2017 yil 18 dekabr kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasida sharqshunos olim, din va jamoat arbobi, diplomat Shamsiddinxon Boboxonov tavalludining 80 yilligiga bag‘ishlab nashr etilgan falsafa fanlari doktori, professor Saidmuxtor Saidqosimovning “Ulug‘ insonlar ma’naviyati” nomli kitobining taqdimot anjumani bo‘lib o‘tdi. Unda O‘zFA akademigi, filologiya fanlari doktori, professor Ne’matulloh Ibrohimov, Iqtisod fanlari doktori, professor Nurislom Tuxliyev va O‘zbekiston musulmonlari idorasi raisi, muftiy Usmonxon Alimov hazratlari o‘z ma’ruzalari bilan ishtirok etdilar. Shamsiddinxon Boboxonovning hayoti va faoliyatiga bag‘ishlangan videolavha namoyish etildi.

Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Din ishlari bo‘yicha qo‘mita, O‘zbekiston musulmonlari idorasi, O‘zbekistondagi Islom sivilizatsiyasi markazining rahbar xodimlari, professor-o‘qituvchilar, sharqshunos olimlar, ulamolar, imom-xatiblar, Toshkent islom instituti va Toshkent islom universiteti talaba-yoshlari qatnashdi.
Tadbirda so‘zga chiqqan “Ulug‘ insonlar ma’naviyati” nomli kitob muallifi, professor Saidmuxtor Saidqosimov Boboxonovlar sulolasining og‘ir va tahlikali davrlarda Islom dini himoyasi yo‘lida chekkan zahmatlari va o‘z navbatida shodu xursandchilik onlarini o‘zining mazkur kitobida sodda va xalqchil tilda ifoda etganini bayon qildi.
Asar qiziqish bilan “bir nafas”da o‘qilib, katta taassurot qoldirishi, unda Shamsiddin Boboxonovning hayot yo‘li va mazmunli faoliyati bilan birga Boboxonovlar sulolasi, ular bilan zamondosh bo‘lgan davlat va jamoat arboblari, olim va yozuvchilar bilan bog‘liq hayotiy lavhalar ham o‘rin olgani to‘g‘risida professor Nurislom Tuxliyev tadbir ishtirokchilariga ma’lumot berdi.

Anjumanda so‘zga chiqqan muftiy Usmonxon Alimov hazratlari Shamsiddinxon Boboxonov 1982–1989 yillardagi muftiylik faoliyatlari sho‘rolar davlatida parokandalik boshlangan, qaltis bir davrga to‘g‘ri kelgani, dahriylar hiyla-nayrang qilib, ko‘p jabru sitamlar o‘tkazganini alohida ta’kidladilar. Muftiy hazratlari so‘zlarida davom etib, mana shunday zamonlar haqida hazrat Rasululloh sollallohu alayhi va sallamning: “Hali odamlarga shunday bir zamon ham keladiki, unda dinida sabr qiluvchi kishi huddi cho‘g‘ni changallab turgan odamga o‘xshaydi”, degan hadislarida diniy faoliyat ko‘rsatish o‘ta qiyin bo‘lgan vaqtlarda dinni huddi cho‘g‘ni ushlagandek tutib turishga qiyoslanganini izohladilar. Shuningdek, Qur’oni karimda: “Albatta, har bir qiyinchilik bilan birga yengillik bordir”, deb xabar qilingani (Sharh, 6) va yana bir oyati karimada: “Ey imon keltirganlar! Sabr qiling, bag‘rikeng bo‘ling va Alloh yo‘liga taxt bo‘lib turing va Allohdan qo‘rqing, zora, oxiratda najot topsangiz!” (Oli Imron, 200) deb ta’kidlanganini muftiy hazratlari tadbir ishtirokchilariga tushuntirdilar.
So‘zga chiqqan notiqlar odamlar mana shunday olimlarning hayotlaridan ibrat olishi haqida to‘xtalib, mazhabboshimiz Imomi A’zamning “Olimlar haqida hikoya qilish, ular bilan birga o‘tirish men uchun ko‘p fiqh o‘qish va o‘rganishdan yaxshiroqdir. Chunki, bu hikoyalar qavmning odobu axloqlari manbaidir”, degan so‘zlarini keltirishdi. Shuningdek, Payg‘ambarimiz Muhammad alayhissalomning “Mo‘minlarning imon jihatidan komilrog‘i xulqi yaxshi bo‘lganlaridir”, degan hadisni ma’ruzachilar atroflicha sharhlashdi.
