Сайт тест ҳолатида ишламоқда!
08 Январ, 2026   |   19 Ражаб, 1447

Тошкент шаҳри
Бомдод
06:24
Қуёш
07:49
Пешин
12:35
Аср
15:30
Шом
17:15
Хуфтон
18:33
Bismillah
08 Январ, 2026, 19 Ражаб, 1447

Ҳайит ўқиймизми ёки зуҳоми?

23.05.2020   5208   7 min.
Ҳайит ўқиймизми ёки зуҳоми?

Бугунги кунда Саудия Арабистони ва Мисрнинг Ал-Азҳар жомиаси карантин сабабли ҳайит намозини уйда ўқиш кераклигини айтишмоқда. Шу билан бирга Покистон, Ҳиндистон, ҳамда бир қатор фатво уюшмалари, шу жумладан Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво ҳайъати томонидан ҳайит намозини уйда ўқиб бўлмаслиги таъкидланмоқда.

Аслида бу масаладаги турличалик ҳайит намозини ўтказиб юборган ёки бирор узрга кўра унга етиша олмаган киши уни қазосини ўқиса жоиз бўлиши ёки бўлмаслиги борасида мазҳаблар ўртасидаги ихтилофга бориб тақалади. Ҳайит намозининг қазосини ҳанафий ва моликий уламолар ўқиш жоизмас, дейишган бўлса, шофеий ва ҳанбалий уламолар жоиз деганлар.

Шу ўринда таъкидлаш лозимки, мазкур масаладаги мазҳаблар ўртасидаги ихтилоф саҳобалар давридаги ихтилофдан келиб чиққандир.

Шофеий ва ҳанбалийлар ҳайит намозини қазосини ўқиса жоиз бўлади, деган гапларига Aнас разияллоҳу анҳунинг амалини далил қиладилар. Ривоят қилинишича Анас ибн Молик разияллоҳу анҳу ҳайит намозини ўтказиб юборса, аҳли-оиласи ва фарзандларини жамлар, сўнг мавлоси Aбдуллоҳ ибн Aбу Утба барчаларига имом бўлиб, худди шаҳар аҳли ўқийдиган суратда такбирлар билан икки ракаат намоз ўқиб берар эдилар.

“Ҳайит намозининг қазоси ўқилмайди” деган ҳанафий ва моликий уламоларга кўра ҳайит намози Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи васаллам томониларидан фақат катта жамоат билан намозгоҳда адо этилган. Ушбу намозни қазо қилиш Набий алайҳисаломнинг на сўзлари ва на феъллари билан собит бўлган. Хусусан, ибодат масалалари тавқифий (ваҳийга асосланган) бўлиб, уни бирор ибодатга қиёслаб адо этилмайди.

Ушбу масалада мазкур икки мазҳаб ўртасидаги хилофни янада яхшироқ тушунишимиз учун Имом Бурҳониддин Марғилонийнинг машҳур “ал-Ҳидоя” асарига ёзилган шарҳлардан биридан иқтибос келтирамиз:  

(وَمَنْ فَاتَتْهُ صَلَاةُ الْعِيدِ مَعَ الْإِمَامِ لَمْ يَقْضِهَا) عِنْدَنَا خِلَافًا لِلشَّافِعِيِّ فَإِنَّهُ قَالَ : يُصَلِّي وَحْدَهُ كَمَا يُصَلِّي مَعَ الْإِمَامِ لِأَنَّ الْجَمَاعَةَ وَالسُّلْطَانُ لَيْسَ بِشَرْطٍ عِنْدَهُ فَكَانَ لَهُ أَنْ يُصَلِّيَ وَحْدَهُ. وَعِنْدَنَا هِيَ صَلَاةٌ لَا تَجُوزُ إقَامَتُهَا إلَّا بِشَرَائِطَ مَخْصُوصَةٍ مِنْ الْجَمَاعَةِ وَالسُّلْطَانِ ، فَإِذَا فَاتَتْ عَجَزَ عَنْ قَضَائِهَا .

