Sayt test holatida ishlamoqda!
14 Yanvar, 2026   |   25 Rajab, 1447

Toshkent shahri
Tong
06:23
Quyosh
07:47
Peshin
12:37
Asr
15:36
Shom
17:21
Xufton
18:39
Bismillah
14 Yanvar, 2026, 25 Rajab, 1447

Idda muddatlari

03.09.2018   19655   3 min.
Idda muddatlari

 «Idda» so‘zi lug‘atda «sanash», «hisoblash» ma’nolarini bildiradi. Shariatda esa, ayol kishi erining vafotidan keyin yoki eri bilan ajrashgandan keyin boshqa yerga tegmay o‘zini  saqlashi lozim bo‘lgan muddatga aytiladi.

Idda muddatlari:

  1. Eri taloq qilgan ayol taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi.

Alloh taolo:

«Taloq qilingan ayollar, o‘zlaricha uch quru’ kutadilar. Ularga Alloh ularning rahmlarida xalq qilgan (yaratgan) narsani yashirishlari halol emas. Agar, Allohga va oxirat kuniga iymonlari bo‘l-sa», degan (Baqara, 228).

Alloh taolo ayollarning bachadonlarida yaratgan narsadan murod esa, hayz yoki homiladir. Mo‘mina-muslima ayol bu narsalarni berkitmasligi kerak. Misol uchun, yeri taloq qilgan bo‘lsa, taloqdan keyin homila aniq bo‘lsa homilasini yashirib, uch marta hayz (oy ko‘rmoq, uzrli bo‘lmoq) ko‘rdim, deb boshqa erga tegishga shoshmasligi lozim.

Hanafiy mazhabimiz ulamolari eri taloq qilgan xotin taloqdan so‘ng uch marta hayz ko‘rib, uchinchi hayzidan pok bo‘lishi bilan iddasi tugaydi, deydilar.

  1. Yoshi keksaligi yoki juda yoshligi yoki bo‘yi yetgan bo‘lsa ham umuman hayz ko‘rmaydigan ayol uch oy idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

« Xotinlaringiz orasidagi (keksayib) hayz ko‘rishdan umid uzganlari, agar sizlar (iddalari xususida) shubhalansangiz, bas, (bilingizki) ularning iddalari uch oydir, yana (biror marta) hayz ko‘rmaganlarning (iddalari) ham», degan.  (Taloq, 6)

  1. Eri vafot etgan homilador bo‘lmagan ayol taloq qilinsa to‘rt oy o‘n kun idda o‘tiradi.

Alloh taolo:

«Sizlardan vafot etib juftlarini qoldirganlarning ayollari o‘zlaricha to‘rt oy o‘n kun kutarlar», (Baqara, 234) degan.

Yani, Bu eri o‘lgan ayollarning idda muddatidir. Eri o‘lgan har bir ayol umr yo‘ldoshilik hurmatidan to‘rt oy o‘n kun idda o‘tirishi vojib. Eri o‘lgan homilador ayolning iddasi homilasini tug‘ishidir.

  1. Eri vafot yetgan homilali ayol homilasini tug‘ishi bilan iddasi chiqadi.

Alloh taolo:

«Homiladorlarning (idda) muddatlari homilalarini qo‘yishlari (ko‘z yorishlari)dir», degan.  (Taloq, 6)

Bundan tashqari, idda o‘tirish shart bo‘lmagan o‘rin ham mavjud. Fuqaholar bunga quyidagi oyatni dalil qiladilar:

Alloh taolo:

«Qachonki mo‘minalarni nikohlab olsangiz, so‘ng ularga (qo‘l) tegizmay turib taloq qilsangiz, siz uchun ular idda saqlash majburiyatida emaslar», degan. (Azhob, 49)

Er-xotin nikohlangandan so‘ng birga yashamay, er ayolini taloq qilgan bo‘lsa ayol idda o‘tirishi vojib emas. Chunki homila bo‘lishining ehtimoli yo‘q. Oilaviy turmush hurmati ham yo‘q.

Iddani shariatga kiritilishining bir necha hikmatlari bor:

Birinchisi, eridan ajragan ayol homiladormi, yo‘qmi aniqlanadi. Shu bilan nasl-nasab aralash-quralash bo‘lib ketishining oldi olinadi.

Ikkinchisi, o‘lgan erning hurmati bajo keltiriladi.

Uchinchisi, er bilan birga o‘tkazilgan oilaviy hayotning hurmati yuzasidan ham darrov boshqa erga tegib ketmay, idda o‘tiriladi.

 Bundan tashqari, ilm fan taraqqiy etgan hozirgi kunda boshqa hikmatlari ham aniqlanmoqda. Angliyalik olimlar bir erkak bilan yashab turib, keyin bevosita, orada tanaffus qilmay ikkinchi er bilan jinsiy hayotni davom ettirgan ayollarning bachadonlarida og‘ir kasallik paydo bo‘lishini isbot qildilar.

Alloh taolo bizlarga O‘z amri ilohilariga amal qilib hayot kechirishni nasib etsin. Zero U zot har bir narsaga qodirdir.

 

Tojiddinov Abdussomad Abdulbosit o‘g‘li

O‘MI matbuot xizmati

 

Fiqh
Boshqa maqolalar
Maqolalar

Vatanga xizmat – oliy himmat

13.01.2026   2604   4 min.
Vatanga xizmat – oliy himmat

 

Yangi O‘zbekistonda yosh avlodni jismoniy va ma’naviy sog‘lom, ona Vatanga fidoyi va jonkuyar insonlar bo‘lib ulg‘ayishi, shonli tariximizdan ibrat olib, undan faxrlanib yashashlari uchun barcha kuch va imkoniyatimizni to‘liq safarbar etamiz.

