"Эй, яхшилик талабида юрган банда, шошил"
Рамазон ойи инсонларга қарата нидо қилади: "Эй яхшилик талабида юрган банда, шошил, Aллоҳнинг раҳмати, мағфирати ва дўзаҳдан озод қилишида ҳаммадан ўзиб кет. Насфингга қарши Раҳмон зотнинг ризосига етиш учун кураш. Эй, ёмонлик талабидаги банда, бу ишингни тўхтат, маъсиятлардан тийил. Aллоҳ таолога тавба қил. Мана шу ойда Aллоҳ таолога қарши бўлишни бас қил!"
Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: "Рамазон ойининг биринчи кечасида шайтонлар ва исёнкор жинлар кишанланади. Жаҳаннам эшиклари ёпилади, бирорта эшиги ҳам очиқ қолмайди. Жаннат эшиклари очилади, бирорта эшик ҳам ёпиқ қолиб кетмайди. Бир нидо қилувчи: "Эй яхшилик талабидаги (банда) шошил, эй ёмонлик талабидаги (банда) бас қил!", деб нидо қилади", дедилар.
Ҳақиқий рўза соҳибини савобли ишларга чорлайди, унга яхшиликларни чиройли қилиб кўрсатади. Уни маъсият ва гуноҳлардан узоқлаштиради. Шунинг учун ҳам Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Рамазонга етиша туриб, мағфират қилинмай қолган банданинг бурни ерга ишқалансин", дедилар.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Кимки ёлғон, бўҳтон сўзни ва унга амал этишни тарк этмаса, унинг емай-ичмай тутган рўзасига Aллоҳнинг ҳожати йўқ", дедилар.
Баъзи салафи солиҳлар: "Энг осон рўза фақат ейиш ва ичишдан тийилишдир. Чунки буни ҳамма қила олади", дейишган.
Қалбни Aллоҳга боғлаш, тилни ғийбат, бўхтон ва ёлғондан тийиш, қулоқни бекорчи куй-қўшиқ ва бировлар ҳақида айтилган турли гапларни эшитишишган сақлаш, тилни гуноҳ ва фоҳиша сўзларни айтишдан асраш, қўлларни ҳаромни ушлаш ва мусулмонларга азият беришдан асраш, оёқларни ҳаромга боришдан асраш ила тутилган рўза Aллоҳ таоло Ўзининг каломида сифатлаган тақвога етиш учун бир васила бўлади.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
"Эй иймон келтирганлар! Сизлардан аввалгиларга фарз қилганидек, сизларга ҳам рўза фарз қилинди. Шоядки тақводор бўлсангиз".
Демак, оятда талаб қилинган тақводорликка юқорида санаб ўтган амаллар ила етамиз.
Рамазон ойида мўмин банда учун нафсида икки нарса жамланади. Биринчи, кундузи рўза билан жиҳод қилишлик. Иккинчиси, кечаси "қиёмул лайл" билан жиҳод қилишлик. Кимдаки мана шу икки жиҳодни жамласа, ҳақларини адо қилса ва қийинчиликларига сабр қилса, унга беҳисоб ажр-ҳасанот ёзилади.
Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: "Одам боласининг барча амали ўзи учун. У амаллари учун ўнтадан етмиштагача ажр олади. Aллоҳ таоло айтади: "Рўза мен учундир. Уни ажрини ўзим белгилайман"".
Кимга Aллоҳ таоло раҳм қилса у раҳм қилинганлардан бўлибди. Ким рамазондаги яхшиликлардан маҳрум бўлса, у барча яхшиликлардан маҳрум бўлибди. Ким охират учун ҳеч нарса ғамлаб олмаган бўлса, у маломатга учраганлардан бўлибди.
Aллоҳ таоло ҳар куни жаҳаннамдан бандаларини озод қилади. Биз ҳам улардан бўла оламизми?!
