22 Январ, 2026, 3 Шаъбон, 1447
22 Январ, 2026, 3 Шаъбон, 1447
Жойлашуви. Аргентина Жанубий Америкада жойлашган бўлиб, ғарбда Чили, шимолда Боливия ва Парагвай, шимоли-шарқда Бразилия ҳамда Уругвай билан чегарадош. Мамлакат шарқ томондан Атлантика океанига туташган. Ҳудудининг катталигига кўра дунёда саккизинчи, Жанубий Америкада Бразилиядан кейин иккинчи, аҳолиси сони бўйича учинчи ўринда туради.
Тарихи. Қадим замонларда Аргентина ҳудудида кўп сонли ҳинду қабилалари истиқомат қилган. XVI асрнинг биринчи ярмида унинг ҳудуди испанлар томонидан босиб олина бошланди. Испанлар бу мамлакатни Ла-Плата (испанча кумуш) деб атаганлар. Мустамлакачиларга қарши ҳинду қабилалари бир неча марта исён кўтарди. 1816 йилда вилоят вакилларининг Тукуман шаҳридаги йиғилишида Ла-Плата Бирлашган вилоятлари мустақил деб эълон қилинди. 1826 йилда Аргентина Федератив Республикаси тузилди.
Иқтисоди. Аргентина ривожланиш даражаси ўртача, индустриал-аграр давлатдир. Қишлоқ хўжалигида асосан буғдой экилади. Балиқчилик ҳам катта аҳамият касб этади. Мамлакат гўшт етиштириш ва экспорт қилиш ҳамда асал ва асал маҳсулотларини ишлаб чиқариш соҳасида дунёда олдинги ўринлардан бирида туради. Шунингдек, электрон ва электротехника буюмлар ишлаб чиқарилади. Ёғочни қайта ишлаш ва қоғоз ишлаб чиқариш тармоғи ҳам ривожланган.
Таълим ва маданият. Мамлакатда 6 ёшдан 14 ёшгача бўлган болаларнинг мажбурий таълими жорий этилган. Шунингдек, далат таълим муассасаларидан ташқари хусусий мактаблар ҳам фаолият юритади. Буэнос-Айрес, Кордова, Ла-Плата, Санта-фе ва бошқа шаҳарларда йирик университетлар бор. Давлат пойтахтида Миллий кутубхона, табиий фанлар, Антарктика, тарих ва рассомлик ва бошқа музейлар мавжуд.
Дини. Мамлакатнинг 85 фоизидан ортиғи оқ танлилар ирқига мансуб. Ҳиндулар аҳолининг 1,5 фоизини ташкил этади, қолган қисми эса асосан метислар, мулат ва осиёликлардир. Мамлакатдаги диндорларнинг аксарияти – насронийлардир. Бироқ, Аргентина Жанубий Америкадаги мусулмонлар истиқомат қиладиган энг йирик давлатлардан бири ҳисобланади. “Пю тадқиқод маркази” (Рew Research Centre)нинг 2010 йилги маълумотига кўра, Аргентина мусулмонларининг сони тахминан жами аҳолининг 2-3 фоизи (900,000-1,000,000 атрофида)ни ташкил этади. Улардан 60 фоизи сунний, 30 фоизи шиа ва 10 фоизи алавий (Шиа йўналиши).
“Глобализация ва эътиқод қарашлари” (Views on globalisation and faith) ташкилотининг маълумотларига кўра, мусулмонлар 2-3 фоиз, насронийлар 67 фоиз, яҳудийлар 1 фоиз, буддистлар 1 фоиз, динсизлар 15 фоиз, бошқа диндагилар 7 фоиз ва рўйхатга олинмаганлар 9 фоизни ташкил этади.
Аргентина Испанлар томонидан мустамлака қилинган пайтда мавританиялик, марокашлик ҳамда турк мусулмонларнинг кўчиб келиши натижасида мамлакатда Ислом динига эътиқод қилувчиларнинг сони кўпайиб борди. 1870 йиллар атрофида Сурия, Ливан ва Фаластиндан келган мусулмонларнинг ҳисобига Ислом динига эътиқод қилувчилар сони янада ортди. Аргентиналик аксарият мусулмонлар Буэнос-Айрес ва унга яқин шаҳарчаларда (Вилла, Конституцион, Флорес, Скалабризи Ортиз ва Кордова сингари шаҳарлар) истиқомат қилади. Аргентина ҳукуматида диний эътиқод эркинлиги таъминланган. Ҳар йили бир неча турда испан тилида Ислом динига оид китоблар нашр этилади. Йил сайин мамлакатдан Ҳаж сафарига борувчиларнинг сони ортиб бормоқда.
