Самоҳат (бағрикенглик) сўзи араб луғатларида “саховат”, “осонлик” ва “мулойимлик” маънолари атрофида айланади. Журжонийнинг “Таърифот” китобида бу сўз “шарт бўлмаган нарсани ихтиёрий равишда бериш” деб таърифланган.
Шариат тушунчасида ҳам бу сўз луғавий маънодан кўп ҳам фарқ қилмайди. Бағрикенглик кўпгина ахлоқларни ўз ичига олади: саховат, мулойимлик, яхши муомала, гўзал муносабат, олий ахлоқни қўллаш, камчиликларга кўз юмуш, ўз ҳақ-ҳуқуқларидан кечиш ва тортишувдан воз кечиш.
Бағрикенглик тушунчасини очиқроқ баён қилиш учун Имом Аҳмад ибн Ҳанбал раҳимаҳуллоҳнинг гўзал хулқ ҳақида айтган сўзларини келтириш мумкин: “Мусулмон киши ўз ҳақларидан осонлик билан кечадиган, бошқалардан ҳаққини талаб қилмайдиган, бошқаларнинг ундаги ҳақларини тўлиқ адо этадиган киши бўлиши керак. Масалан:
1. Касал бўлса, уни кўргани борилмаса;
2. Сафардан келса, уни зиёрат қилинмаса;
3. Салом берса, саломига алик олинмаса;
4. Меҳмонга борса, унга ҳурмат кўрсатилмаса;
5. Шафоат сўраса, илтимоси инобатга олинмаса;
6. Яхшилик қилсаю, унга раҳмат айтилмаса;
7. Бир жамоага кирсаю, унга жой берилмаса;
8. Гапирсаю, унинг гапига қулоқ солинмаса;
9. Бирор дўстининг ҳузурига кириш учун изн сўрасаю, изн берилмаса;
10. Совчи бўлиб борсаю, унга уйлантирилмаса;
11. Қарз муддатини узайтиришни сўрасаю, муддат берилмаса;
12. Уни камситилсаю, ўзини камситилгандек кўрсатмаса.
Шу каби ҳолатлар юз берганда мусулмон кишининг жаҳли чиқмаслиги, ўч олмаслиги ва аввалги ҳолатини ўзгартирмаслиги унинг самоҳати (бағрикенглиги)дан далолатдир”.
Имом Байҳақий “Шуъабул-Иймон”да ривоят қилган.
Ҳомиджон домла ИШМАТБЕКОВ
Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳийм
Ғолиб от эгари дунёда энг азиз макон,
Китоб яқин дўстингдир сенинг, бўлсанг китобхон.
Сиз доимо нимадир билан машғул бўлишингиз ва бўшашиб, дангасалик қилиб бекорчи бўлмаслигингиз лозим. Бунинг учун сиз ўрнингиздан туриб уйингиз ва дарсхонангизни тозаланг, вазифаларингизни бажаринг, намоз ўқинг, Қуръон ёки бирор фойдали китобларни ўқинг, фойдали бирор нарса тингланг ёки қўшниларингиз ва дўстларингиз билан сизларни Аллоҳ томон яқинлаштирадиган мавзуларда суҳбат қуринг. Шунда сиз саодат, мамнуният ва шодликни чинакамига ҳис этасиз. Ҳеч қачон бўш вақтингизни бекорчилик билан ўтказманг. Чунки беҳуда юриш инсонга ғам-қайғу, васваса ва хафалик келтиради. Бу нарсаларни эса фақатгина бирор фойдали иш билан машғул бўлишгина кетказади.
Уй ичида чиройли кўринишингиз ва хушбўйланиш учун ташқи кўринишингизга ҳамда уй ичини тартибли сақлашга алоҳида эътибор қаратинг. Эрингиз, фарзандларингиз, дўст ва яқинларингиз билан гўзал муомала қилинг ҳамда улар билан доимо табассум ва очиқкўнгиллик билан гаплашинг.
Гуноҳ ишлардан жуда эҳтиёт бўлинг. Хусусан, ҳаром этилган нарсаларга назар солиш, бегона эркаклар учун ўзига зеб бериш ва улар билан холи қолиш, лаънатлаш, сўкиш, ғийбат қилиш, эрнинг ҳаққини билмаслик каби аёлларда кўп учрайдиган гуноҳлардан четда бўлинг. Бу гуноҳлар аёлларимиз орасида кенг ёйилиб бормоқда. Ундан фақат Аллоҳ раҳм қилганларгина омонда қолиши мумкин. Аллоҳ таолонинг ғазабидан эҳтиёт бўлинг ва У зотдан қўрқинг. Чунки Унга тақво қилиш бахтли бўлишингиз ва қалбингиз хотиржамлиги кафолатидир.
Шуъла: Агар ташвиш келиб, ғам-қайғу кўпайса “Лаа илаҳа иллаллоҳ“, (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ) деб айтинг.
Доктор Оиз ал-Қарнийнинг
"Дунёдаги энг бахтли аёл" китобидан