“Ҳадис ва ислом тарихи фанлари” кафедраси мудири Ф.Хомидов
Бугунги кунда аксарият ёшлар осон даромад топиш илинжида “трейдинг” (молиявий акциялар, валюта, товарлар билан фаол савдо қилиш, фойда олиш) соҳасига қизиқишмоқда. Улар: “Телефон ёки компьютер олдида бир неча соат ўтириб, катта даромад олиш мумкин”, деган сохта хабарларга ишониб қолишяпти.
Албатта, ижтимоий тармоқларда “бир ойда 10 баробар бойиган” ёки “кунига 500 доллар топадиган” “трейдерлар” ҳақидаги видеолар кўп учрайди. Лекин шуни унутмаслик керакки, ушбу роликларнинг аксарияти маркетинг мақсадида яратилади. Мақсад – ёшлар ўртасида тез бойиш ҳақида нотўғри тасаввурни пайдо қилиш.
Энди ўзингиз бир ўйлаб кўринг, агар кимдир осон пул топаётган бўлса, нега у вақт сарфлаб “пуллик дарслар” ўтказади? Нега “саноқли жой қолди, чегирма нархида улгуриб қолинг!” деган эълонлар тарқатади? Аслида буларнинг барчаси гуруҳларга кўпроқ одам тўплаш ва улар орқали даромад олиш мақсадида қилинади.
Аллоҳ таоло Қуръони каримда бундай марҳамат қилади: “Ўлчов ва вазнни адолат билан тўла берингиз! Одамларнинг Ҳалол меҳнат қадри нарсаларини уриб қолмангиз…” (Ҳуд сураси, 85-оят).
Ушбу ояти карима инсонни ҳар қандай иқтисодий ёки тижорат ишларида ҳалол бўлишга чақиради. Афсуски, ёшлар қизиқаётган трейдинг фаолияти эса мазкур тамойилга умуман мос келмайди.
Аксарият ёшлар билан суҳбатлашсангиз, улар бундай жавоб беришади: “YouTube’да кўрдим, ишим тўғри экан”. Интернетдаги кўплаб видео-материаллар маълум бир тоифа манфаати йўлида тайёрланишини ёки таржима қилинишини унутмаслик керак. Шунинг учун бундай маълумотларга ишониб кетавериш ярамайди.
Бир қўшнимизнинг ўғли тўрт йил Туркияда меҳнат қилди. Ишдан бўш вақтларида трейдинг билан қизиқиб, дастлаб анча пул ишлаган. Бир муддат ўзини бой ҳис этган. Сўнг маълум муддат ўтгач, барча маблағини шу соҳага сарфлаб, ҳаммасидан айрилади. Эътибор беринг-а, у тўрт йил меҳнат қилиб топган пулини бир неча соат ичида йўқ қилди.
Шундай экан, умримиз, меҳнатимиз ва қўлга киритган мол-мулкимизни асраб-авайлашимиз, яхши кунларимизга ишлатишимиз лозим. Зеро, ҳақиқий бойлик – билим ва меҳнат ортидан келган бойликдир. Халқимиз: “Меҳнатдан келса бойлик, турмуш бўлар чиройлик”, деб бежиз айтмаган. Ҳалол меҳнат орқали топилган ризқ баракали бўлади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам бундай марҳамат қилганлар: “Қиёмат кунида банданинг қадами то тўрт нарсадан сўралмагунча жойидан жилмайди: умрини қандай ўтказгани, ёшлигида нима қилгани, молини қаердан топиб, нимага сарфлагани, илмига қай даражада амал қилгани ҳақида” (Имом Термизий ривояти).
Шунинг учун ҳар қандай тижорат ёки молиявий фаолиятни бошлашдан олдин ишимизнинг шариатга мослигини аниқлаб олишимиз лозим. Бу борада юртимиз уламоларидан, масжидларнинг имомларидан маслаҳат сўраш – энг тўғри йўлдир. Аллоҳ таоло барчамизни тўғри йўлдан адаштирмасин, ризқимизни ҳалол ва баракали қилсин!
Ҳусниддин САДРИДДИНОВ
“Ислом нури” газетасининг 2025 йил 23-сонидан