яъни: “Имом билан бирга ийд намозини адо этолмаган киши биз ҳанафийларга кўра уни қазо қилиб ўқимайди. Чунки шариатимизда ийд намозини маълум шартларга кўра ўқиш маълум бўлган. Ёлғиз ўқувчи киши учун ушбу шартлар мукаммал бўлмайди. Имом Шофеий ушбу масалада бизга хилоф қилган бўлиб, “У имом билан қандай ўқиса ёлғиз ҳолида шундай адо этади”, деганлар. Чунки жамоат ва султоннинг изни Имом Шофеийга кўра шарт саналмайди.

Биз ҳанафийларга кўра эса ҳайит намози жамоат ва султоннинг изни каби махсус шартлар топилгандагина ўқиш мумкин бўлган намоз саналади. Агар ҳайит намозини адо эта олмаса уни қазо қила олмайди” (Ал-Иноя шарҳул-Ҳидоя)

Демак, ҳайит намози борасидаги ихтилоф мазҳаблар ўртасидаги ижтиҳодий ихтилоф экани маълум бўлмоқда. Ҳанафий мазҳаби уламоларига кўра, ҳайит намозини махсус шартлари бор намоз бўлиш билан бирга, вожиб намоз ҳисобланади. Шофеий мазҳабига кўра эса, бу намоз суннат ва уларнинг наздида ҳанафийларда қўйилган айрим шартлар йўқ. Шу боис, шофеийларга кўра, ҳайит намозини худди таровиҳ намози каби уйда, ёлғиз тартибда ёки оилавий ўқиса бўлади. Саудия Арабистони ва Ал-Азҳар уламоларининг фатвоси шофеийларга кўра берилган.

Аммо фиқҳда ҳанафий мазҳабига тобе бўлган юртларда, жумладан бизнинг юртимизда бугунгидек вазиятларда ҳайит намози уйларда ҳам ўқилмайди. Чунки ҳайит намози дуруст бўлиши учун ҳайит намози ўқилишига умумий рухсат (изни омма) бўлиши ва ҳайит намозини одамларга муфтий томондан тайинланган киши ўқиб бериши керак. Ҳайит намози уйда ўқилганда мана шу шартлар топилмайди. Бунинг натижасида намоз дуруст бўлмайди.

Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Имом Авзоий, Имом Саврий ва Имом Ибн Исҳоқларнинг тутган йўлларига кўра ҳайит намозига етиша олмаган киши хоҳласа, зуҳо намози каби икки ёки тўрт ракат намоз ўқиши мумкин. Ушбу намоз ҳам нафл ҳукмида бўлиб, уни жамоат билан ўқилмайди. Бунга машҳур саҳоба Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Али Ибн Абу Толиб разияллоҳу анҳумодан нақл қилинган фатво далил бўлади. Абдуллоҳ ибн Масъуд: “Ким ҳайит намозини ўтказиб юборса тўрт ракаат намоз ўқисин”, деганлар. Aли разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Aгар бирор кишини касал одамларга имом бўлиб намоз ўқишга буюрсам, тўрт ракаат ўқишга буюрган бўлар эдим”.

Бизнинг мазҳаб уламолари ушбу икки буюк саҳобанинг сўзларига амал қилиб, ҳайит намозини ўқий олмаган киши зуҳо намозини ўқиши мустаҳаб эканини айтишган. Мўътабар ҳанафий фиқҳий манбаларидан бири “Мажмаъул анҳур” китобида шундай дейилади:

اعْلَمْ أَنَّ صَلَاةَ الْعِيدِ قَائِمَةٌ مَقَامَ الضُّحَى فَإِذَا فَاتَتْ بِعُذْرٍ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُصَلِّيَ رَكْعَتَيْنِ أَوْ أَرْبَعًا وَهُوَ أَفْضَلُ

яъни: “Маълум бўлсинки, ҳайит намози Зуҳо намозининг ўрнига қўйилган. Қачонки, ҳайит намози бирор узр сабабли ўқилмай қолса, икки ёки тўрт ракат нафл намоз ўқиш мустаҳаб бўлади. Тўрт ракат ўқиган афзалдир”.

