Soglasno traditsii, vosxodyashey yeshe v Drevnyuyu Persiyu, v islamskom mire bilo prinyato delit obitayemiy mir na opredelennie geograficheskiye zoni. Takiye zoni nazivalis «klimatami», po-arabski – iklim.
Slovo iklim (mnojestvennoye chislo: akalim) predstavlyayet soboy arabizirovannuyu formu grecheskogo slova klimatos «naklon», ot kotorogo obrazovalos i sovremennoye slovo «klimat». Deystvitelno, sistema iklimov bila osnovana na bolshem ili menshem naklone ekliptiki otnositelno ekvatora. Slovo proniklo v arabskiy yazik cherez persidskiy, priobretya znacheniye «region», i v etom znachenii vstrechayetsya v nazvaniyax mnogix geograficheskix knig.
Kak soobshayet portal «Islamosfera», predstavleniya o klimatax poyavilis v islamskom mire s proniknoveniyem v nego indiyskix i grecheskix knig, a takje ix perevodov. Znachitelnuyu rol v etom sigrala «Geografiya» Ptolemeya. Xotya etomu uchenomu pripisivayetsya ideya deleniya Zemli na sem klimatov, na samom dele ona prinadlejit persam i privoditsya yeshe v «Aveste». Persi, ne prinimaya vo vnimaniye shirotu, delili izvestniy mir na sem klimatov (xaft kishvar), imevshix formu krugov: Indiya, Araviya, Kitay, Iran (Iran-shaxr), Afrika, Tyurk i Rum (Vizantiya, Malaya Aziya).
Islamskiye geografi popolnili drevniye znaniya novoy informatsiyey. Muxammad ibn Musa al-Xorezmi v svoyom trude «Surat al-Ard» peresmotrel i vnyos popravki v sistemu Ptolemeya, a takje sostavil tablitsi, osnovannie na sisteme semi iklimov.
Schitalos, chto iz-za formi Zemli prodoljitelnost klimatov sokrashayetsya po mere prodvijeniya na sever. Pervie dva iz nix soderjat besplodnie zemli, pustini i zasushlivie rayoni, a ix naseleniye neveliko. Klimati 3–6 xarakterizuyutsya malim kolichestvom pustin i zasushlivix rayonov, bolshim naseleniyem, a takje mnogochislennimi gorodami i derevnyami. Klimati 6–7 obustroyeni menshe.
V iranskoy sisteme xaft kishvar raspolojenniy v sentre chetvyortiy klimat, gde naxodilsya Iran, schitalsya glavnim. Yakubi i Ibn Xordadbex podoshli k voprosu po-novomu, pomestiv v sentr Irak kak yadro Abbasidskogo xalifata. Balxskaya geograficheskaya shkola v korne izmenila etu sistemu, nazvav sentralnim, chetvertim, klimatom Araviyu, gde raspolojeni Mekka i Kaaba.
Chislo klimatov ne ostavalos v ramkax semi, raznie avtori v raznie periodi videlyali svoi geograficheskiye zoni. Nekotorie arabskiye geografi, takiye kak Ibn Said al-Magribi, schitali obitayemie rayoni za predelami perechislennix regionov nemnogo yujneye ekvatora vosmim klimatom, a samie severnie regioni – devyatim. Istaxri videlyal uje 20 klimatov: Araviya, Persidskoye more, Magrib, Yegipet, Sham, Rumskoye more, Djazira, Irak, Xuzistan, Fars, Kirman, Sind, Azerbaydjan, Djibal, Deylam, Xazarskoye more, Xorasan, Sidjistan, Mafazat-i Xorasan i Mavarannaxr, a Ibn Xaukal dobavil k nim Andalusiyu i Sitsiliyu. Makdisi, zayaviv, chto iklimi svyazani s delami lyudey, sledovatelno, tolko s sushey, vistupal protiv ispolzovaniya morey i pustin v kachestve klimatov, i ogranichil ix chislo chetirnadsatyu.
Svoy podxod k sisteme klimatov imel Abu al-Fida. Proanalizirovav vsyu imeyushuyusya informatsiyu po geografii, on ob’edinil ptolemeyevskuyu sistemu s sistemoy iz semi klimatov, razrabotannoy arabskimi geografami. On videlil akalim al-xakikiya (istinnie klimati), sootvetstvuyushiye sisteme iklimov, i «akalim-i urfiyya» (klimati soglasno obichayu). Pod poslednimi on imeyet v vidu geograficheskiye regioni v sovremennom ponimanii.
Istaxri pervim sostavil karti klimatov, a Ibn Xaukal razvil ix. Iklimi na takix kartax ne bili izobrajeni v sootvetstvii s geograficheskoy shirotoy, skoreye, klimatami nazivalis sami izobrajyonnie na karte regioni.
Na sistemu semi klimatov opiralsya i al-Idrisi, sostavlyaya svoi znamenitie karti. Kajdaya iz semidesyati kart v yego «Nudjat al-mushtax» sootvetstvuyet odnoy desyatoy odnogo iz semi klimatov. Takim obrazom, bila sozdana polnaya karta obitayemogo mira soglasno Ptolemeyu.
Press-slujba Upravleniya musulman Uzbekistana
Muhammad Rotib Nobulsiy hafizahulloh aytadilar: “Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan. Allohga hamdlar bo‘lsin. Sayyidimiz Muhammad Mustafo sollallohu alayhi vasallamga va u zotning oila a’zolariga hamda sahobalariga salavotu salomlar bo‘lsin. Ulardan ham, bizdan ham rozi bo‘l, yo olamlar Robbi.
Shak-shubhasiz, koinot, jamodot, nabotot va hayvonot bir-biridan farq qiladi. Ularning ayrimlari jonsiz, qolganlari jonli. Ba’zilari vaznga ega, hajmi bor va h.k.
Ammo insoniyat boshqa jonzotlar farqli o‘laroq fikr yuritadi, tafakkur qiladi. Agar inson ilm izlamasa, Robbi uni qo‘ygan darajadan pastga tushadi, bu esa uning mavqeiga mos kelmaydi. Natijada, u o‘lik sanaladi.
Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Aslida, ularning hayvonlardan farqi yo‘q. Balki yana ham yo‘ldan ozganroqdirlar” (Furqon surasi, 44-oyat).
“Ular xuddi suyab qo‘yilgan xodaga o‘xsharlar” (Munofiqun surasi, 4-oyat).
“Ustlariga Tavrot yuklatilgan, so‘ngra uni ko‘tarmaganlar misoli ustiga kitob yuklangan eshakka o‘xsharlar” (Juma surasi, 5-oyat).
Inson mavjudligining sirini, hayotdan maqsadni va haqiqatni izlashi, o‘lim nima, o‘limdan keyin nima bo‘lishi haqida fikr yuritishi lozim.
Har bir aqlli odam ham dono emas. O‘tkinchi dunyo hayotining mayda-chuydalariga berilib ketmagan, o‘zini Allohning bandasi ekanini unutmagan, kengligi osmonlaru yercha bo‘lgan Jannat uchun harakat qilgan inson – dono sanaladi. Bunga faqat ilm izlash orqali erishish mumkin.
Demak, agar kim dunyoni istasa, ilm izlasin. Oxiratni istasa, ilm izlasin. Agar har ikkisini ham xohlasa, ilm izlasin. Alloh buyukdir”.
Davron NURMUHAMMAD