga tikilsangiz, ilohiy ruhiyat inganday o‘zingizni boshqacha his etasiz.   

“Suzuk ota” majmuasi — yana bir sayyohlik manzili 

Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan hozirgi kunda bu yerda amalga oshirilayotgan bunyodkorlik ishlari natijasida bebaho yodgorlik o‘zining tarixiy qiyofasini saqlagan holda muhtasham oshiyonga aylandi. Bugun bu maskanda qurilish-ta’mirlash, ko‘kalamzorlashtirish yumushlari yakunlanib, pardozlash va tozalashga e’tibor qaratilmoqda. 

Bu yerga kelgan har qanday inson — xoh u ziyoratchi, xoh sayyoh bo‘lsin, majmuaning betakror salobatidan, beqiyos tarovatidan bahri dili rohat oladi, quvonadi.

“Suzuk ota” masjidi — bugun farahbash maskan. Quyosh nurlari osmono‘par minoralarning ko‘m-ko‘k gumbazida jilolanadi. Atrofda orastalik. Favvoralardan ko‘kka sochilayotgan zarrin tomchilar bahorning ipakdek mayin yellarida uchib, tonggi shudringlardek yashil maysalar yuziga qo‘nadi. Noyob gulu ko‘chatlar baravj o‘smoqda.

Yangidan qurilgan avtoturargoh, muzey, do‘kon, kutubxona, ziyoratchilar uchun tahoratxona va boshqa maskanlar zamon talablari asosida jihozlangan. Hududda bu yerga kelganlarning dam olib, hordiq chiqarishi uchun ayvonlar qad ko‘tardi. Ayvonlarning yog‘och ustunlari, ravoqlari nafis o‘ymakorlik naqshlari bilan bezaldi.

Majmuadagi har bir inshoot mayin, silliqlangan pishiq g‘ishlardan tiklangan. Devorlar, eshik-romlar, toqilar, kunguralar turfarang bo‘yoqlarda milliy naqshlar bilan zeb berilgan.

— Har bir ganchni ishlashga o‘zgacha mehr va ishtiyoq bilan yondashildi, — deydi usta Tohir Egamberdiyev. — Zero, har bitik hamda naqshda insonlarga ma’naviy kuch berguvchi, ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlaguvchi teran ifoda va mazmun bor.

Maqbara ichida Suzuk ota, u zotning oyoq tomonlarida esa Turkistondan birga kelgan ikki nafar shogirdi qabri bor. Bu xalqimizda qadimdan ustoz-shogirdlik an’anasi e’zozlanib kelinayotganini ifodalaydi. 

— Turli savdo yo‘llari, madaniyat va sivilizatsiyalar chorrahasida joylashgan yurtimiz qadimdan insonlarni doimo o‘ziga chorlab turadi, — deydi “Suzuk ota” jome’ masjidi imom-xatibi Ayubxon So‘piyev. — Ular orasida islom dini peshvolari, allomalari, aziz avliyolari bosgan tuproqni, qo‘llarining tafti qolgan masjidu minoralarni, ruhlari kezib yurgan ma’volarni ziyorat qiladiganlar juda ko‘p. Maskanimizda ibodat qiladiganlar bilan birga turistlar uchun ham keng sharoitlar yaratilayotgani bu muazzam go‘shaning mamlakatimizdagi yana bir sayyohlik manziliga aylanishiga imkon yaratadi. 

Hunarmandlik — fayzu baraka ramzi 

Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev 2018 yil 9 fevral kuni Toshkent shahrida amalga oshirilayotgan bunyodkorlik va obodonlashtirish ishlari bilan tanishish asnosida “Suzuk ota” majmuasida ham bo‘ldi. Bunyodkorlik jarayoni  bilan tanishar ekan, bu yerdagi masjid va maqbara ma’naviyatimizni yanada yuksaltirishga, yurtimizda ezgulik nurini ziyoda etishga xizmat qilishi kerakligini alohida ta’kidladi. Shuningdek, majmuada hunarmandlar markazi va kutubxona ham tashkil etish bo‘yicha topshiriq va ko‘rsatmalar berdi.