Хулоса ўрнида шуни алоҳида эслатиб ўтамизки, ҳайит намозини ёлғиз ўқиш жоиз ёки жоизмаслиги ижтиҳодий масалалардан саналади. Ҳар икки тоифа мазҳаб уламоларининг ҳам саҳобаларнинг сўзидан далиллари бор. Шундай экан ҳар бир юрт мусулмонлари ўзгаларнинг мазҳабини эҳтиром қилган ҳолда ўз юртларидаги илм аҳлларига эргашишлари ва турли ихтилофларга барҳам беришлари лозим бўлади.

Хусусан, ҳозир инсоният мураккаб даврни бошидан кечирмоқда. Юртимизда эпидемиологик вазиятни жиловлаш, аҳоли саломатлигини ҳар томонлама ҳимоя қилиш устувор вазифа бўлиб қолмоқда. Бу касаллик кенг тарқалмаслиги учун бир қатор чекловлар жорий этилган бир пайтда ҳайит намозини уйда алоҳида кичик жамоатлар билан ўқишга уруниш ёки шунга даъват қилиш айни жаҳолатдир. Афсуски, Республикамиздан четда юрган айрим кимсалар мазҳаб талаблари ва халқ соғлиқ-саломатлигини писанд қилмай, ихтилоф чиқаришга қаратилган ботил ғояларни тарқатишга урунмоқдалар. Ваҳоланки, Абу Саъид Худурий разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда  Ҳазрати Пайғамбаримиз саллаллоҳу алайҳи васаллам: “Зарар бериш ва зарар кўриш ҳам йўқ”  деганлар.

Фатво берувчи шахс инсонларнинг ҳолатидан масъул эканини унутмаслиги керак. Саҳобалардан баъзилари бир бемор киши борасида билмасдан фатво бериб, унинг ўлимига сабабчи бўлиб қолишганида Пайғамбаримиз алайҳиссалом бундан қаттиқ ғазабланган ва “Улар уни ўлдиришибди. Аллоҳ ҳам уларни ўлдирсин. Билмасалар сўрамайдиларми?!” деган эдилар” (Имом Абу Довуд ривояти). Валлоҳу аълам. 

 

Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво бўлими мутахассиси,

Тошкент ислом институти ўқитувчиси Абдулатиф Турсунов

 

Мақолалар
Бошқа мақолалар
Мақолалар

СУКУТ сақлашнинг 702 та энг муҳим ФОЙДАСИ (2-қисм)

07.01.2026   3699   62 min.
СУКУТ сақлашнинг 702 та энг муҳим ФОЙДАСИ (2-қисм)

СУКУТ сақлашнинг

702 та энг муҳим ФОЙДАСИ (фақат АСОСИЙЛАРИ)

(5 қисмдан иборат)

ни

УЛУҒ УСТОЗ УЛАМОЛАРИМИЗ баён қилиб берганлар:

(2-қисм)

ДОНО ХАЛҚИМИЗ МАҚОЛЛАРИ:

 

Ü Тилни тийган бой бўлар.

 

Ü Катта тишласанг ҳам, катта гапирма!

 

Ü Сўз кўрки — мақол.

 

Ü Етти ўйлаб, бир кес.

 

Ü Олдин ўйла, кейин сўйла.

 

Ü Дунёни ел бузар,
Одамни — сўз.

 

Ü Айтдим — тутилдим,

Айтмадим — қутулдим.

 

Ü Гапирганинг — кумуш,

Гапирмаганинг — олтин.

 

Ü Тил суяксиз бўлса ҳам, суякни янчий олар.