Аргентина пойтахти Буэнос-Айрес марказидаги Алберти кўчасида жойлашган масжид мамлакатдаги энг йирик масжид ҳисобланади. У маҳаллий аргентиналик мусулмонлар томонидан 1989 йилда барпо қилинган илк масжидлардан биридир. Шунингдек, бошқа шаҳар ва туманларда ҳам бир қанча масжидлар мавжуд, улардан энг кўзга кўрингани уч чегарадош давлат тимсоли, яъни Аргентина, Бразилия ва Парагвайни акс эттирувчи “Уч чегара” масжидидир.
Пойтахтдаги “Шиъите ал-тавҳид” масжиди 1983 йили Аргентинадаги Эрон элчихонаси ҳамкорлигида барпо этилган. “Ал-Аҳмад” масжиди эса 1986 йили Саудия Арабистони ва Ливия томонидан қурилган. Масжидлар ҳузурида хусусий мактаблар ва олийгоҳлар ҳам фаолият юритади.
1996 йил Саудия қироли Фаҳд бин Абдулазиз Саъуд ташаббуси билан “Қирол Фаҳд Ислом маданият маркази” очилган. Марказ масжид, кутубхона, ўттизтадан синфхонаси бор иккита ўрта таълим мактаби (бири йигитларга, иккинчиси қизлар учун) ва истироҳат боғини ўз ичига олади. Марказ ҳузуридаги масжид Саудия Арабистонининг Вақф ва диний ишлар вазирлиги томонидан бошқарилади. Масжидда 1,5 минг намозхон ибодат қила олади. Бундан ташқари, мамлакатда шу каби тўққизта Ислом марказлари фаолият юритади.
Лотин Америкасининг Ислом Ташкилоти (Islamic Organization of Latin America) (IOLA)нинг бошқарув органи ҳам Аргентинада жойлашган.
Даврон НУРМУҲАММАД
Бугунги кунда интернет нафақат маълумот манбаи, балки дезинформация қуролига ҳам айланиб улгурди. Ахборот оқимининг тезлиги сабабли фойдаланувчилар рост ва ёлғонни ажратишда қийинчиликка дуч келишмоқда.
Ҳар куни биз ижтимоий тармоқлар ва мессенжерлар орқали минглаб хабарларни қабул қиламиз. Аммо уларнинг қанчаси ҳақиқатга тўғри келади? Радикал гуруҳлар ва фейк хабар тарқатувчилар инсон ҳиссиётлари билан ўйнашиш орқали ўз мақсадларига эришишга ҳаракат қилишади.
Шундай экан, факт-чекинг, яъни маълумотни қандай текшириш керак? Бирор хабарни дўстларингизга улашишдан олдин ўзингизга 3 та савол беринг:
Агар хабар сизда ҳаддан ташқари кучли ҳиссиёт (масалан, нафрат ёки ваҳима) уйғотаётган бўлса, демак, бу факт эмас, манипуляция бўлиши эҳтимоли юқори.
Радикал мазмундаги контент инсонни жамиятга қарши қўйиш ва экстремистик ғояларни сингдиришга йўналтирилган бўлади. Бундан ҳимояланиш учун:
Алгоритмларни ўзингизга мослаштиринг: Агар ижтимоий тармоқда шубҳали ёки агрессив видео чиқиб қолса, дарҳол "Қизиқ эмас" (Not interested) тугмасини босинг. Шунда алгоритм бу турдаги постларни сизга кўрсатмайди.
Гуруҳлар ва каналларни таҳлил қилинг: Каналларда фақат бир томонлама нафрат улашилаётган бўлса, бундай манбалардан чиқиб кетинг.
Танқидий фикрланг: "Нега бу маълумот айнан ҳозир тарқатилди?" ва "Бундан ким манфаатдор?" деган саволларни беришга одатланинг.