Bu bejiz emas. Chunki Suzuk ota katta din peshvosi bo‘libgina qolmay, mohir hunarmand ham edi. Yoshlarga islom ilmi bilan birga dehqonchilik, hunarmandchilik va boshqa kasb-kor sirlarini o‘rgatadi. Ustoz 1217 yilda vafot etgan bo‘lsa-da, u ta’lim-tarbiya bergan yuzlab hunarmandlar bois ushbu hudud “Ustalar mahallasi” deb atala boshlanadi. Majmuada hunarmandlar markazining tashkil etilishida ana shu nomga ramziy ishora bor.

Istiqlol yillarida Suzuk ota mahallasi deb atala boshlangan hududda bugungi kunda ham ulug‘ ajdodlarning ezgu an’analari bardavom. Bu yerdagi ko‘plab xonadonlarda hozirda ham usta-hunarmandlar yashashadi. Ular duradgorlik, misgarlik, musiqa asboblari yasash, yog‘och o‘ymakorligi, naqqoshlik, beshikchilik, quruvchilik, kosiblik va boshqa ota-bobolaridan meros hunarlar bilan shug‘ullanib kelmoqda.

Davlatimiz rahbari tashabbusi bilan majmuaning ikki tomonida hunarmandlar uchun o‘ttizta ikki qavatli namunali uy-joy qurilib bitkazildi. Har biri 4,5 sotixdan bo‘lgan ushbu uylar xonadon, ustaxona va do‘kon sifatida  foydalanishga mo‘ljallangan. Endilikda bu maskanga kelganlar ziyorat qilish bilan birga, ustalar bilan asrlar silsilasidan o‘tgan qo‘l mehnati sirlari haqida suhbatlashishi, qadri baland hunarmandchilik mahsulotlarini sotib olishlari mumkin. 

Fikr, munosabat, e’tirof 

...Ma’naviyat va ma’rifatni hayotining bosh a’moli deb bilgan xalqimiz bugungi kunda Yurtboshimiz rahnamoligida o‘z tarixining yangi sahifalarini yaratmoqda. Yoshu keksa — har bir inson yurtimizda yashab-o‘tgan ulug‘larning merosini tiklash, muborak qadamjolarini obod etish, ularga munosib bo‘lish ishqi, mehri bilan yashamoqda. Olib borilayotgan bunyodkorlik ishlariga baholi qudrat o‘z ulushini qo‘shishga intilayotir. Bunday ezgu ishlar xalqimiz hamda dunyo ahli tomonidan ham yuksak e’tirof etilmoqda. 

Usmonxon ALIMOV,

O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy:

— Prezidentimiz tashabbusi bilan poytaxtimizda ko‘plab masjidlar qatori Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf majmuasi ham bunyod etilayotgani yurtdoshlarimiz bilan birga dunyodagi butun mo‘min-musulmonlarni behad xursand qildi. Zero, Shayx hazratlarining dunyo musulmonlari o‘rtasidagi obro‘-e’tibori juda baland edi. U kishi Butundunyo mutafakkir ulamolari yig‘inining Ijroiya qo‘mitasi a’zosi, Butunjahon musulmon ulamolari xalqaro uyushmasi, Butundunyo Islom uyushmasi kabi nufuzli tashkilotlar hamda Iordaniya qirollik akademiyasining a’zosi edi. Shayx hazratlari Misr Arab Respublikasining “Nil lavri” oltin nishoniga sazovor bo‘lgandi. Shuni alohida ta’kidlash joizki, zamonaviy O‘zbekiston tarixida islomiy ilmlar bo‘yicha hech kim bu darajada yuksak mavqega ko‘tarilmagan. Bu ulug‘ alloma turli diniy-ma’rifiy mavzularda 100 dan ziyod kitoblar yozgan. Shayx hazratlarining hikmatga to‘la so‘zlari, suhbatlari, radio va televideniye, matbuot sahifalaridagi doimiy chiqishlari, ko‘plab kitoblari, jumladan, audio kitoblari orqali yurtimizdagi har bir xonadonga kirib borgan.

Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf o‘zining ilmi, so‘zi va ibratli amallari bilan Vatanimizga, dinimiz ravnaqiga chin dildan halol xizmat qilish bo‘yicha katta bir maktab yaratib ketdi, desak haq gapni aytgan bo‘lamiz. U kishining ilm va hayot yo‘li, boy merosini o‘rganish va xalqimizga yetkazish barchamizning burchimizdir. 

Rushan ABBASOV,

Rossiya muftiylar kengashi va diniy idorasi raisi o‘rinbosari:

— O‘zbekistonda Shavkat Mirziyoyev rahbarligida islom dinining asl insonparvarlik mohiyatini ochib berish, ilm-fanni rivojlantirish, e’tiqod erkinligini ta’minlash, jumladan, mo‘min-musulmonlar uchun keng sharoitlar yaratish  borasida amalga oshirilayotgan ezgu ishlar bugun din masalasidagi noto‘g‘ri qarashlarga, jaholatga barham berishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu davlatingiz rahbarining jahonning yuksak minbarlaridan turib, xususan, BMT Bosh Assambleyasining Nyu-York shahrida bo‘lib o‘tgan 72-sessiyasida ilgari surgan “Jaholatga qarshi ma’rifat” g‘oyasining hayotdagi ifodasidir, desam adashmayman. 

Muxlis Muhammad HANAFIY, Indoneziyaning Dor al-Qur’on muzeyi direktori:

— Yurtingizda islom ilmining asl manbalarini tadqiq etish, Imom Buxoriy, Hakim at-Termiziy, Imom Moturidiy, Burhoniddin Marg‘inoniy, Suzuk ota, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf kabi buyuk allomalar qadamjolarini obod etish, bebaho merosini o‘rganish borasida amalga oshirilayotgan beqiyos ishlar butun islom ahliga katta quvonch, g‘urur-iftixor baxsh etmoqda. Shu bilan birga, O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohada ro‘y berayotgan ijobiy o‘zgarishlar, ziyorat turizmini qo‘llab-quvvatlash hamda rivojlantirish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar natijasida dunyo hamjamiyatining ma’rifiy islomning ezgulik, bunyodkorlik mohiyatini chuqurroq anglashiga imkoniyat yaratayapti.   

Abdulhadiy al-QASABIY,

Misr Arab Respublikasi Parlamenti a’zosi, Misr so‘fiy tariqatlari kengashi raisi:

— O‘zbekiston — islom dini va madaniyati taraqqiyotiga poydevor qo‘ygan allomalar yurti. Bu zamin dunyo ilm-fani beshiklaridan biri bo‘lgani, islom dini taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan allomalarni kamolga yetkazgani bilan ham qadrli va muqaddasdir. Bu muhtaram zotlarning qadamjolarini ziyorat qilish har bir musulmon uchun katta sharafdir. Shu ma’noda Toshkent shahridagi “Suzuk ota” majmuasini ziyorat qilib, benihoya mamnun bo‘ldik. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahnamoligida qisqa vaqt ichida bu maskanning obod etilgani O‘zbekistonda ajdodlar merosiga bo‘lgan e’tiborning yorqin ifodasidir. 

Asqar ota OBIDOV,

Suzuk ota mahallasi faoli:

— “Suzuk ota” majmuasiga har gal kelganimizda ruhimiz yengil tortadi. Bu yerdagi obodonchilik ishlarini ko‘rib, hammamiz quvonchdamiz. Ziyoratgohning bundan o‘ttiz-o‘ttiz besh yil avvalgi holati bilan hozirgi qiyofasini xayolan taqqoslab, shukronalar aytamiz. Ilohim, bu ezgu ishlarga bosh-qosh bo‘lganlarning boshi omon bo‘lsin, g‘am ko‘rmasin!

Dilshod KARIMOV,

“Xalq so‘zi” muxbiri.