 

Ü Ёмон тил ё жонга урар,
Ё — имонга.

 

Ü Сукут сўздан афзал.

 

Ü Кўп гап — эшакка юк.

 

Ü Ариқни сув безар,
Одамни — сўз.

 

Ü Ёмон сўз эгасига қайтар.

 

Ü Айтар сўзни айт,
Айтмас сўздан қайт.

 

Ü Айтилган сўз — отилган ўқ.

 

Ü Гапнинг ози яхши,
Қизнинг — нози.

 

Ü Гапнинг қисқаси — яхши,
Қисқасидан ҳиссаси — яхши.

 

Ü Сукут — гул.

 

Ü Анжом — уй зийнати,
Сўз — инсон зийнати.

 

Ü Аччиқ савол бериб,
Ширин жавоб кутма.

 

Ü Яхши сўз кулдирар,
Ёмон сўз ўлдирар.

 

Ü Суйдирган ҳам тил,
Куйдирган ҳам тил.

 

Ü Аччиқ тил — заҳри илон,
Чучук тилга — жон қурбон.

 

Ü Ўзига боқма, сўзига боқ.

 

Ü «Баракалла»га қуйи меҳнат қилиб ўлар.

 

Ü Бир таваккал бузади,
Минг қайғунинг қалъасин.

Бир ширин сўз битказар,
Минг кўнгилнинг ярасин.

 

Ü Бир яхши гап эсдан чиқмас,
Бир — ёмон гап.

 

Ü Бировнинг ўзи ғар,
Бировнинг
сўзи ғар.

 

Ü Буғдой нонинг бўлмасин,
Буғдой сўзинг бўлсин.

 

Ü Гапда ғийбат ёмон,
Дардда — қу
ёнчиқ.

 

Ü Гапдан гап чиқар,
Чўпдан — хас.

 

Ü Гапи гапга ўхшамас,
Оғзи гапдан бўшамас.

 

Ü Гапи сассиқнинг ўзи сассиқ.

 

Ü Гапи тўмтоқнинг ўзи тўмтоқ.

 

Ü Гапи тўнгнинг ўзи тўнг.

 

Ü Гапнинг ёмони пичир.

 

Ü Гўшт-ёғ берма, яхши тил бер.

 

Ü Доннинг аччиғи яхши,
Сўзнинг — ширини.

 

Ü Дуо билан эл кўкарар,
Ёмғир билан ер кўкарар.

 

Ü Дуо олган кўкарар,
Туҳмат олган оқарар.

 

Ü Дуо олган омондир,
Қарғиш олган ёмондир.

 

Ü Ёмон гап — бош қозиғи,
Яхши гап — жон озиғи.

 

Ü Ёмон гап ер тагида уч йил ётар.

 

Ü Ёмон гап тарсакидан ёмон.

 

Ü Ёмон гапнинг оёғи олти.

 

Ü Ёмон сўз бўлмаса,
Яхши сўз бўлмайди.

 

Ü Ёмон сўзлаб совутма,
Жон оғритиб овутма.

 

Ü Ёмон сўзнинг қаноти бор.

 

Ü Ёмоннинг тили бор,
Яхшининг — дили.

 

Ü Ёмоннинг юзи қурсин,
Гапирган сўзи қурсин.

 

Ü Ёмоннинг яхши сўзидан,
Яхшининг ёмон сўзи яхши.

 

Ü Жиғли қарғиш жиғини топар,
Жи
ғсиз қарғиш — ўзини.

 

Ü Заҳар тил суякни ёрар.

 

Ü Илиқ сўз — шакар,
Совуқ сўз — заҳар.

 

Ü Иссиқ кийим танни илитар,
Иссиқ сўз жонни илитар.

 

Ü Кишининг ўзи етмаган ерга сўзи етар.

 

Ü Куч эгмаганни сўз эгар.

 

Ü Кўздан кўзинг тойса,
Сўздан кўнглинг тояр.

