27 Январ, 2026, 8 Шаъбон, 1447
27 Январ, 2026, 8 Шаъбон, 1447
Аллоҳ таолонинг ҳаётимизда яна бир муборак Рамазонни ато қилгани чексиз карамидир. Аллоҳ таолонинг фазли ва карами ила ушбу Рамазоннинг йигирма куни ўтди. Муборак Рамазоннинг охирги ўн кунлиги бошланди. Бу ўн кунлик бутун Рамазоннинг хушбўйлиги ва ширасидир. Аллоҳ таоло бу охирги ўн кунликни шундай хусусиятлар ва фазилатлар ила мушарраф қилганки, бутун йил бўйи бундай кунлар қайта келмайди.
Аслида, бутун муборак Рамазон ойининг ўзи муқаддас ва баракотлидир. Унинг ҳар бир соати ва ҳар бир лаҳзаси қадрлашга лойиқдир. Лекин мана бу охирги ўн кунлик Набий солаллоҳу алайҳи васалламнинг кўрсатмаларига кўра, Аллоҳ таолога ибодат учун хос ҳолатларни ўзида жамлаган. Охирги ўн кунлик кирганида, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Белларини маҳкам боғлар эдилар, (яъни, тун бўйи ибодат қилиш учун тайёр бўлар эдилар), тунларини (ибодатда) бедор ўтказар эдилар ва аҳлларини ҳам уйғотар эдилар” (Имом Бухорий ривоти).
Бошқа кунларда ҳам Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳажжуд намозини ўқир эдилар. Унинг ракатлари жуда узун бўларди. Баъзан Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳажжудга ярим кечада, гоҳида эса кечанинг охирги учдан бирида турар эдилар. Лекин муборак Рамазон ойининг охирги ўн куни ҳақида Оиша онамиз розияллоҳу анҳо айтадиларки, бу кечаларда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ибодат учун белларини маҳкам боғлар эдилар.
Рамазон ойидан бошқа кунларда таҳажжуд учун туришда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг одатлари бундай эди: “Оҳиста оёқ кийимларини кийиб, ридоларини олар эдилар. Сўнг, аста эшикни очардилар” (Имом Насоий ривояти).
Бундай қилишларига сабаб, онамиз Оиша розияллоҳу анҳо уйғониб кетмасин дер эдилар. Чунки таҳажжуд ўқишнинг одобларидан бири – агар бирор бандага Аллоҳ таоло таҳажжуд ўқиш тавфиқини ато қилган бўлса, у ҳолда унга бутун маҳалладагиларни ва оила аъзоларини уйғотиб юбориши дуруст эмасдир. Балки, унинг бу амалидан ухлаб ётган бирор кимса уйғониб кетмаслиги керак. Токи, ухлаб ётганга бирор машаққат етмасин. Чунки таҳажжуд ўқиш фарз ёки вожиб эмасдир. Шунга кўра ўзининг таҳажжуди сабабли азият етказишлиги ва бировнинг уйқусига халал бериши жоиз эмасдир. Шунинг учун Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам таҳажжуд учун турганларида, Оиша розияллоҳу анҳо уйғониб кетмасин деб оҳиста турар эдилар.
Аммо муборак Рамазон ойининг охирги ўн кунлиги борасида Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: "Аҳли-аёлларини ҳам уйғотар эдилар ва уларга бундай дер эдилар: “Туринг, бу охирги ўн кунликдир. Аллоҳ таолонинг раҳматлари мавсумидир. Аллоҳ таолонинг раҳматлари ёғиляпти. Бундай вақтда ухлаш маҳрумликдир. Шунинг учун уйғониб Аллоҳ таолонинг раҳматига этагингизни тўлдириб олинг.
Шайхул Ислом, Муфтий Муҳаммад Тақий Усмоний ҳафизаҳуллоҳнинг “Ислаҳий хутбаат” китобидан Абдулқайюм КОМИЛ таржимаси.
Бу ҳадиси шарифда одобнинг улуғ асосларидан бири баён этилган.
Баъзи олимлар бу ҳадисни илмнинг учдан бири дейишган, бошқалари эса илмнинг тўртдан бири ёки Исломнинг тўртдан бири деганлар.
Абдуллоҳ ибн Абу Зайд айтади: «Барча яхши одоблар тўртта ҳадисдан ўрганилади, улардан бири Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг шу ҳадисларидир: “Кишининг ўзига фойдаси йўқ ишни қилмаслиги унинг Исломи гўзаллигидандир”».
Имом Абу Довуд айтади: «Мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилинган беш юз мингта ҳадисни ёзиб олдим, уларнинг тўрт минги собит (ишончли) бўлиб, улар бу тўртта ҳадисда ифодаланган:
“Амаллар ниятларга боғлиқ”;
“Кишининг фойдаси йўқ шни қилмаслиги унинг Исломи гўзаллигидандир”;
“Ҳалол аниқ ва ойдиндир, ҳаром ҳам аниқ ва ойдиндир”;
“Киши ўзи учун яхши кўрган нарсани биродари учун ҳам яхши кўрмагунча мўмин бўлмайди” (Баъзи ривоятларда унинг ўрнига “Дунёга кўнгил берма, Аллоҳ сени севади” ҳадиси келган)».
