Ro'za – ruh tarbiyasi

Alloh taolo mo'min bandalariga o'ta karamlidir. U insonlarning amallarini kengligi osmonlaru Yercha bo'lgan jannat bilan taqdirladi. Mo'minlar jannatga barchasidan kirishlari uchun har bir darvoza oralig'idagi masofani qirq yillik yo'l qilib qo'ydi. Rivoyatlarda zikr qilinishicha, jannatga kiruvchilar shu qadar ko'p bo'ladiki, hatto bunday keng darvozalarda ham tiqilinch hosil bo'ladi.

Shunday bo'lsa-da, ro'zadorlar jannatga kirishlari uchun alohida darvoza bilan xoslandi. Payg'ambarimiz alayhissalom bunday marhamat qiladilar: «Jannatda “Rayyon” deb nomlanuvchi darvoza bor. Qiyomat kuni undan faqat ro'zadorlar kiradi. (Qiyomatda) “Ro'zadorlar qayerda?” deb nido qilinadi. Bas, (ro'zadorlar) o'rnilaridan turishadi. (Darvozadan) ulardan boshqa hech kim kirmaydi. (Barchalari) kirib bo'lgach, darvoza berkitiladi» (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).

Hofiz ibn Hajar rahimahulloh “Fathul Boriy”da bunday deydi: «Hadisda “jannatda” deyildi, “jannat uchun” deyilmadi. Sababi, jannatdagi mazkur darvozadan kirganlarga rohat-farog'at borligini his ettirish, unga nisbatan zavq-shavqni oshirishdir».

“Rayyon” lafzi tashnalikning ziddi – “chanqoqni qondirish” ma'nosini anglatadi. Demak, lafz bilan ma'no o'zaro uyg'un. “Rayyon” deb nomlanishiga yana bir sabab shuki, unda juda ko'p daryolarning mavjudligidir. Ya'ni, dunyoda ixlos bilan tutilgan ro'za evaziga qiyomatda ro'zadorning chanqog'i qondiriladi. Jannatda esa, salqinlik bardavomdir. “Rayyon” lafzi “chanqoqni qondirish”ni ifodalasa-da, to'qlikka ham ishoradir. Zero, chanqoqning bostirilishi to'qlikka ham dalolat qiladi. Bunday gap bor: “Ro'zadorni ko'proq ochlik qiynaydi. Chunki ko'pchilik suvsizlikka chidashi mumkin, lekin ochlikka sabr qilish qiyin”.

Bu ta'rif ro'zadorning holiga munosibdir. Alloh taolo bunday deydi: «Do'zax egalari jannat egalariga: “Bizga ham suvdan yoki Alloh sizga rizq qilib bergan narsadan to'kinglar”, deb nido qiladilar. Ular: “Albatta, Alloh bularni kofirlarga harom qilgan”» (A'rof surasi, 50-oyat). 

Rayyondan kirish uchun ro'zador ro'zasining savobi kamaymasligi kerak. Chunki ro'zada taom, ichimlik va boshqa hissiy narsalardan tiyilishgina emas, balki ajrni kamaytiruvchi barcha narsalardan saqlanish vojibdir.

E'tibor beraylik, Rayyondan kirish Ramazonning farz ro'zasini tutuvchi ro'zadorlar uchun xoslanayotgani yo'q. Boisi Ramazon ro'zasini barcha musulmonlar tutadi. Rayyon darvozasidan kiruvchilar deb farz ro'zalarga nafl ro'zalarni ergashtiruvchilar aytilyapti.

Bu esa ro'zaning Parvardigor nazdida qanchalik yuksak maqomga ega ekanini anglatadi. Nabiy alayhissalom ham buni yanada yorqinroq ifodalab: «“Ro'zadorlar qayerda?” deb nido qilinadi. Bas, (ro'zadorlar) o'rnilaridan turishadi. (Darvozadan) ulardan boshqa hech kim kirmaydi. (Barchalari) kirib bo'lishgach, darvoza berkitiladi», deb bashorat bermoqdalar.

Ba'zi olimlarning fikricha, qiyomatda ro'zadorlarga qilinadigan ushbu nido ularni ulug'lash, hurmatlash, amallarining savobi buyuk ekanini bildirish uchundir.