 

Ü Кўнгилни қўл билан овламасанг,
Тил билан овла.

 

Ü Кўнгилсиз гапнинг кечиккани яхши.

 

Ü Мазали сўзга қулоқ чарчамас.

 

Ü Маъқул сўзга қорув йўқ.

 

Ü Минг чечанни бир эзма енгар.

 

Ü Муздан сув томар,
Сўзамолдан — бол.

 

Ü Овни — озиқ билан,
Одамни — сўз билан.

 

Ü Овқатни туз мазали қилар,
Одамни — сўз.

 

Ü Одам гап билан,
Ҳайвон ўт билан.

 

Ü Одам сўзи билан синалар,
Ош — тузи билан.

 

Ü Одам — сўзлашгунча,
Йилқи — кишнашгунча.

 

Ü Одам сўзлашиб танишар,
Ҳайвон — ҳидлашиб.

 

Ü Одам сўзлашар,
Ҳайвон ялашар.

 

Ü Олим сўзи оз,
Оз бўлса ҳам соз.

 

Ü Орқадаги гап — оғилдаги тезак.

 

Ü Очиқ тил ош едирар,
Аччиқ тил тош едирар.

 

Ü Оқ дегани — олқиш,
Қора дегани — қарғиш.

 

Ü Оғизга келган сўз арзон,
Овулга келган бўз арзон.

 

Ü Оғиздан чиққан сўз қайтмас.

 

Ü Оғриган жойга қўл югурар,
Оғритар сўзга тил югурар.

 

Ü Пичир-пичирдан ўт чиқар.

 

Ü Пулинг бўлмаса, бўлмасин,
Ширин сўзинг бўлсин.

 

Ü Сабр қилган мой ошар,
Олқиш олган кўп яшар.

 

Ü Сен ҳам — бир оғиздан,
Сиз — ҳам.

 

Ü Совуқ гап юракни музлатар.

 

Ü Сув ўз йўлини топар,
Сўз — ўз эгасини.

 

Ü Суяксиз тил суяк синдирар.

 

Ü Сўз — бир, сайқал — қирқ.

 

Ü Сўз калтада,
Ун халтада.

 

Ü Сўз найзадан ўткир.

 

Ü Сўз оёқдан илгари борар.

 

Ü Сўз ожизи бўлгунча,
Кўз ожизи бўл.

 

Ü Сўз суякдан ўтар,
Таёқ — этдан.

 

Ü Сўз чумчуқ эмас,
Оғиздан чиқса, тутиб бўлмас.

 

Ü Сўз эмгак бўлар,
Бўз — кўйлак.

 

Ü Сўзда қанқув ёмон,
Дардда — санчув.

 

Ü Сўздан сўзнинг фарқи бор,
Ўттиз икки нархи бор.

 

Ü Сўздан сўз чиқар,
Сўзламасанг на чиқар.

 

Ü Сўзи нодурустнинг ўзи нодуруст.

 

Ü Сўзлагандан сўзламаган яхшироқ,
Сўзлаб эдим, бошимга тегди таёқ.

 

Ü Сўзни бир эзмадан сўра,
Бир — кезмадан.

 

Ü Сўзни сўз очар.

 

Ü Сўзнинг бойлиги — одамнинг чиройлиги.

 

Ü Сўзнинг ёмони — санчиқ,
Дарднинг ёмони — қуёнчиқ.

 

Ü Сўзнинг онаси — қулоқ,
Сувнинг онаси — булоқ.

 

Ü Таёғи йўғон бирни урар,
Сўзи йўғон мингни урар.

 

Ü Танбаллик — кулфат,
Маҳмаданалик — офат.

 

Ü Таом лаззати ўзида.
Одам лаззати — сўзида.

 

Ü Тил — ақл безаги.

 

Ü Тил — ақл тарозуси.

 

Ü Тил — ақл ўлчови.

