Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганлар: “Ҳеч шубҳа йўқ, ҳар бир диннинг ўзига хос хулқи бор. Ислом динининг ўзига хос хулқи ҳаёдир”. Ҳаё – кишини инсоний ахлоққа тўғри келмайдиган ҳар қандай нарсадан тийилишга ундовчи сифат. Ҳаё хижолат чекиш, истиҳоладан фарқ қилади. Чунки хижолат чекиш ҳамиша ҳам ижобий хислат ҳисобланмайди. Баъзан у салбий оқибатларга ҳам сабаб бўлиши мумкин.
Ҳаё бир вақтнинг ўзида жоиз бўлмаган иш ва сўзлардан қайтаргани каби, яхши ишларга ундовчи ҳамдир. Бу гўзал хислат одамлар орасида ҳам, ўзи ёлғиз қолганида ҳам эгасининг иккиюзламачилик қилишига йўл қўймайди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ҳаёнинг ҳаммаси яхшидир”, деганлар.
Ҳаё инсоннинг икки дунёси, шунингдек, атрофидагилар учун ҳам фойдали фазилат. Уламоларимиз ҳаё ҳақида: “Ҳаё ёмон, қабиҳ иш ва қилиқларни тарк этишга ундайдиган, ҳақдор кишининг ҳақига путур етказишдан қайтарадиган яхши сифатдир”, дейишган.
Имонимизнинг бир бўлаги – ҳаё биздан узоқлашиб, бегонасираб кетишига йўл қўймайлик.
Ёрмуҳаммад ЭШНАЗАРОВ,
Тошкент ислом институти ўқитувчиси
ЎМИ Матбуот хизмати
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Оли Имрон сураси Мадинада нозил бўлган узун суралардан бири бўлиб, асосан диний ишлардан икки муҳим масалани муолажа қилади:
Биринчиси – ақийда масаласи бўлиб, Аллоҳнинг ягоналигига ҳужжат ва далиллар келтирилади.
Иккинчиси – шариат қонунлари масаласи, хусусан, уруш ва Аллоҳнинг йўлида жиҳод қилишнинг қонунлари ҳақида сўз юритилади.
Биринчи масала бўйича Аллоҳ таолонинг ягоналигини ва пайғамбарликнинг ҳақлигини, Қуръоннинг ҳақлигини исбот қилувчи оятлар келган. Шунингдек, аҳли китоблар Ислом, Қуръон ва Муҳаммад алайҳиссалом ҳақларида тарқатган шубҳаларга раддиялар берилган.
Оли Имрон сурасида асосан аҳли китобларнинг насоро тоифаси ҳақида сўз юритилади. Уларнинг Масиҳ алайҳиссалом ҳақларида, у кишини илоҳ деб гумон қилишлари ва шунинг оқибатида Муҳаммад алайҳиссаломни ёлғончига чиқариб, Қуръонни инкор қилишлари ҳақида сўз боради. Сураи кариманинг деярли ярми шулар ҳақидаги оятлардан иборатдир. Ўша оятларда насоролар қўзғаган шубҳаларга, хусусан, Биби Марям ва у кишининг ўғиллари Ийсо алайҳиссалом ҳақларидаги шубҳаларга очиқ-ойдин ҳужжат ва далиллар билан раддиялар келади. Мазкур далил ва ҳужжатларни келтириш жараёнида яҳудийларга нисбатан баъзи ишора ва киноялар ҳам қилиб ўтилади. Мусулмонларни аҳли китобнинг макр ва ҳийлаларидан ҳушёр бўлишга чақирилади.
Иккинчи масала бўйича ҳаж ибодатига, жиҳодга, рибога ва закотни ман қилувчиларга хос ҳукмлар зикр қилинади. Бадр, Уҳуд каби ғазотлар ҳақида батафсил сўз юритилиб, улардан олинган ибратлар баён этилади. Мусулмонлар Бадр ғазотида кофирлар устидан ғолиб келдилар, аммо Набий алайҳиссаломга бўйсунмасдан, Уҳуд ғазотида мағлубиятга учрадилар ва таъналар эшитдилар. Оли Имрон сурасида ана шу дарснинг ҳикматлари очилади. Аллоҳ таоло мўмин-мусулмонларнинг сафини қалби бузуқлардан тозалашни ирода этганлиги баён қилинади.
Шунингдек, сураи каримада нифоқ ва мунофиқлар ҳақида батафсил сўз юритилади, уларнинг Исломга ҳамда мусулмонларга зарар етказиш учун қандай уринишлари баён қилинади.
Суранинг охирларида осмонлару ернинг яратилишидаги ажойиботларни тафаккур ва тадаббур қилиб кўришга чақирилади. Пировардида эса жиҳод ва мужоҳидлар ҳақида сўз кетади.
Имом Муслим Навос ибн Самъон розияллоҳу анҳудан ривоят қиладиларки, у киши:
«Пайғамбар алайҳиссолату вассаломнинг «Қиёмат куни Қуръон ва унга амал қилган аҳллари келтирилганида, Бақара ва Оли Имрон суралари бош бўлиб келадилар», деганларини эшитдим», – дедилар.
Ушбу сураи кариманинг Оли Имрон деган ном олишининг сабаби – сура ичида Биби Марямнинг оталари Имрон ва у кишининг шарафли оилалари – Оли Имрон қиссасининг келганлигидир.
"Тафсири Ҳилол"дан