Shavkat MIRZIYOЕV

 

Vatan – din, millat, elat, boylik, nasab, yosh, rang, joy tanlamaydigan va had-chegara bilmas ajib tuyg‘u. Vatan – eng ko‘p qalamga olingan, sir-sinoatli, serqirra va serjilo tushunchadir. Vatani bor inson baxtli, Vatani yo‘q inson esa baxtsizdir. Kindik qonimiz to‘kilgan va bir umr yashaydigan yurtimiz bizga taqdir qilingan Vatandir.

Vatan himoyasi yo‘lida uxlamasdan poyloqchilik qilgan ko‘z egasini do‘zax otashi kuydirmaydi. Bu haqda Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilingan hadisda Payg‘ambarimiz alayhissalom: “Ikki ko‘z egasini do‘zax otashi kuydirmas. Biri Allohdan qo‘rqib yig‘lagan, ikkinchisi, Alloh yo‘lida poyloqchilik qilib uxlamagan kishi”, deb marhamat qilganlar (Imom Termiziy rivoyati).

Shuningdek, Vatan himoyasi faqat harbiylarning ishi emas, balki shu zaminda yashayotgan barcha fuqarolar – o‘qituvchi yoki shifokor bo‘ladimi, tadbirkor yoxud xizmatchi bo‘ladimi – hamma o‘z Vatanini himoya qilishi kerak. “Himoya qilish” deganda faqat qurol bilan emas, kerak bo‘lsa, so‘z bilan g‘animlarga raddiya berish orqali Vatanga tosh otuvchi va ig‘vogarlarga qarshi kurash orqali inson o‘z yurtini, millatini, xalqini himoya qiladi.

Ammo Vatan himoyachisi bo‘lish yanada sharafli burchdir. Kindik qoni to‘kilgan Vatanni, shu mustaqil yurtni ko‘z qorachig‘idek asrab-avaylash inson uchun go‘yo o‘z oilasini, sha’nini, nomusini, iymon-e’tiqodini himoya qilish kabidir.

Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi va sallam: “Molini, jonini, dinini va ahlini himoya qilish yo‘lida halok bo‘lgan kishi shahid maqomidadir”,  deganlar (Imom Abu Dovud rivoyati). Hadisda keltirilgan mol, jon, din va oila kishi hayotining mazmuni, uning Vatanini ifoda etadi.

Darhaqiqat, bunday kishiga shahidlik martabasi berilishi bejiz emas. Chunki u inson uchun eng aziz bo‘lgan narsani himoya qilishni maqsad qilgan. Aks holda uning sha’ni va g‘ururi toptalgan bo‘lur edi.

Xar bir insonning Vatan oldida bir necha burch va vazifalari bor:

  • Vatanga muhabbatli bo‘lish;
  • yashab turgan yerining tozaligi va go‘zalligiga hissa qo‘shish;

– madaniy va ma’naviy merosni asrab-avaylash, uni o‘rganish, o‘rgatish va kelajak avlodga yetkazish;

– tabiatni muhofaza qilish;

– Vatanni tashki va ichki dushmanlardan himoya qilish;

– o‘z ona tilini saqlash;

– Vatan rivoji yo‘lida aqliy, jismoniy va moddiy imkoniyatlarni sarf qilish;

– bor imkoniyatni safarbar qilib, ichki fitna va nizolarning oldini olish (chunki fitna-fasod aholini parokanda qiluvchi eng katta balodir);

– aholi, ayniqsa, yoshlar o‘rtasida Vatan qadrini yuksaltirish va har bir fuqaro qalbida Vatanga muhabbat hissini oshirish;

– vatandoshlar bilan chiroyli munosabatda bo‘lish, kelajak avlod tarbiyasi

yo‘lida qo‘lidan kelgan barcha imkoniyatlarni safarbar qilish.

Ona Vatan himoyasi mavzusida so‘z borar ekan, Temur Malik, buyuk sarkarda Amir Temur, Jaloliddin Manguberdi kabi ulug‘ yurtparvarlar, Vatan ozodligi yo‘lida qo‘lida tig‘ ila jon bergan Shayx Najmiddin Kubro, Vatan hajri va dog‘ida yonib o‘tgan Bobur Mirzolar ibrati beixtiyor ko‘z oldimizga keladi.

Buyuk davlat arbobi va sarkarda, sohibqiron Amir Temurning naqadar buyuk vatanparvar bo‘lganini tarix juda yaxshi biladi. Ulug‘larimiz ta’kidlaganidek: “Millat g‘amida yongan, uning istiqboli va istiqloli yo‘lida fidokorlik ko‘rsatib yashagan arbobni kelajak va tarix hech qachon unutmaydi.

Alloh taolo mustaqil yurtimiz sarhadlarini sergaklik bilan qo‘riqlayotgan Vatan himoyachilarini o‘z panohida asrab, aziz diyorimiz osmonini musaffo, Vatanimiz tinchligini barqaror va xalqimiz hayotini bundan ham farovon aylasin.

 

Odiljon NARZULLAYEV,

Yangiyo‘l tumani «Qirsadaq» jome masjidi imom-xatibi

Maqolalar