 

Ü Тил бор, бол келтирар,
Тил бор, бало келтирар.

 

Ü Тил — дил калити.

 

Ü Тил — дил таржимони.

 

Ü Тил — дил жарчиси.

 

Ü Тил тиғи қилич тиғидан ўткир.

 

Ü Тил югуриги — бошга,
Оёқ югуриги — ошга.

 

Ü Тил яхшиси бор этар,
Тил ёмони хор этар.

 

Ü Тил тиғдан ўткир.

 

Ü Тилга ихтиёрсиз — элга эътиборсиз.

 

Ü Тилга эътибор — элга эътибор.

 

Ü Тилга эҳтиёт — элга эҳтиёт.

 

Ü Тили нопок — ўзи нопок.

 

Ü Тили шириннинг дўсти кўп.

 

Ü Тилни боғла дил билан,
Дилни боғла тил билан.

 

Ü Тиғ жароҳати битар,
Тил жароҳати битмас.

 

Ü Тоза сувни ер олар,
Яхши сўзни эл олар.

 

Ü Тузсиз ошнинг эпи осон,
Тузсиз гапнинг эпи қийин.

 

Ü Тўқсон оғиз сўзнинг тўқсонта тугуни бор.

 

Ü Узун тил — бошга тўқмоқ,
Бўйинга — сиртмоқ.

 

Ü Узун тил — умр заволи.

 

Ü Узун тилим — узгин тилим,
Қисқа тилим — тизгин тилим.

 

Ü Фил кўтармаганни тил кўтарар.

 

Ü Хабар — шамолдан тез.

 

Ü Хотин сўзини қондирар,
Эр уруғидан тондирар.

 

Ü Хушхабарнинг минг қаноти бор.

 

Ü Чин сўз — мўътабар,
Яхши сўз — мухтасар.

 

Ü Шакар ҳам тилда,
Заҳар ҳам тилда.

 

Ü Ширин сўз шакардан ширин.

 

Ü Ширин сўз ўликни ҳам тирилтирар.

 

Ü Ширин сўз — қаймоқли айрон,
Аччиқ сўз — бўйнига арқон.

 

Ü Ширин-ширин сўзласанг,
Илон инидан чиқар.

Аччиқ-аччиқ сўзласанг,
Мусулмон динидан чиқар.

 

Ü Ширин юзингдан ширин сўзинг аъло.

 

Ü Эгасиз қарғиш эгасини топар.

 

Ü Эл бор ерда сўз бор.

 

Ü Эл қўшиқ билан тирик.

 

Ü Эл ғазнаси — эски сўз.

 

Ü Элдаги гап — дилдаги гап.

 

Ü Элли(к) гапдан белли гап яхши.

 

Ü Элни севсанг, элча гапир.

 

Ü Эр бойлиги — йўлда,
Сўз бойлиги — тилда.

 

Ü Эр — лафзидан,
Қўй — бўғзидан.

 

Ü Эр сўзи — эл сўзи.

 

Ü Этиги ёмон тўр булғар,
Оғзи ёмон — эл.

 

Ü Юз юздан ширин,
Сўз сўздан ширин.

 

Ü Яхши гап билан илон инидан чиқар,
Ёмон гап билан пичоқ қинидан чиқар.

 

Ü Яхши гапга қулоқ сол,
Ёмон гапга улоқ сол.

 

Ü Яхши гапнинг ҳам қулоғи бор,
Ёмон гапнинг — ҳам.

 

Ü Яхши нақл — томири ақл.

 

Ü Яхши ош бергунча, яхши сўз бер.

 

Ü Яхши оғизга — ош,
Ёмон оғизга — тош.

 

Ü Яхши сўз болдан ширин.

 

Ü Яхши сўз бўлдиради,
Ёмон сўз куйдиради.

 

Ü Яхши сўз ийдирар,
Ёмон сўз бездирар.

 

Ü Яхши сўз — кўнгил подшоси.