Биз ўрганаётганимиз ҳадис мусулмонни ўзига аҳамиятли бўлмаган нарсалар ҳақида гапиришдан, фойдасиз ишларни қилишдан қайтаради.
“Фойдасиз ишларни қилмаслиги”, дегани кишига тааллуқли бўлмаган гап, иш ва ҳамма нарсалардир, яъни унинг дини ва дунёсида фойдаси бўлмаган, Аллоҳ таолонинг розилигини топишда тўсиқ бўладиган нарсалардир.
Ибн Ражаб раҳматуллоҳи алайҳ айтган: “Фойдасиз ишни қилмасликдан мурод тилни беҳуда гаплардан сақлашдир”.
Мусулмоннинг ўзига фойдаси бўлмаган ишни қилиши Исломининг гўзаллигини камайтиради ва салбий натижаларга сабаб бўлади.
Қалбинг қаттиқлашишига, танасининг заифлашишига ва ризқнинг танг бўлишига олиб келади.
Луқмони Ҳакимдан: “Қайси амалингизни ишончлироқ деб биласиз?” деб сўраганларида, у: “Менга фойдаси бўлмаган ишни қилмадим”, деб жавоб берганлар.
Молик ибн Динор айтганлар: “Агар қалбингда қаттиқлик, танангда заифлик ва ризқингда тангликни кўрсанг, билгинки, сен ўзингга фойдаси бўлмаган гапларни гапиргансан”.
Киши ёқтирмайдиган нарсаларни эшитишига сабаб бўлиши мумкин.
Бир киши Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳунинг ёнига кирганида, у оёқ кийимини ямаётган эдилар. У киши: “Эй Абу Абдурраҳмон, шу оёқ кийимни ташлаб, янгисини олсангиз-чи!” деди. Ибн Умар унга: “Оёқ кийимим билан нима ишинг бор? Ўз ишингга қара”, дедилар.
Фойдасиз нарсалар вақтни зое қилади.
Бугунги кунда кўп одамлар ижтимоий тармоқларда тарқалган ўзларига тегишли бўлмаган, ҳатто уларнинг қизиқиш доирасига кирмайдиган хабарларни кузатиш билан машғулдирлар. Агар улар Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг бу ҳадисларига амал қилганларида, вақтларини динлари ёки дунёларида фойда келтирадиган нарсаларга сарфлаган бўлар эдилар.
Кўп савобдан қуруқ қолишга сабаб бўлиши мумкин.
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Агар бирингиз Исломини гўзал қилса, оламдан ўтгач, унинг қилган ҳар бир яхши ишига ўн баробаридан етти юз баробаргача ёзилади. Ҳар бир гуноҳ фақат ўзича ёзилади” (Муттафақун алайҳ). Мусулмон ўзига тегишли бўлмаган гапни гапирса, жавобгар бўлади.
Имом Абу Яъло ва Имом Байҳақий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам замонларида бир киши шаҳид бўлди. Бир йиғловчи аёл йиғлаб, унга: “Вой, шаҳидим!” деди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам айтдилар: “Унинг шаҳид эканини қаердан биласан? Эҳтимол, у ўзига фойдасиз нарсани гапирган ёки молини камайтирмайдиган нарсада бахиллик қилган бўлиши мумкин”.
Одамлар орасидаги тотувликни бузувчи ва меҳрни йўқотувчи сабаблардан биридир.
Ўзгаларнинг шахсий ишларига аралашиш ва алоқаси бўлмаган ишларга бош суқиш ана шуларга сабаб бўлади. Агар у Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг тавсияларига амал қилганида, ундай қилмаган бўлар эди.
Аллоҳ бир бандага ғазаб қилса, уни ўзига фойдаси бўлмаган нарсалар билан машғул қилиб қўяди.
Абу Дужона розияллоҳу анҳунинг таржимаи ҳолида айтилишича, у киши касал бўлганида дўстларидан бири унинг ёнига кирди. Юзи ялтираётган эди. “Нега юзингиз ялтираяпти?” деб сўраганида, у киши: “Мен учун энг ишончли амалим икки нарса: ўзимга фойдаси бўлмаган нарсани гапирмас эдим ва қалбимда мусулмонларга нисбатан ғараз йўқ эди”, деди (“Сиярул аълом ан-нубало”).
Имом Молик айтганлар: “Киши ўзига фойдаси бўлмаган нарсани қилмай, ўзига фойдали нарса билан машғул бўлмагунча нажот топмайди”.
Мусулмон ўзига фойдаси бўлмаган нарсалардан йироқ бўлиб, Исломини гўзаллаштириши керак. Ким беҳуда ишлар билан машғул бўлса, демак, унинг тоат-ибодатларида қусур бор.
Ҳакимлар: “Ўзингни тоат билан машғул қилмасанг, у сени маъсият билан машғул қилади”, деганлар.
Тошкент ислом институти проректори
Ҳошимхон АМАНОВ
тайёрлади.
(Ж. Шодиев уюштирди).
“Ҳидоят” журналининг 2025 йил 12-сонидан
Иймон 
Намоз 
Рўза 
Закот 
Ҳаж 
Қуръон 
Ислом сабоқлари 
Aлоқа 