Маълумотларни текширишда қуйидаги техник усуллардан фойдаланиш мумкин. Google Lens расмнинг асл манбасини ва қачон пайдо бўлганини топади. Who.is сайтнинг қачон ва ким томонидан рўйхатга олинганини кўрсатади. Snopes, FactCheck.org каби ресурслар факт-чекинг сайтлари ҳисобланади.
Замонавий фирибгарлар нафақат ғоявий манипуляция, балки техник усуллар билан маблағларингизни ўғирлашга ҳам ҳаракат қилишади. Кўпинча Telegram каналларда ёки шахсий хабарларда "Фалон илованинг пуллик версияси текин", "Янги совғалар ўйини" ёки "Сизнинг расмингиз бор файл" каби матнлар билан .apk форматидаги файллар юборилади. Сиз файлни юклаб олиб, телефонга ўрнатганингизда, қурилмангизга зарарли дастур (вирус) киради. Оқибатда фирибгарлар сизнинг Telegram аккаунтингизга тўлиқ кириш ҳуқуқини олади, СМС-хабарларингизни ўқийди ва банк иловаларингиздаги пулларни бошқа карталарга ўтказиб юборади.
Ҳеч қачон нотаниш одамлардан келган ёки шубҳали каналларда тарқатилаётган файлларни юклаб олманг ва ўрнатманг.
Яна бир виртуал жиноятлардан бири "Банк ходими" ва СМС-код орқали фирибгарликдир. Сизга телефон қилиб, ўзини "Банк хавфсизлик хизмати ходими" деб таништиришади ва "Картангиздан шубҳали транзакция бўляпти, уни тўхтатиш учун СМС-кодни айтинг" дейишади. Банк ходими ҳеч қачон сиздан телефон орқали карта рақамининг тўлиқ маълумотларини ёки СМС орқали келган 4-6 хонали кодни сўрамайди.
"Агар ҳозир айтмасангиз, пулларингиз куйиб кетади!", деб айтиши, СМС-кодни ёки картанинг амал қилиш муддатини сўраши ёки қўнғироқ қилаётган рақам расмий банк рақамидан фарқ қилиши сизни алдашаётганининг белгилари ҳисобланади.
Telegram ва бошқа ижтимоий тармоқларда албатта қўшимча пароль, икки босқичли текширув (Two-step verification) ўрнатинг. Бу сизнинг аккаунтингизни "взлом" қилишдан асрайди.
Иловаларни фақат расмий дўконлардан юкланг, Google Play ёки App Store хизматларидан фойдаланинг.
СМС-код ҳам калит, уйнинг калитини кўчадаги одамга бермаганингиздек, СМС-кодни ҳам ҳеч кимга айтмаслик керак.
Агар сиз шубҳали ҳаволани босиб қўйган бўлсангиз ёки аккаунтингизга кимдир кирганини сезсангиз, дарҳол созламалардан "Фаол сеанслар" (Active Sessions) бўлимига кириб, барча нотаниш қурилмаларни ўчириб ташланг ва паролингизни ўзгартиринг.
Ислом динида ҳам ҳар бир эшитилган гапни суриштирмай тарқатишдан қайтарилади. Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам бу борада шундай деганлар:
"Кишининг ёлғончи эканига унинг ҳар бир эшитган нарсасини гапириши (тарқатиши) кифоядир". (Имом Муслим ривояти)
Бу ҳадис бугунги "фейк" ва "радикал" хабарлар замони учун нақадар долзарб эканини кўриш мумкин. Агар биз ўзимизга келган ҳар бир хабарни, унинг тўғри ёки нотўғри эканини аниқламасдан бошқаларга улашсак (репост қилсак), билмасдан ёлғон ва фитна тарқатувчига айланиб қолишимиз мумкин.
Рақамли асрда ахборот гигиенасига риоя қилиш худди қўлни ювишдек муҳим. Текширилмаган маълумот нафақат сизнинг дунёқарашингизни заҳарлаши, балки қонуний муаммоларга ҳам сабаб бўлиши мумкин.
Ҳар қандай постга "лайк" босиш ёки "репост" қилишга шошилиш оқил инсоннинг иши эмас. Юборишдан олдин маълумот бошқаларнинг онги ва ҳамёнига зарар эмаслигини мулоҳаза қилиш улкан масълиятдир.
Шермуҳаммад Болтаев,
Хоразм вилояти Шайх Қосим бобо
масжиди имом-хатиби
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 