 

Ü Яхши сўз суюнтирар,
Ёмон сўз куюнтирар.

 

Ü Яхши сўз — юрак ёғи,
Ёмон сўз — юрак доғи.

 

Ü Яхши сўз — юракка малҳам,
Ёмон сўз — юракка ғам.

 

Ü Яхши сўзга учар қушлар эл бўлар,
Ёмон сўзга пашша кучи фил бўлар.

 

Ü Яхши сўздан — вафо,
Ёмон сўздан — вабо.

 

Ü Яхши сўздан мой эрийди,
Ёмон сўздан сой қурийди.

 

Ü Яхши сўзнинг мазасини билмаган,
Ёмон сўзнинг иззасини билмас.

 

Ü Яхшининг сўзи — олтин,
Ёмоннинг сўзи — болта.

 

Ü Яхшининг сўзи тошни эритар,
Ёмоннинг сўзи бошни чиритар.

 

Ü Яхшининг сўзи — қаймоқ,
Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ.

 

Ü Яхши-яхши деса,
Кунда тариқдай яхшилик қўшилар эмиш.

Ёмон-ёмон деса,
Кунда тариқдай ёмонлик қўшилар эмиш.

 

Ü Ўз ақлинг ақлдир,
Элнинг ақли нақлдир.

 

Ü Ўзи совуқнинг — сўзи совуқ.

 

Ü Ўн оғиз сўз минг оғиз бўлар.

 

Ü Ўтарчининг наштари енг ичида,
Заҳар хотин наштари тил учида.

 

Ü Ўттиз тишдан чиққан сўз,
Ўттиз уруққа тарқалар.

 

Ü Ўқ бирни ўлдирар,
Сўз — мингни.

 

Ü Қарғишнинг икки учи бўлар.

 

Ü Қаттиқ гап қариндошга ҳам ёқмас.

 

Ü Қизил тилим бўлмаса,
Қишлар эдим элимда.

Яшил тилим бўлмаса,
Яйрар эдим элимда.

 

Ü Қизил тилим тиёлмадим,
Қизимникига боролмадим.

 

Ü Қуруқ сўз бош оғритар,
Ёриқ қошиқ оғиз йиртар.

 

Ü Қўйнинг қиммати — юнгида,
Одамнинг қиммати — сўзида.

 

Ü Севдирган ҳам тил,
Бездирган ҳам тил.

 

Ü Сел ариқни бузар,
Ёмон сўз — дилни.

 

Ü Қулоқдан кирган совуқ сўз
Кўнгилга бориб муз бўлар.

 

Ü Қўтир қўлдан юқар,
Бало — тилдан.

 

Ü Дўст орттираман десанг,
Ширин суҳбат қил!

Душман орттираман десанг,
Чақиртикан бўл!

 

Ü Ҳар ким ўз тили билан тирик.

 

Ü Яхшига қилсанг яхшилик –

Ҳам айтади, ҳам қайтади.

Ёмонга қилсанг яхшилик –

На айтади, на қайтади.

 

Ü Яхши сўз тўрга элтар,
Ёмон сўз — гўрга.

 

Ü Ҳар меванинг пўчоғи бор,
Ҳар сўзнинг ўлчови бор.

 

Ü Ширинсўз шоҳ косасида сув ичар.

 

Ü Ҳикмат — бир ҳовуч олтин.

 

Ü Оз гапир — соз гапир.

 

Ü Йўл қувган хазинага йўлиқар,
Сўз қувган — балога.

 

Ü Туя ҳам муомалага чўкар.

 

Ü Тилингда бўлса болинг,
Кулиб турар иқболинг.

 

Ü Яхши сўз қанд едирар,
Ёмон сўз панд едирар.

 

Ü Ёмон тил бошга бало келтирар,
Яхши тил давлат, дунё келтирар.

 

Иброҳимжон домла Иномов.

 

 

Мақолалар