“Ulug‘ insonlar ma’naviyati” nomli asar keng kitobxonlarga mo‘ljallangani bilan ham ahamiyatli ekani anjumanda ko‘p bor ta’kidlandi.
O‘zbekiston musulmonlari idorasi
Matbuot xizmati
Biz aytayotgan aqida faqat ash’ariy yo moturidiyniki emas, balki bu butun ummatning aqidasidir. Bu aqidaga til uzatayotganlar aslida ahli sunna val jamoaning aqidasini ayblashayotgan bo‘ladi. Ahli sunnaning hujjatlari oldida ne-ne bid’at toifalarning bo‘yni egilmagan deysiz. Zindiq va faylasuflardan tortib, Mo‘tazila, Botiniyalar ham bir bosh ko‘targanday bo‘lishdiyu, baribir oxirida yo‘q bo‘lib ketishdi. Zotan, Alloh bu ummatni zalolat jarligidan qutqargan edi, biron adashgan toifa unga nish suqa olmagan.
Bu ummat shuncha asrlardan beri o‘z aqidasi bid’at ekanini, salaflarga va sunnatga xilof ekanini anglamay yurishi yo haqdan adashgan holda gandraklab yurishiyu, keyin “buyuk” salafiylar kelib hammani hidoyatga chaqirib qo‘yishi hech bir mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi.
Ma’sum zot Rasululloh sollallohu alayhi va sallam bu ummat shirkka qaytmasligini aytish bilan bir qatorda zalolat, jaholatda ham jam bo‘lmasligini aytganlar. Ammo salafiylarning da’vosiga ko‘ra ummat adashib kelayotgan emish.
Bizga ta’na qilayotgan bu kabi odamlar ilmoniylardan ko‘p ham farq qilmaydi. Mana ko‘ring, ilmoniylar malomat qilib, naqliy dalillarga qotib qolishgan, aqlni birinchi o‘ringa qo‘yishmaydi, aqlga katta o‘rin ajratgan faylasuflarni siquvga olishgan, deb bizni ayblashadi. Aqlni naqldan ustun qo‘yishgani uchun mo‘tazilani kuch berib olqishlashadi.
Ilmoniylar buni g‘arblik mustashriqlardan o‘rganishgan. Bu buzuq fikrni avval mustashriqlar ekkan, so‘ngra ilmoniylar parvarishlab sug‘orishgan. Ilmoniylar fuqaholarimizga va to‘rt mazhabga tosh otishi tabiiy hodisa. Ammo hozirgi kundagi ko‘p salafiylar ash’ariy-moturidiylarga til uzatishda ilmoniylardan ham oshib tushishdi.
Ey salafiylikni da’vo qilib chiqayotgan odamlar! Bu ummatni zalolat va bid’atda ayblab o‘zinglar ham ilmoniylarning manhajida yurayotgan bo‘lsangiz, ularga fikriy raddiyalar berib nima qilasizlar? Ulardan avval o‘zingizga adovat qiling. Malomat aslida ulardan ko‘ra sizlarga munosib. Zero, ular sizlarning yo‘lingizdan yurishgan. O‘zingizni odamlarga olim ko‘rsatib, ulamolar, buyuk imomlarni johilga chiqarib qo‘ygan siz emasmi? Kitoblaringizda “ahli sunnaga xilof keladigan zalolat va bid’at toifalar mo‘tazila, jahmiya, rofizalar...” deb, ketidan “jumladan, ash’ariylar (yo moturidiylar) ham” deb yozib qo‘yganlar ham ayni siz edingiz. Doim tortishib yuradiganingiz, zalolat va kufrda ayblaydiganingiz ilmoniylardan sizlarning qanchalik farqingiz qolyapti?
Doktor Ahmad Muhammad Fozil,
Istanbuldagi Sulton Muhammad Fotih jome’asi, islomiy ilmlar kulliyasi doktori
Hadis ilmi maktabi o‘qituvchisi
Abdulbosit Abdulvohid o‘g‘li tarjimasi