Jannat darvozalari sakkiztadir. Rasululloh sollallohu alayhi va sallam o'sha darvozalarni birinchi bo'lib ochib, ularga kiruvchidirlar. So'ngra barcha mo'minlar amaliga muvofiq darvozadan kiradi. Chunki hammaning o'ziga yarasha turli yaxshi amallari bor, jannatga kirish imtiyozlariga egadir. Lekin Rayyon darvozasi orqali kirolmaydi. Yaxshi amallarda peshqadamlar jannatning barcha eshiklaridan chaqirilishga haqli bo'ladi. Fikrimizni Nabiy alayhissalomning bashoratlari tasdiqlaydi. Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu: “Ota-onam sizga fido bo'lsin, yo Rasululloh! Qiyomatda nido qilinganlar faqat bitta eshikdan kirishadimi yoki hamma eshikdan chaqiriladigan biron kishi ham bo'ladimi?” deb so'radi. Nabiy alayhissalom: “Ha, bo'ladi. Siz o'shalardan bo'lishingizni umid qilaman”, deb javob berdilar (Imom Buxoriy va Imom Muslim rivoyati).

Jannat ahli uchun ko'z ko'rmagan, quloq eshitmagan, bashar xayoliga kelmagan ne'matlar bor. Jannatda uzundan-uzoq soyalar, jilo sochuvchi nurlar, daryolar mavjud. Uning tuprog'i mushk va za'farondan. Toshlari yoqut va marjondan. Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “Hamda O'zi ularga ta'riflab bergan jannatga kiritar” (Muhammad surasi, 6-oyat). Shuningdek, jannatda xonalar, ishkomlar, qasrlar bo'lib, behisht ahli o'z maskanini taniydi. Jannatdagi uylar tilladan bo'lib, bunga Payg'ambarimiz alayhissalom guvoh bo'lganlar. Alloh taolo u zotga jannatni ko'rsatgan.

Rivoyatda kelishicha, Nabiy alayhissalom jannatdagi tilladan barpo etilgan qasrning go'zalligidan ajablandilar. Qasr haqida so'radilar. U zot alayhissalomga: “Bu qurayshlik yigitga tegishli qasr”, deyildi. Payg'ambarimiz alayhissalom: “O'sha men bo'lsam kerak”, degan o'yda qasrning egasi kim ekanini so'radilar. Umar ibn Hattob roziyallohu anhu ekani aytildi. Nabiy alayhissalom Umar roziyallohu anhuga bu haqda xabar berar ekanlar: “Ey Abu Hafs, agar rashkchiligingni bilmaganimda, u erga kirgan bo'lardim”, dedilar. Umar roziyallohu anhu Nabiy alayhissalomdan ushbu xabarni eshitib yig'ladi va: “Yo Rasululloh, sizdan rashk qilarmidim”, dedi (Imom Termiziy va Imom Nasoiy rivoyati).

Payg'ambarimiz alayhissalomdan jannat uylarini tasvirlab berishlarini so'rashganda, bunday deganlar: “Jannat binolarining g'ishti kumushdan va tilladan. Suvog'i hidi kuchli, yoqimli mushkdan” (Imom Termiziy va Imom Ahmad rivoyati). Bundan tashqari, shunday xonalar borki, tashqaridan uning ichi, ichkarisidan tashqari ko'rinadi. Uylarni omonlik va xotirjamlik qurshagan, suvlarning mayin jildirashi eshitiladi. Uylar atrofida go'zal ishkomlar bor. Jannatda g'ulom va xizmatchilar bo'ladi. Likopchalari tilladan. Huru iynlar u erda istiqomat qilishadi, tashqariga chiqishmaydi: “Chodirlarni lozim tutgan hurlar bor” (Ar-Rohman surasi, 72-oyat). Jannatda anhorlar bor. Alloh taolo bunday marhamat qiladi: “...(daraxtlar) ostidan anhorlar oqib turgan jannat bor” (Buruj surasi, 11-oyat). Unda daraxtlar bor. Payg'ambarimiz alayhissalom: “Jannatda bir daraxt borki, otliq kishi uning soyasida yuz yil yurib ham, undan o'tolmaydi” (Imom Termiziy rivoyati), deb marhamat qilganlar.

Ixlos bilan tutilgan har bir ro'za – ibodat, solihlarning odati, muttaqiylarning shiorlaridir. U nafsni poklovchi, xulqni go'zallashtiruvchi, taqvo madrasasi, hidoyat manzilidir.

Barchamizga nafaqat Rayyon darvozasidan, balki jannatning barcha darvozalaridan chaqirilish nasib etsin. Rayyon darvozasi hamon ochiq.

Abduqahhor YuNUSOV,

Toshkent shahar bosh imom-xatibi o'rinbosari