Ислом дини одамларнинг доимо бир-бирларига яхшилик қилишга амр қилади. Жумладан, шу гўзал дунёга келишига сабабчи бўлган ота-онасига яхшлик қилиш лозимлигини тушунтирган. Ота-она ҳар бир инсон учун жуда мўътабар, эъзозли улуғ кишилардир. Ота-она ким бўлишидан қатъи назар, уларни ҳурмат-эҳтиром билан уларга яхшилик қилиш ҳар бир фарзанд учун зарур бўлган вазифалардандир. Аллоҳ таоло Қуръони каримда ота онасига яхшилик қилишга амр қилиб бундай дейди: “Биз инсонни ота-онасига яхшилик қилишга буюрдик...” (Анкабут, 8).
Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам шундай марҳамат қилганлар: «Аллоҳнинг розилиги ота-онанинг розилиги ва Аллоҳнинг ғазабида ота-онанинг ғазабидадир» (Абу Довуд ривояти).
Шунингдек, кимки Аллоҳ таолони рози этаман деса, ота-онасини рози қилишга ҳаракат қилсин. Чунки ота-она фарзанди учун қилган дуолари мақбул бўлади. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва саллам марҳамат қиладиларки: “Уч дуо дарҳол қабул бўлади. Уларда ҳеч қандай шак-шубҳа йўқдир. Мазлумнинг дуоси, мусофирнинг дуоси ва ота-онанинг фарзандларини койиб қилган дуоси” (Бухорий ривояти).
Бир киши Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келиб: “Эй, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам! Сизнинг ҳузурингизга ҳижрат қилиш ва жиҳод қилишга байъат қилиш учун келдим”, – деди. Шунда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ота-онангдан бирортаси ҳаётми?”, – деб сўрадилар. У: “Ҳа, иккиси ҳам ҳаётлар”, – деди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Аллоҳдан ажр олишни истайсанми?” – дедилар. У киши: “Ҳа”, – деди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Ота-онанг ҳузурига қайтиб бор, кейин улар билан бирга бўлиб, яхшилик қил”, – дедилар.
Бу ҳадисдан бизга маълум бўладики, бизнинг ҳаёти дунёга келишимизга сабабчи бўлган ота-оналаримизни ҳурмат-иззитини жойига қўйиб, уларга хизмат қилиб дуоларини олишимиз керак экан. Чунки, ота-онанинг хизмати барча эзгу амаллардан, қолаверса, ўзи ўниб ўсган диёридан бошқа жойга мол-дунё ва аҳли-оиласини ташлаб ҳижрат қилишдек, ҳамда мушриклар тамонидан эзилётган мўминларга ёрдам бериш савобидан кўра шарафли амал эканлиги кўриниб турибди. Аллоҳ барчаларимизниинг дунёга келишимизга сабабчи бўлган ота-оналаримизни ўтганларини Аллоҳ раҳмат қилсин ва борларини саломат қилсин.
Манбалар асосида тайёрланди.
Қодирхон Азизов,
Косонсой туман бош имом хатиби.
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Савол: Болани икки йил эмизмасдан сутдан чиқариб юборса болани ҳаққи ота-онада қолиб кетмайдими?
Жавоб: Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм. Шариатимизда она боласини икки йил тўлиқ эмизсин деган талаб йўқ. Агар сутдан чиқариш болага зарар қилмаса, икки йил бўлмасдан туриб ҳам чиқариш жоиз. Икки йилга етмасдан чиқарса, боланинг ҳаққи ота-онада қолиб кетди дейилмайди. Аллоҳ таоло Бақара сурасида бундай марҳамат қилади:
Мазкур ояти карима тафсирида муфассир уламолар: “Эмизиш муддатини икки йил деб белгиланиши вожиб маъносида эмас. Бунга “Ким эмизишни батамом қилишни ирода қилса” сўзи далолат қилади. Аллоҳ таоло эмизиш муддатини охирига етказишни банданинг хоҳишига боғлаб қўйганидан муддатни охирига етказиш вожиб эмаслиги англашилади”, дейишган.
Абу Мансур Мотуридий раҳимаҳуллоҳ болани икки йилдан аввал сутдан чиқаришда эр ва хотиннинг ўзаро розилиги лозим, икки йилдан кейин эса эр ё хотиндан бирининг розилиги билан чиқариш мумкин, деганлар.
Аммо болага эмиш зарур бўла туриб, сутдан чиқариб юбориш мумкин эмас. Чунки бу унга очиқ-ойдин зарар бериш бўлади. Валлоҳу аълам.
Ўзбекистон мусулмонлари идораси
Фатво маркази.